Winkel voor een blije dood

Uit het per se willen behouden van decorum, spreekt enige smetvrees

Welkom in de winkel voor de blije dood. Wij vervullen al uw doodswensen. Een driedaags arrangement, all-in, succes verzekerd. De een verlangt een wereldreis of een zeilbootje, de ander verlangt de dood. We zijn blij dat we ook die wens kunnen vervullen. Een ‘hele blije kliniek’ is onze levenseindekliniek. Deze toon van luchtig shoppen maakt de plannen voor een ‘levenseindekliniek’ macaber. Er worden drie groepen genoemd voor wie deze driedaagse doodsarrangementen bedoeld zijn: psychiatrische patiënten, dementerenden en terminale kankerpatiënten.

Onder psychiatrische patiënten komt zelfmoord relatief vaak voor. Toch zullen zij niet snel klant worden van de doodskliniek. Zij komen namelijk zelden voor euthanasie in aanmerking. Hun lijden is dus bij vlagen ondragelijk, maar niet altijd uitzichtloos: heftige doodswensen worden vaak afgewisseld met periodes van plezier of hoop. Suïcide plegen ze vaak in een opwelling. Kortom: geen uitzichtloos lijden, geen kalme planning, dus geen euthanasie, ook niet in de doodshop. Hoogstens kunnen ze er een bed krijgen waar ze ongestoord hun zelfverzamelde pillen kunnen slikken. Hoewel: ongestoord? Want zijn kliniek, behandelend psychiater en familie dan niet medeplichtig? Zij wisten ervan, maar grepen niet in. Er zullen dus weinig psychiatrische patiënten zijn voor wie de levenseindekliniek daadwerkelijk een uitkomst biedt. Hoogstens enkele hoogopgeleide welbespraakten met liefhebbende familie voor wie euthanasie sowieso het best toegankelijk is.

Sedatie
Terminale kankerpatiënten zijn de tweede groep die Petra de Jong, directeur van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde NVVE, op het oog heeft. Mensen die onbehandelbaar zijn en naar verwachting binnen enkele dagen of weken zullen overlijden. Maar waarom zouden zij de kliniek nodig hebben? Doorgaans wordt hier ‘terminale sedatie’ toegepast: met een toenemende dosis morfine wordt hun stervensproces wat versneld. Euthanasie is dan overbodig. Als euthanasie toch een uitdrukkelijke, eerder vastgelegde wens van de patiënt is, is het mogelijk. Weigert de eigen arts en is een vervangende arts onvindbaar? Dan is een register van artsen die wel willen meewerken aan euthanasie een veel simpeler en doeltreffender oplossing dan zo’n kliniek.

Blijven over: beginnend dementerenden, die in de woorden van De Jong ‘hun waardigheid niet willen verliezen’. Die goed gekapt, goed gebekt en zonder luier het toneel willen verlaten. Die niet willen degenereren tot mensen die in hun broek poepen, die passanten in hun kruis grijpen, die familieleden niet meer herkennen of die ineens pijnlijke waarheden spreken. Omdat ze dit vrezen, maar nog niet meemaken en ze dus niet uitzichtloos en ondragelijk lijden, mag de kliniek ze niet actief helpen. Ze voldoen immers niet aan de eisen van de euthanasiewet. Daarom heeft De Jong ook voor hen het bovengenoemde doehetzelf-pakket in petto. U verzamelt en slikt uw pillen zelf, in de veilige omgeving van de kliniek, met medische hulp bij de hand voor als er toch iets misgaat.

Decorum
Uit het per se willen behouden van decorum, spreekt enige smetvrees. We willen helemaal in vorm zijn of niet zijn. Decorumverlies is echter de prijs van een lang en gezond leven. Allen die het geluk hebben niet voortijdig aan kanker, hart- en vaatziekten of ongevallen te overlijden, moeten zich er op voorbereiden dat zij ‘onwaardig’ eindigen. Het zeer lange leven eindigt doorgaans zoals het begon: afhankelijk, brullend, poepend, om zich heen slaand, schreeuwend. Maar ook ontroerend, ontroerd, verlangend, lachend, genietend. Dus ook zonder decorum nog waard en waardig. Vandaar dat veel mensen zich, als het zover is, toch vastklampen aan het leven. Verlies van decorum en regie is vreselijk. Maar sterven is dat ook. En net als bij psychiatrische patiënten is de toestand niet stabiel. Veel dementerenden zijn bij vlagen helder en communicatief.

Blij gaat dit alles niet zijn. Het leven eindigt hoe dan ook in pijn, lijden, eenzaamheid, wanhoop, verlies en verwarring. De dood is soms te verkiezen boven het leven. Niet als blije gebeurtenis, maar omdat het leven soms nog afschuwelijker en ontstellender is dan de dood.

Urgenter dan een blije-doodswinkel lijken me dus een register voor artsen die tot euthanasie bereid zijn, en een publiekscampagne voor acceptatie van verlies van regie en decorum. Onder het motto: je leven eindigt zoals het begon, als je geluk hebt. Wen er maar vast aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden