'Wim, er leven grote zwarigheden over Eritrea bij het CDA'

CDA-leider Jaap de Hoop Scheffer loopt op minister-president Wim Kok af, donderdagavond 21 september, na de algemene politieke beschouwingen...

Paradoxaal genoeg is dat het begin van een verwijdering die grote gevolgen heeft: voor het eerst in de geschiedenis zendt Nederland soldaten op een vredesmissie zonder steun van het CDA.

'Wim', zegt De Hoop Scheffer, die de afgelopen maanden juist op goede voet met de premier is geraakt, 'Wim, er leven in mijn fractie grote zwarigheden over de missie naar Eritrea.'

Kok, die net ook al door Paul Rosenmöller over hetzelfde onderwerp is aangeschoten, neemt de opmerking voor kennisgeving aan.

Hij mompelt iets in de trant van: 'Als je problemen hebt, weet je me te vinden.' Maar er wordt geen vervolgafspraak gemaakt. Door de premier niet, omdat hij denkt dat daar nog tijd voor is. Door De Hoop Scheffer niet, omdat hij vindt dat het initiatief nu bij de premier ligt.

Zo gaat er een week voorbij. Kok brengt enkele dagen in Duitsland door en vliegt vervolgens naar de Verenigde Staten, waar hij bij president Clinton steun voor de militairen zoekt. Hij stapt vrijdagochtend met een jetlag de kabinetsvergadering in en krijgt in de Trèveszaal een briefje op tafel geschoven met een uitspraak van de CDA-leider. Het CDA doet niet mee, omdat het mandaat van de vredesmissie te zwak is en geen grote natie meegaat.

Kok is stupéfait. Hij dacht dat er nog gecommuniceerd kon worden.

Maar De Hoop Scheffer had niets van hem gehoord en de hoop opgegeven. Zijn fractie had op dat moment al twee keer officieel gevraagd om overleg over de missie met de regering, maar kreeg nul op het rekest.

Kok laat die middag in zijn wekelijkse persontmoeting ook merken hoe hij erover denkt: 'Het CDA heeft geen vetorecht.' Voor zichzelf concludeert hij: de deur is kennelijk dicht.

Hij ervaart dat als een nederlaag. Vooral omdat hij naar zijn idee alle mogelijke garanties heeft gezocht. Eerder die maand was hij naar de Verenigde Naties geweest. Hij moest daar in de kringen rond secretaris-generaal Kofi Annan eerst het misverstand wegnemen dat de besluitvorming in Nederland al rond is.

Hij heeft zelf veel tijd nodig gehad om van de noodzaak van de missie overtuigd te raken. Collega-ministers weten de eerste weken niet of ze Koks houding als 'nee, tenzij' of 'ja, mits' moeten beschouwen. Het moet allemaal zwart-op-wit, heel precies, stapje voor stapje. Hij werpt zoveel vragen op dat men zich in de ministerraad afvraagt waar hij staat. Voor Kok geldt: geen tweede Srebrenica.

Kok was toch al geërgerd: hij was te laat door Van Aartsen en De Grave op de hoogte gebracht van de missie. Koks raadsadviseur Geerts viste de plannen uit de geheime codeberichten van de Nederlandse permanente vertegenwoordiging in de VN naar Buitenlandse Zaken.

In de weken daarna behandelt de Kamer het eindrapport van de commisie-Bakker, die informeel overleg over vredesmissies tussen regering en Kamer afwijst. Toch probeert Kok de eerste week van oktober van de fractievoorzitters van VVD, PvdA en D66 groen licht te krijgen. 'Sonderen', noemt hij dat zelf. In de fracties moppert men dat hij duidelijkheid wil die men niet kan geven.

Midden in die week lijkt het er nog even op dat het CDA nog een opening biedt via woordvoerder Van der Knaap. Maar een paar dagen later doet De Hoop Scheffer de deur alweer dicht door zijn oorspronkelijk standpunt te herhalen. Op 7 oktober komt het kabinet met het definitieve ja. Kok ziet ook geen reden meer voor een laatste toenaderingspoging. Het CDA is definitief de woestijn in gegaan.

De verwijdering is vandaag totaal geworden. Kok zit in het vliegtuig naar Seoul, in de wetenschap dat hij het CDA toch niet meer kan ompraten. En bij het CDA denken ze dat Kok het niet meer de moeite waard vindt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden