WIM VAN NORDEN Een hele grote krantenjongen

Geboren: 13 juni 1917 in Bussum. Markante uitspraak: 'We zijn Het Parool met duizend gulden begonnen, en zolang die niet op zijn is er niets aan de hand.' Vergeleken met: een python 'die op de Reguliersgracht in een boom hangt'....

HOLLYWOOD ZOU zich de vingers aflikken. Een jongen uit een eenvoudig milieu, die met bijeengegaarde dubbeltjes en kwartjes een studie economie begint; in de oorlog op gevaar van leven en dood een gestencild illegaal krantje helpt verspreiden, er na de oorlog de eerste directeur van wordt, na een periode van wilde feesten met zijn bent van vrienden die stencilkrant uitbouwt tot de modernste van het land en zijn levenswerk bekroond ziet als zijn uitgeverij, met de overname van de concurrent, op slag het grootste krantenconcern van het land wordt.

Een moordscript. Maar geen DreamWorks-studio zou er raad mee weten. Het milieu waaruit hij voortkwam, was bij nader inzien niet zo eenvoudig. Hij was geen krantenjongen die moord en doodslag op een hoek van de straat uitventte. Zijn kranten richtten zich niet op de onderbuik. Hij was geen tycoon die elke tegenstand verpletterde of platwalste en wiens machtwellust grensde aan het oneindige. En hij werd al helemaal geen miljonair; hij zag altijd, vrijwillig, van elk winstaandeel af. Hollywood zou er niets van begrepen hebben.

Wim van Norden legde in 1968 met de fusie tussen Het Parool en de Volkskrant, waarbij later ook Trouw zich aansloot, de grondslag voor de Perscombinatie. Hij was allang teruggetreden uit de hoofddirectie van wat inmiddels met de overname van uitgeverij Meulenhoff PCM Uitgevers was geworden, toen hij twee jaar geleden opnieuw, als hoeder van de Stichting Het Parool, aan de wieg van een uitbreiding stond. PCM Uitgevers werd met de overname van de Dagbladunie het grootste krantenconcern van Nederland, dat bijna alle landelijke dagbladen vertegenwoordigt: de Volkskrant, Het Parool, Trouw, Algemeen Dagblad en NRC Handelsblad.Je mag dat wel een levenswerk noemen.

Wim van Norden komt uit een socialistisch nest. Zijn ouders waren getuigend geheelonthouders, vegetariërs, multatulianen en lid van de Vereniging van Arbeiders Lijkverbranding, die hun kinderen, al moesten ze een beroep doen op alle potjes van partijorganisaties en een maecenas, met een universitaire studie een weg verder in de maatschappij brachten. Hij studeerde economie in Rotterdam, en was opgenomen in een Haagse vriendenkring waartoe ook Simon en Tiny Carmiggelt hoorden, toen de oorlog uitbrak en hij bij de verspreiding van het illegale Parool betrokken raakte.

Hij werd gearresteerd en zat zes maanden gevangen. Zijn betrokkenheid bij Het Parool kon de bezetter niet bewijzen. Hij kwam vrij en ging door. De redactie van de illegale krant nam het besluit om Het Parool na de oorlog als onafhankelijk dagblad voort te zetten. Bij de bevrijding werd hij, 27 jaar oud, directeur. 'Wat we absoluut niet wilden', zei hij later, 'was een partijkrant worden.' En hij herinnerde zich nog in dat bevrijdingsjaar een bezoek van Koos Vorrink - voorzitter van de SDAP - aan zijn krant. Van Norden: 'Hij kwam rechtstreeks uit het concentratiekamp het Telegraafgebouw, waar we meteen na de bevrijding waren gaan zitten, binnenstappen - hij had z'n ''pyjamajasje'' nog aan, heel demonstratief - en zei: ''We moeten van Het Parool en Het Vrije Volk één groot socialistisch dagblad gaan maken''.' Dat was het laatste wat Van Norden wilde.

Zijn krant - met wat zakgeld van de initiatiefnemers en een nooit aangesproken bankgarantie begonnen - groeide en werd in een paar jaar tijd de modernste krant van Nederland. 'Zoals we toen uit het niets die krant uit de grond trokken', zei hij later, 'met mensen die nauwelijks ervaring hadden, fascinerend. Weinig personeel, geen geld, maar we hadden het overleefd en er was een hechte band.

'Het was een leuke periode. Alles was in beweging. We moesten tegen de boze buitenwereld optornen. Natuurlijk: er was de dreiging van de atoombom, de Koude Oorlog, maar het voelde niet als dansen op een vulkaan. We leefden wild, romantisch, overal feesten. Daarna is alles verzakelijkt.'

Van Norden bleef zijn verdere leven wonen in het huis aan de Reguliersgracht in Amsterdam, waar in de oorlog Het Parool zetelde. Zijn oude oorlogskameraden keerden terug naar wat ze door de oorlog hadden moeten verlaten - het bedrijfsleven, de diplomatie of de wetenschap. Van Norden werd een leidende krantenman, directeur van Het Parool en later van de Perscombinatie. Hij was jarenlang voorzitter van de NDP, de Nederlandse Dagblad Pers. Een ziener - hij had gereisd en in de wereld rondgekeken, en voorspelde de ondergang van kleine, zelfstandige dagbladondernemingen en van kranten met een partijbinding of een confessionele achtergrond. Hij zag het gevaar van de opkomende televisie en de ontwikkeling van een nieuwe druktechniek, die kleine ondernemingen zich nooit zouden kunnen permitteren.

Van Norden was de eerste die de noodzaak van schaalvergroting zag. En van pluriformiteit. Zijn Perscombinatie was niet in de eerste plaats gericht op het behalen van een zo groot mogelijke winst, maar op instandhouding van de afzonderlijke kranten.

Hij heeft jarenlang moeten worstelen met wat hij 'de wurgende achterdocht' van de Volkskrant noemde. Er werd in de Perscombinatie veel strijd gevoerd over de zeggenschap van de afzonderlijke krantendirecties en de hoofdredacteuren tegenover de concernleiding - altijd gevoed door de Volkskrant, die zijn stem tot in de hoogste leiding opeiste. Van Norden won het pleit en presideerde de top.

Er was ook veel argwaan over de eigendomsverhoudingen. De Stichting Het Parool bezat de meerderheid van de aandelen van Perscombinatie. Het ging de onderneming op een gegeven moment slecht. De conjunctuur zakte in, de advertentie-inkomsten daalden. Er was grote jaloezie. De Volkskrant groeide, Trouw bleef stilstaan, Het Parool kelderde.

'Hij vergadert zich dood', zei Simon Carmiggelt in die tijd over zijn vriend. Voor Van Norden kwam die 'obsessieve' betrokkenheid voort uit de oorlogservaringen. 'Al die mensen van de Paroolgroep, ze hebben gevangen gezeten, de dood in de ogen gekeken, hun vrienden werden doodgeschoten, joodse vrienden die omkwamen in de kampen - toch is niemand van ons in elkaar geklapt. Er zijn zoveel mensen die na de oorlog, soms vele jaren later, te kampen kregen met grote psychische problemen. Onze club had daar geen last van, omdat we ons zo fanatiek op het werk stortten. Het zal wel een beetje onze redding zijn geweest.'

In 1979 trad hij terug als topman van Perscombinatie. Hij werd lid van de Raad van Commissarissen en bleef secretaris van de Stichting Het Parool, de grootaandeelhouder. De onderneming klom uit het dal, maar bij de Volkskrant - verreweg de grootste en de enige winstgevende krant van de combinatie - bleef de argwaan tegen de onevenwichtige eigendomsverhoudingen bestaan. Tot Van Norden er, in 1984, met een slim gebaar, verandering in bracht. Het Parool gaf de zeggenschap over de aandelen uit handen (maar behield een vetorecht), het beheer werd overgedragen aan een administratiekantoor, waarvan het bestuur werd aangewezen door de Stichting Het Parool, de Stichting tot Bevordering van de Christelijke Pers (Trouw) en de Stichting de Volkskrant - een unieke constructie in de krantenwereld.

De angel was uit het conflict gehaald, de onderneming kon verder groeien en werd het grootste krantenconcern van het land. Bij zijn afscheid als lid van de Raad van Commissarissen in 1988, keek Van Norden nog eens terug: 'Zonder zin is het in elk geval niet geweest. Dat oorlogsgroepje van ons heeft ertoe bijgedragen dat in Nederland de stichtingsvorm geaccepteerd is als een respectabele vorm om kranten uit te geven. Kranten als non-profit-organisaties, op basis van opinies en niet als geldmachines.' Een volgend decennium (millennium) zal leren of dat ideaal stand kan houden.

Willem Ellenbroek

Dit is de 68ste aflevering van een serie over honderd belangrijke Nederlanders van deze eeuw. De volgorde is chronologisch (op basis van geboortedatum).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.