Nieuwsnatuurbranden

Wind wakkert natuurbranden in Nederland aan

Een dronefoto van een grote natuurbrand op de Maria Peel. Beeld ANP

Zelden komen rampen eenzaam als verspieders: het was al te droog, nu wakkert de harde oostenwind het vuur nog eens aan dat rondwaart in drie kwetsbare natuurgebieden. Het gaat om de Deurnese Peel in Noord-Brabant, De Meinweg in Limburg en sinds dinsdagmiddag de Weerribben in Overijssel. De oorzaken van de branden zijn nog niet bekend.

De branden in Limburg en Brabant ontstonden maandag al en leken aanvankelijk onder controle, maar onder invloed van een steeds draaiende wind laaide die dinsdag weer op. Nadat de brandweer met blushelikopters te werk was gegaan, leek de brand geblust. Dinsdagmiddag ontstonden opnieuw hoge rookwolken en moest een woonwijk worden geëvacueerd vanwege het gevaar. Volgens schattingen is minstens 170 hectare van het gebied in vlammen opgegaan.

‘Een behoorlijke lap grond’, zegt boswachter Robert Ouwerkerk van De Meinweg, ongeveer een tiende deel van het gebied. Reeën, everzwijnen en andere zoogdieren zullen de brandzone hebben kunnen verlaten, zegt hij. Aangezien voor vogels net de broedtijd is aangebroken, verwacht Ouwerkerk dat veel nesten verloren zijn gegaan van kenmerkende soorten als de roodborsttapuit en boomleeuwerik. ‘Het gebied is ook belangrijk voor reptielen, zoals de gladde slang en de zandhagedis. Vogels kunnen wegvliegen, veel reptielen zijn niet mobiel genoeg om een brand als deze te overleven. Ik verwacht dan ook een teruggang in hun populaties’.

In Brabant was dinsdag al meer dan 150 hectare van de Deurnese Peel afgebrand. Omwonenden werden via NL-alerts opgeroepen ramen en deuren gesloten te houden, vanwege de rookontwikkeling. Ook hier werden drie Chinook-helikopters van de luchtmacht ingezet, die elk zo’n tienduizend liter water per vlucht kunnen uitstorten over de vlammenzee. Net als in Limburg trokken de blushelikopters ramptoeristen, die op afstand moesten worden gehouden – ook omdat bij natuurbranden hoge concentraties koolmonoxide vrijkomen.

De Deurnese Peel is een Natura 2000-gebied dat vroeger deel uitmaakte van een groot hoogveengebied. Veel daarvan verdween door turfafgraving en ontginning tot landbouwgrond. Sinds enkele jaren wordt geprobeerd het te ontwikkelen tot levend hoogveen, een gebiedstype dat zeldzaam is in Nederland. Hier en daar groeide weer veenmos. De Peel heeft te lijden onder te hoge stikstofdepositie.

Door drassige bodem en weinig paden is het gebied moeilijk begaanbaar voor bluswerkzaamheden aan de grond.

De brand in de Weerribben ontstond dinsdagmiddag rond 13.00 uur in rietpercelen in het Overijsselse dorp Ossenzijl. Omdat het gebied moeilijk bereikbaar is, moest de brandweer met bootjes naar het brandende riet worden gebracht. Bewoners van boerderijen in de buurt moesten op last van de brandweer hun rieten daken nat houden.

De ‘grote natuurbrand’ besloeg dinsdag zo’n 8 tot 10 hectare. Het Nationaal Park Weerribben-Wieden veranderde door het winnen van turf in een moerasgebied, dat nu veel wordt gebruikt door riettelers. Het is een kraamkamer voor otters, een verdwenen soort die er in 2002 met succes werd uitgezet. Ook voor vogels is het een belangrijk broedgebied. Een kwart van de Nederlandse populatie watersnippen broedt in de Weerribben. In totaal broeden er tussen de 140 en 150 soorten, waarvan 40 die op de Rode Lijst van bedreigde soorten staan, waaronder de roerdomp, purperreiger en zwarte stern. Dinsdag was nog onduidelijk of de brand in de Weerribben gevolgen had voor deze dieren.

Een natuurbrand hoeft niet alleen maar schadelijk te zijn, benadrukt boswachter Ouwerkerk van de Limburgse Meinweg. ‘Vegetatie herstelt zich vaak snel, grassen beginnen na een paar dagen vaak al weer te groeien. Heide zoals hier kiemt heel goed op de mineralenbodem die na een brand ontstaat. Voor bodembroeders is een brand in deze periode rampzalig. Maar er zijn altijd weer soorten die profiteren. Doordat er meer dood hout ligt, vestigen zich meer houtetende keverlarven. Daarin vinden spechten weer een rijke voedselbron.’

De brandweer is groots uitgerukt voor de natuurbranden en heeft een NL-Alert verzonden. Beeld ANP

Hoewel de directe oorzaak van de branden nog niet bekend is, is wel duidelijk dat de huidige droogte olie op het vuur is. De zorgen daarover nemen toe. Waterschap Rijn en IJssel vreest dat delen van Nederland dit jaar voor het derde jaar op rij te maken krijgen met grote droogte. In het Oost-Nederlandse werkgebied van het schap is het op dit moment droger dan in april 2018, het jaar dat alle droogterecords werden gebroken. Het grondwater zakt volgens Rijn en IJssel daarnaast sneller en eerder dan in ‘gewone’ jaren. Ook waterschap Vechtstromen in Twente maakt zich zorgen.

Door flinke regen waren de grondwaterstanden in de eerste maanden van dit jaar eindelijk hersteld na lange droogte van de twee voorgaande jaren. Sindsdien heeft het nauwelijks meer geregend en verdampte water door zon en wind. Het neerslagtekort is daardoor volgens het KNMI dinsdag landelijk al opgelopen tot 54 millimeter. Naar verwachting loopt het tekort de komende twee weken op naar 75 millimeter, een niveau dat normaal pas in juli wordt bereikt.

Ook de scheepvaart ondervindt hinder van de lage waterstanden, zo meldt de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW). De waterstand van de Rijn bij Lobith is laag voor de tijd van het jaar en daalt verder. De scheepvaart ondervindt daar hinder van op de rivieren Waal, IJssel en Nederrijn; voor ‘duwstellen’ op de Waal geldt een diepgangbeperking.

Wetenschappers slaan alarm: ‘Droogte is een sluipmoordenaar’
Klagen over het weer is typisch Nederlands, maar nu is er reden: het is te droog, voor het derde jaar opeen. Met het actuele neerslagtekort van 40 millimeter doemt het spookbeeld op van 1976, het droogste jaar uit afgelopen decennia. Wetenschappers buigen zich over de vraag wat te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden