'Windmolens op zee? Het kan veel goedkoper'

De productie van duurzame energie in Nederland dreigt een huishouden 284 euro te gaan kosten. Zo ver wil viervoudig minister Henk Kamp, nu van Economische Zaken, het niet laten komen. Wind op land, zonnecellen en mestvergisting: daar valt nog veel te halen.

Henk Kamp schrijft geschiedenis. Nooit eerder werd iemand als minister benoemd op vier verschillende ministeries. Kamp, nu van Economische Zaken, is er bescheiden over. Er waren nou eenmaal veel kabinetten de laatste jaren, relativeert hij, en telt er zes, op zijn vingers. 'Ik heb van vijf ervan deel uitgemaakt. En toevallig op verschillende posten.'


De 60-jarige Kamp zit 34 jaar voor de VVD in de politiek - 'polletiek', zegt hij met zijn Twentse accent. Als minister van Defensie bezocht Kamp de families van de eerste omgekomen militairen van de Uruzgan-missie. Nu, als minister van Economische Zaken, bezoekt hij Groningers en hoort hij aan hoe gaswinning scheuren in hun gevels veroorzaakt. Maar kom bij Kamp niet aan met een vergelijking van die twee. Hij neemt het allemaal even serieus. 'Ik ben ook locoburgemeester geweest in Borculo en als er dan een ongeluk was gebeurd en je gaat naar de familie, dan is dát het belangrijkste in de wereld. Als ik bezig ben met Irak of Afghanistan en met de familie van militairen dan zijn zíj waar het om draait. En als ik nu in Groningen ben, waar mensen met aardbevingen worden geconfronteerd, schade hebben, daar ongerust over zijn, dan concentreer ik me daar samen met hén op.'


Is dat het recept om vier uiteenlopende ministersposten te doen?

'Ik heb in ieder geval grote waardering voor de ambtenaren in Nederland, onder wie de mensen waarmee je op een ministerie intensief samenwerkt. Ik denk dat de hoge kwaliteit van hun werk een onderschatte succesfactor is in dit land. Ze nemen dingen die goed gaan voor kennisgeving aan. De dingen die niet goed gaan proberen ze te verbeteren. Die drive herken ik. Ik werk graag met hen. Misschien is dat een van de redenen dat ik het, nou ja, langer dan gemiddeld volhoud.'


Dus als je dat ambtelijke potentieel weet aan te boren, kun je alles?

'Nee, wat ook nodig is in dit vak, is volstrekte integriteit. Ik wil mezelf niet als een heilige afschilderen, maar ik ben wel integer. Dat is cruciaal voor het politieke werk: mij is tijdelijk macht toevertrouwd en dat vertrouwen moet ik waarmaken door mijn uiterste best te doen voor de publieke zaak. Niet voor mezelf. Groepsbelang. En je moet in dit vak hard willen werken.'


U moet hard werken om een PvdA-wens in vervulling te laten gaan: in 2020 moet 16 procent van de energie duurzaam zijn.

'Maar dit is toch helemaal geen PvdA-wens? De PvdA had 18 procent in het verkiezingsprogramma staan, de VVD 14. De politieke afspraak in het regeerakkoord werd 16 procent. Als we niets doen, komt de opwarming van de aarde boven of flink boven de 2 graden uit. En dan heb je echt een serieus probleem, zeggen de deskundigen. Dus moeten we de CO2-uitstoot verminderen. Die 16 procent is een nuttig hulpmiddel om een belangrijk doel te bereiken. Dat doel is net zo goed van de VVD als van de PvdA.'


Om 16 procent in 2020 te halen moet u zo snel mogelijk beginnen met windparken op zee. Voelt u die druk?

'Dan gaat u ervan uit dat we onze doelstelling vooral met windparken op zee moeten halen. We gokken niet alleen op wind op zee. We gaan de 16 procent realiseren met een mix van productietechnieken, waaronder wind op land en op zee. Bovendien is, in de tijd van het kabinet-Balkenende IV, besloten tot de bouw van twee grote windparken op zee.'


Maar volgens deskundigen zijn er nog tien keer zoveel windparken in zee nodig. Vergissen zij zich?

'Dat weet ik niet, dat hangt af van hoeveel duurzame energie kan worden opgewekt met goedkopere technieken: we kunnen biomassa bijstoken in kolencentrales, we kunnen aardwarmte gebruiken, we kunnen windmolens op land bouwen, wind vlak bij de kust is een optie, wat hebben we nog meer...'


Zonnecellen?

'... zonnecellen. Als we zonder extra wind op zee kunnen, dan doen we dat. Maar ik denk dat dat een onderdeel van de mix zal zijn.'


In een toespraak in Berlijn zei u: ik kan beter in Ierland een windmolen neerzetten en in Zuid-Europa zonnepanelen. Hoe haalt u dan die 16 procent?

'Ja, die 16 procent is door verstandige mensen bedacht, maar het is ook heel verstandig om vast te stellen dat er in Ierland twee keer zoveel wind waait als bij ons, Zweden over waterkracht beschikt en in Zuid-Europa de zon meer schijnt. Daar moeten we met elkaar in Europa optimaal gebruik van maken.'


Als een Nederlands bedrijf een windmolen in Ierland neerzet, kan Nederland de duurzame energie dan op zijn conto schrijven?

'Nee, maar het is denkbaar daar afspraken over te maken. Maar niet om me onder die 16 procent uit te draaien. Waar ik voor pleit is dat we onze eigen doelstelling halen en dat we de Europese mogelijkheden maximaal benutten.'


De kosten van duurzame energie komen op de energierekening van particulieren, oplopend tot 284 euro per jaar in 2020. Dat lijkt een zware last.

'Zeker. Het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden is het afgelopen jaar met 3,2 procent gedaald, de hoogste teruggang in dertig jaar. Elke extra heffing is lastig te dragen. Dat doe je alleen als het echt nodig is.'


Waarom?

'Er zijn vier redenen voor die 16 procent. We willen niet afhankelijk zijn van een klein aantal leveranciers van fossiele energiedragers en we moeten de opwarming van de aarde helpen te voorkomen. Ten derde moeten we de economische kansen pakken die de productie van duurzame energie het Nederlandse bedrijfsleven biedt. En ten vierde moeten we zo veel mogelijk in onze eigen energiebehoefte voorzien.'


Maar moet dat een huishouden 284 euro kosten?

'Mijn doel is om het niet zo ver te laten komen. Het moet zo goedkoop mogelijk. We sparen al 3 miljard euro uit doordat we niet meer op de oude manier subsidie geven. En wat ook winst gaat opleveren, is innovatie. Je ziet dat er snelle ontwikkelingen zijn, op het gebied van windenergie, het drukken van de kosten bij zonnecellen, bij mestvergisting.'


Heeft het Nederlandse bedrijfsleven bij die innovatie in de duurzame energiesector de boot niet al gemist, de afgelopen jaren?

'Absoluut niet. Veel van de machines waarmee in China zonnepanelen worden gemaakt, komen uit Nederland. Die kans hebben wij benut. Of neem Heerema, in Zwijndrecht, daar hebben ze twee reuzentransformatoren gemaakt - 40 meter hoog, honderden miljoenen euro's per stuk. Die maken gelijkstroom van wisselstroom voor een groot windpark dat de Duitsers in zee aan het bouwen zijn, boven Groningen. En van alle windparken op zee in Europa wordt een kwart aangeleverd en geïnstalleerd door de Nederlandse industrie. Nederlandse bedrijven die actief zijn in offshore-energieprojecten hebben een omzet van een miljard euro, tussen nu en 2020 kan dat verdrievoudigen. Mestvergisting! Hebben we ook veel expertise in. Aardwarmte ook, dankzij onze spectaculaire tuindersbedrijven.'


Ook iets nieuws: schaliegas. Gaan we daar de boot missen, of moeten we die boot misschien zelfs bewust laten passeren?

Zodra het woord 'schaliegas' valt, staat Kamp op, loopt naar een houten kast naast zijn bureau en haalt daaruit een plastic zakje en een platte houten kist, die hij voorzichtig openmaakt. In de zak zit een cilindervormig stuk rood zandsteen, waar het normale gas uit wordt gehaald. Korrels van het poreuze zandsteen vallen op de grond. In de kist een platte grijze plaat leisteen. De plaat in de kist is glad en massief.


'Ik vind het altijd leuk om zelf te kunnen zien waar je over praat. Conventioneel aardgas zit in dit poreuze gesteente. Als je hierin boort komt dat gas er vanzelf uit, gemiddeld een miljoen kuub per dag. Maar dit hier is schalie. Je ziet dat het veel dichter is. Het gas stroomt veel minder. Sla je daar een put in dan komt er per dag maar 20, 25 duizend kuub uit.'


Waar beginnen we aan, met dat schaliegas?

'Het is echt de verhoudingen in de wereld aan het veranderen. De industrie in de VS maakt een revival door. Ik denk dat we schaliegas moeten behandelen net als ons andere gas. Gas is gas, of het nou in het ene gesteente zit of het andere. We moeten zakelijk bekijken of dat op een verantwoorde manier kan worden gewonnen.


'Maar er zijn dus verschillen met conventioneel gas. Voor schaliegas heb je veel meer putten nodig en dus meer boortorens. Daar heb je in een dichtbevolkt land rekening mee te houden. Daarnaast is de winningstechniek anders, met het mogelijke risico van milieuvervuiling.'


Kannibaliseert schaliegas het conventionele gas zoals dat vooral in Groningen wordt gewonnen? Als er veel extra gas uit de grond wordt gehaald, gaat de prijs misschien omlaag.

'We hebben aan Gronings gas nog 900 miljard kuub beschikbaar, en met wat we nog kunnen winnen in de kleine velden komen we alles bij elkaar misschien nog tot 1.350 miljard kuub conventioneel gas. Het lijkt erop dat er in Nederland aan schaliegas tussen de 200 en 500 miljard kuub is, en dan eerder richting 200. Dat zijn wel hele ruwe gegevens, want de proefboringen zijn nog niet eens verricht. De maximale productie aan schaliegas is, voor zover ik het nu kan overzien, 2 à 4 miljard kuub per jaar. Uit Groningen en de andere velden halen we nu 80 miljard kuub aan conventioneel gas. Dus dan spreek je niet over kannibalisme.'


Op 1 december moeten elf onderzoeken klaar zijn over het risico op aardbevingen in Groningen door de gaswinning. Kan dan blijken dat 80 miljard niet meer realistisch is?

'Het is zeker dat het op termijn minder gaat worden. Na 2020 daalt in ieder geval de productie van het gas in Groningen. Over tien jaar is de winning gehalveerd en daarna wordt het nog minder. Ik voorzie nu dat wij nog tien jaar lang netto-exporteur van aardgas zullen zijn, daarna worden we netto-importeur. Vanaf dat kantelmoment zou schaliegas een rol kunnen gaan spelen.'


Op de suggestie van de toezichthouder om minder Gronings gas te winnen om het risico op bevingen te beteugelen, heeft u gezegd: geen sprake van...

'Dat heb ik helemaal niet gezegd. Wat ik heb gezegd, is dat ik niet zomaar beslis dat we minder gas gaan winnen. Als je dat doet, moet je je heel precies realiseren wat daar de effecten van zijn. Bijvoorbeeld op de frequentie en maximale sterkte van de aardbevingen. En je moet ook weten of je diezelfde effecten ook kunt bereiken door het gas op een andere manier te winnen. Ik heb gezegd dat ik eerst de benodigde informatie wil hebben, alvorens verstrekkende beslissingen te nemen.'


U houdt van onderzoeken.

'Ik ben nooit zo onder de indruk als iemand ergens bij voorbaat pertinent nee of ja tegen zegt. Dat overtuigt mij niet. Argumenten voor een keuze, die overtuigen mij. En die kun je pas hebben als je eerst alle feiten op een rij hebt. Tegen tegenstanders van aardgaswinning of proefboringen naar schaliegas zeg ik: zout uw mening nog even op. Misschien verandert u wel van gedachten.'


Cv Henricus Gregorius Jozeph (Henk) Kamp


23 juli 1952Geboren in Hengelo


1980 Rechercheur bij de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD)


1986 Wethouder Borculo en Statenlid Gelderland


1994 Lid Tweede Kamer


2002 Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.


2003 Minister van Defensie


2007Lid Tweede Kamer


2009 Commissaris voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba.


2010 Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid


2012 Informateur kabinet-Rutte II


2012 Minister van Economische Zaken


Woonplaats Zutphen


Henk Kamp is gehuwd en heeft twee kinderen en drie kleinkinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden