Windmolens en biomassa verdrijven zonneparken

Er is genoeg animo en plek zat; toch komen grote zonneparken in Nederland lang niet altijd van de grond. Veel van de broodnodige subsidie wordt opgeslokt door windmolens en biomassa.

Groot zonnepark op een voormalig vliegveld in het Duitse Brandenburg. Ontwikkelaars van zonneprojecten vinden de Nederlandse markt vanwege de onzekere subsidie regeling te onvoorspelbaar.Beeld EPA

De bouw van zeker negen grote zonneparken in Nederland is onzeker omdat de projecten achter het net vissen bij het binnenhalen van subsidie. De komst van één zeer groot zonnepark in Delfzijl, met 120 duizend panelen, lijkt komend jaar wel gegarandeerd.

Ook met de bouw van zonnepark Ameland (23 duizend panelen) wordt deze maand begonnen en vergelijkbare projecten in Groningen, Garyp en Geldermalsen gaan eveneens vrijwel zeker door. De zonneparken voegen 70 megawatt vermogen toe aan de 1.000 megawatt aan zonnestroom die nu bij particulieren en bedrijven is geïnstalleerd, zo blijkt uit een inventarisatie van de Volkskrant.

Van de zestien uitgewerkte plannen voor grote zonneparken zullen er dit jaar waarschijnlijk negen geen subsidie bemachtigen uit de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE+). Veel experts en ontwikkelaars vrezen dat ze daarop ook volgend jaar weinig kans maken, omdat goedkopere vormen van duurzame energie als windmolens op land en biomassa voorrang krijgen. De negen projecten zouden goed zijn voor nog eens 130 MW aan zonnestroom.

'Het systeem moet veranderen, anders is het einde verhaal voor zonne-energie', zegt directeur Hans Hoven van Sunport Energy, dat het megaproject van 30 MW in Delfzijl ontwikkelt. 'Wij hebben in 2014 stom geluk gehad met de toekenning van subsidie. Dit jaar zou het niet zijn gelukt, onder meer omdat biomassa het subsidiegeld opslokt.'

'Een bedrijf als het onze heeft behoefte aan stabiliteit en de subsidieregeling geeft die nu niet', zegt ook Dennis de Jong, directeur Benelux van Solarcentury. Het bedrijf met een omzet van 300 miljoen euro ontwikkelt wereldwijd zonneprojecten en is uitvoerder van het zonnepark op Ameland, dat deze maand wordt gestart.

'Vanwege de onzekere subsidieregeling is de Nederlandse markt volstrekt onvoorspelbaar', zegt De Jong. 'Daarom zullen we hier zelf geen projecten ontwikkelen of subsidies aanvragen. Dit jaar zijn velen buiten de boot gevallen en voor volgend jaar verwacht ik hetzelfde.'

Prikkel

Het ministerie van Economische Zaken verwerpt de kritiek. 'De subsidie is ingericht om zo veel mogelijk duurzame energie op te wekken tegen zo laag mogelijke kosten', zegt een woordvoerder. 'Het prikkelt aanvragers om projecten voor een zo laag mogelijke subsidie in te dienen, waarbij concurrentie bestaat tussen de verschillende technologieën.'

Op de grond gebouwde zonneparken, ook zonneakkers of zonneweiden genoemd, zijn een relatief nieuwe ontwikkeling in Nederland. Ze lijken op de daken vol zonnepanelen die sommige bedrijven hebben aangelegd, maar zijn tot tien keer zo omvangrijk. Het vorig jaar opgeleverde 'zonnedak' op voetbalstadion ArenA in Amsterdam heeft een vermogen van 1,1 MW. Het grootste zonnedak (met 10 duizend panelen) op de Floriade in Haarlemmermeer is 2,5 MW.

De afgelopen jaren zijn al drie kleine zonneparken gerealiseerd in Montferland, Ouddorp en Waalwijk. Sindsdien is de prijs van zonnepanelen flink gedaald, zoeken gemeentebesturen in krimpregio's een nieuwe bestemming voor ongebruikte bedrijfsterreinen en is Nederland op zoek naar nieuwe projecten die duurzame energie opleveren.

Vooral in Noord-Nederland staan hierdoor veel grote zonneprojecten op stapel. Maar ook in Hoofddorp nabij Schiphol is een zonnepark gepland op een overbodig geworden bedrijfsterrein; de Groene Hoek. In Groningen en Geldermalsen zijn parken gepland op oude vuilnisbelten en in Veendam op agrarisch terrein waar nu al mestvergisting plaatsvindt voor de productie van 'groen gas'.

Duin

Zonneparken hebben meer subsidie nodig om rendabel te kunnen draaien dan windmolens of houtsnippers, erkent directeur De Jong van Solarcentury. 'Maar met alleen wind en biomassa slaagt de duurzame energievoorziening niet. We hebben alle middelen nodig. Een zonnepark is 2 meter hoog en wordt sneller geaccepteerd. Het park dat we bouwen op Ameland komt te liggen achter een klein dijkje dat eruitziet als duin. Als we eenzelfde vermogen hadden willen opwekken met windmolens, zou het eiland qua commotie te klein zijn geweest.'

Op Goeree-Overflakkee maakte in 2012 de coöperatie van windmoleneigenaren Deltawind de bouw mogelijk van zonnepark Ouddorp, waarmee een recreatieondernemer zijn bedrijf wilde vergroenen. 'Ons doel is duurzame energie produceren en dat zal bijna altijd met wind zijn', zegt directeur Monique Sweep van Deltawind. 'Toch hebben we onze leden destijds gevraagd of ze een deel van de investeringskosten voor hun rekening wilden nemen, hoewel we daar niets aan zouden verdienen.'

De leden gingen akkoord om een statement te maken dat ook andere vormen van duurzame energie mogelijk zijn, zegt ze. 'Maar windmolens zijn echt veel rendabeler. Veel mensen beseffen dat niet. Zonnepanelen geven eentiende van de opbrengst en je bent er nog steeds een oppervlakte van twee voetbalvelden voor kwijt.'

Beeld de Volkskrant

Gok

Maar veel windprojecten op land zullen sneuvelen door de weerstand van de bevolking, is het weerwoord van directeur Hans Hoven van Sunport Energy, dat in Delfzijl 120 duizend zonnepanelen gaat plaatsen. 'Het is doodzonde dat die projecten nu subsidiegeld opslokken dat over drie of vier jaar misschien weer moet worden teruggestort. Daar hadden we in de tussentijd mooie zonneprojecten van kunnen opzetten waartegen niemand bezwaar maakt.'

Dat zonneprojecten sneuvelen omdat het geld naar biomassa gaat, vindt Hoven ook slecht. 'Dat spul wordt geïmporteerd uit Amerika en houdt kolencentrales in bedrijf. Het is geen goede bestemming voor duurzame subsidies.'

Sommige ontwikkelaars gokken erop dat er volgend jaar een aparte categorie komt in de subsidieregeling voor zonneprojecten, waardoor die minder hoeven concurreren. 'Dat schijnt op zijn pootjes terecht te komen', zegt Marc van Velzen, medeeigenaar van Solar Energy Works. Maar brancheorganisatie Holland Solar neemt de berichten niet serieus. 'Het lijkt me niet waarschijnlijk', zegt directeur Gerard van Amerongen.

Het ministerie van Economische Zaken ontkent het gerucht. Volgend jaar is wél meer subsidiegeld beschikbaar en dat verhoogt de kans voor de wat duurdere projecten, zegt een woordvoerder. 'Maar een onderscheid binnen de regeling neemt de concurrentie voor zonne-energie weg. Dit is niet gunstig voor kostprijsverlaging, want het neemt de prikkel daartoe weg.'

Hoe wordt de subsidiepot van 3,5 miljard per jaar verdeeld?

Een gemiddeld huishouden betaalt in 2015 zo'n 25 euro aan een extra heffing op stroom- en gasgebruik waaruit de exploitatie van duurzame energieprojecten wordt gefinancierd. Die projecten zijn nodig omdat over vijf jaar 14 procent van de nationale energievoorziening duurzaam moet zijn. Ook het bedrijfsleven betaalt mee aan de heffing. Samen met de inkomsten uit huishoudens levert dat dit jaar een pot op van 3,5 miljard euro voor de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE+). Daaruit kunnen windmolen- en zonneparken, biomassacentrales, mestvergisters en exploitanten van bodemwarmte geld aanvragen.

De subsidie is alleen bedoeld voor grotere projecten en heeft een aparte regeling voor (dure) windparken op zee. Particulieren met zonnepanelen mogen er bijvoorbeeld geen beroep op doen. Zij halen hun voordeel onder meer uit de 'salderingsregeling'. Daardoor kan zonnestroom die niet meteen wordt gebruikt, voor de marktprijs inclusief belastingen aan de netbeheerder worden terugverkocht. Grote projecten mogen dat niet.

De SDE+-pot geeft voorrang aan de goedkoopste vormen van duurzame energie. Toekenning gebeurt in een reeks van negen veilingen. In de eerste ronde wordt subsidie aangeboden voor projecten die kunnen rondkomen met 7 eurocent subsidie per opgewekte kWh stroom. In de negende ronde is dat bedrag opgelopen tot 15 cent. Maar de kans dat tegen die tijd alle beschikbare subsidie al is verdeeld, is groot. Zo ook dit jaar: nu al is voor 6,6 miljard euro aan projecten ingediend; bijna twee keer de beschikbare hoeveelheid geld.

Huidige zonneparken hebben in de exploitatie ongeveer 13 cent per kWh subsidie nodig en maken dus pas kans op subsidie in laatste veilingronden. Tenzij ze ook andere vormen van subsidie weten binnen te halen en met een lagere SDE-vergoeding genoegen kunnen nemen.

Groot zonnepark op een voormalig vliegveld in het Duitse Brandenburg. Ontwikkelaars van zonneprojecten vinden de Nederlandse markt vanwege de onzekere subsidie regeling te onvoorspelbaar.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden