Winkelparadijs en jachtgebied voor Marokkaanse lovers

Hoog Catharijne is een fuik voor de treinreiziger op weg naar hartje Utrecht. Voorheen aantrekkelijk warm voor junks, die van alle kanten toestroomden, nu voor Marokkaanse jeugd die er met elkaar flirt....

Hoe laat beginnen de rellen hier normaal gesproken?', vroeg een ongeduldige journalist onlangs aan Jeroen van der Heijden, center manager van Hoog Catharijne. Het was donderdagavond, koopavond. Relavond.

Op dat moment zonk de moed hem even in de schoenen, vertelt Van der Heijden nu. 'Heb je zo lang gewerkt een positief imago op te bouwen, wordt het met twee incidenten die de krant haalden tenietgedaan.'

Er zijn wel problemen met de Marokkaans-Nederlandse jongeren in het Utrechtse overdekte winkelcentrum, dat wil Van der Heijden heus niet ontkennen. 'Ze lopen in grote groepen, laten soms andere mensen er niet langs. Dat is intimiderend.' Maar je kunt hier nog steeds ouderwets gezellig winkelen.'

Hoog Catharijne is inderdaad een commercieel succes, ondanks het hardnekkige negatieve imago. Winkeliers zijn bereid huurprijzen te betalen die tot de top behoren. Met dank aan de strategische ligging. Ingeklemd tussen het centraal station en de binnenstad, is het ruim dertig jaar oude overdekte winkelcentrum onontkoombaar voor een treinreiziger op weg naar de stad.

De Jamin lonkt, de Mediamarkt doet de dvd-spelers in de aanbieding. 'Succes verzekerd', weet Van der Heijden, Toch zeggen weinig Utrechters trots te zijn op Hoog Catharijne. Hoog Chagrijne heet het in de volksmond. Of: de betonnen doos. Waar het negatieve imago vandaan komt? De daklozen en de junks, weet Van der Heijden. 'En nu hebben we last van de jongeren.'

Maar al veel langer is Utrecht ontevreden over Hoog Catharijne; eigenlijk al vanaf het begin. Tijdens de opening door prinses Beatrix op 24 september 1973, demonstreerden drieduizend Utrechters. 'Dag vogels, dag bloe men, dag Utrecht', luidde de tekst op een van de spandoeken.

Het massieve complex dat in de jaren zestig was bedacht om de 'city-vorming' te versterken, was voor de antikapitalistische jaren zeventig alweer verouderd.

Al snel na de opening namen daklozen en junks bezit van de lange gangen met middeleeuwse namen. 'Als je waar dan ook in Nederland in de trein gaat zitten, kom je altijd in Utrecht uit', verklaart Van der Heijden de toestroom van daklozen en junks in de jaren tachtig en negentig. 'Bovendien is het er lekker warm.'

'We konden niet eens meer normaal naar de wc, want er lag altijd wel iemand op de loer voor de kassa', memoreert John de Beer, die tegenover Vroom en Dreesmann een kousenzaakje had, en twintig jaar voorzitter was van de winkeliersvereniging.

'Het was overal smerig. In het Gildenkwartier kwam geen normaal mens meer.' Toch werd er jarenlang weinig aan gedaan. 'We zeiden altijd tegen buitenstaanders: ach, met de junks valt het wel mee. Alles ontkennen was het beleid.' Tot tien jaar geleden. 'Het water stond ons aan de lippen. Toen zijn we gaan praten met de burgemeester en de politie.'

Hoog Catharijne is weer schoon en veilig, juichen de gemeentelijke persberichten elk jaar sinds 2001. Met man en macht hebben politie, welzijnsinstanties, winkeliers en eigenaar Corio de junks en daklozen uit de winkelstraten van Hoog Catharijne verdreven. De zogeheten junkentunnel, de Stationsdwarsstraat, werd ontruimd. Er kwam een gebruikersruimte en later zelfs een dag- en nachtopvang. 'We zijn nu vrijwel verlost van de junks', zegt Marc van der Seis, eigenaar van een drogisterij in de zogeheten 'Patatstraat', vlak voor de entree van het centraal station.

Maar dan zijn er ineens de Marokkaanse jongeren. Groepjes jongens met zwarte leren jasjes flaneren op de Radboudtraverse langs giechelende meisjes met laagzittende spijkerbroek en puntschoenen. De mediterrane huwelijksmarkt komt bij de Patatstraat tot stilstand. Bij de busuitgang staan de jongens, bij de taxiuitgang de meisjes. Te knipogen en te wenken.

'Hoog Catharijne is één grote hoerenkast', zegt Nathalie (19), die een jaar in het winkelcentrum 'woonde' - 'Ik was er altijd wel te vinden' -, en daar haar loverboy ontmoette. Na een paar maanden als prostituee te hebben gewerkt, wist ze aan hem te ontsnappen - 'Hoog Catharijne mijd ik nu'. Het winkelcentrum staat bij hulpverleners bekend als jachtterrein van loverboys, hoewel deze lang niet altijd Marokkanen zijn. Nathalie: 'De naïeve meisjes gaan met hen mee.'

Onschuldig of niet, de massa's jongeren beangstigen het publiek, zegt Jan Hagenouw, huidig voorzitter van de winkeliersvereniging. En dat is slecht voor de omzet. Dus zetten ketens als V en D beveiligingsmannen voor de deur om grote groepen jongeren weg te houden uit de winkel.

Samir (18), Rachid (18) en Aziz (19) heten drie van hen. De mbo'ers zitten op een bankje te wachten totdat de trein naar hun woonplaats Rotterdam vertrekt. Rachid: 'Het is gemakkelijk om hier met je vrienden af te spreken, want dit is het centrum van het land.'

Samir: 'Waar moeten we anders heen? Bij de disco's worden we geweigerd. Er is niks voor ons. Hier is het warm en gezellig.'

Aziz: 'En zijn er meisjes.'

Rachid: 'Marokkaanse meisjes. De Nederlandse meisjes moeten ons niet.'

Samir: 'Ik kijk niet naar meisjes met hoofddoekjes. Ik wil hen niet van hun geloof laten afdwalen. Geloof moet je respecteren.'

Rachid: 'Maar ook geen meisje dat iedereen heeft gehad.'

Aziz: 'Ja, wij hebben ook normen en waarden.'

Ze waren erbij toen het 20 januari uit de hand liep. Grote groepen Marokkaans-Nederlandse jongeren raakten tijdens het offerfeest slaags met de politie toen die een paar van hen sommeerde verder te lopen. Sinds een tijdje hanteert de politie het samenscholingsverbod strikt. Elf arrestaties werden er op de avond van het offerfeest gepleegd. De week erna was het weer raak op koopavond. Toen verrichtte een politiemacht van veertig man met twee herdershonden vijf aanhoudingen. De derde koopavond, toen de pers massaal was uitgelopen, bleef het rustig.

Rachid: 'De politie heeft de pik op Marokkanen. Het is altijd: doorlopen, doorlopen.'

Samir: 'We kunnen elkaar niet eens meer normaal een hand geven, weet je. Eén jongen werd kwaad tijdens het offerfeest. Toen liep het uit de hand.'

Aziz: 'Logisch, ik ga ook niet iemand respecteren die mij niet respecteert.'

De Turkse meisjes die dag in dag uit in restaurant La Place van V en D - de mooiste hangplek van Hoog Catharijne met uitzicht over heel Utrecht - te vinden zijn, denken er het hunne van.

Dilara: 'De Marokkanen zoeken altijd de aandacht. Ze zeggen dat ze worden gediscrimineerd, maar daar zorgen ze zelf voor.'

Tuncay: 'Slechte Marokkanen verpesten het voor andere Marokkanen.'

Elke dag komen de vier vriendinnen hier samen na schooltijd. Ze roken sigaretjes, kaarten en maken foto's van elkaar met hun mobieltjes. En als ze echt in de stemming zijn doen ze een spelletje. 'Dan moet een van ons naar een jongen om zijn telefoonnummer te vragen', giechelt de geblondeerde Dilara.

Een echte ontmoetingsplek dus, hoewel anders dan de ontwerpers hem in de jaren zestig in hun hoofd hadden. Knusse zitjes, tropische planten en kooien met exotische vogels moesten van Hoog Catharijne een gezellige stedelijke huiskamer maken. Overal waren hoeken en nissen bedacht, waarvan de junks en daklozen later dankbaar gebruikmaakten. 'Alles was oranje en bruin', zegt John de Beer, die geregeld modeshows gaf in de Clarenburg. 'Dat was in de jaren tachtig. Had ik een imitator van Michael Jackson ingehuurd en een breakdanceshow georganiseerd. Kwamen duizenden mensen op af.'

Hoog Catharijne is toe aan een modernere uitstraling vindt eigenaar Corio. Materialen en kleuren met een 'prettiger gevoelswaarde'. 'Nu heeft het een bedompte uitstraling', erkent Van der Heijden. Eind vorig jaar stemde de Utrechtse gemeenteraad na ruim tien jaar van plannen maken, fel verzet van de bevolking en een omstreden referendum, in met de vernieuwing van het Utrechtse stationsgebied (waartoe naast Hoog Catharijne ook muziekcentrum Vredenburg, de Jaarbeurs en het centraal station behoren).

Hoog Catharijne zal in de periode 2007-2014 stapsgewijs worden verbouwd en uitgebreid. Het moet twee keer zo groot worden.

Belangrijkste verandering is dat het overdekte winkelcentrum meer wordt 'aangesloten' op de oude binnenstad.

Jan van Zanen, de Utrechtse wethouder van economische zaken, ziet het, net als de lokale politici in de jaren zestig, helemaal zitten. Een 'briljant concept', vindt hij het winkelcentrum. 'Hoog Catharijne heeft Utrecht op de kaart gezet.'

Sommige namen van de jongeren zijn vanwege privacyredenen gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden