Wim Dik (1939-2022) : de man die KPN transformeerde van staatsmoloch tot beurshit

Wim Dik smeedde het staatspost- en telefoonbedrijf PTT om tot een beursgenoteerde onderneming die miljarden euro's waard was. Hij gold enige tijd als toekomstig leider van D66. Afgelopen zondag overleed hij.

Raoul du Pré
Wim Dik, voorzitter van de Raad van Bestuur van PTT Ned. NV, voor een van de bedrijfswagens met het nieuwe logo vlak na zijn aantreden. Beeld ANP
Wim Dik, voorzitter van de Raad van Bestuur van PTT Ned. NV, voor een van de bedrijfswagens met het nieuwe logo vlak na zijn aantreden.Beeld ANP

Wim Dik was in januari 2000 al bijna met pensioen toen de gemeente Den Haag kennismaakte met zijn eigenzinnige karakter. Het nieuwe Haagse hoofdkantoor van KPN Telecom was gevestigd aan het Maanplein, maar op alle briefpapier, routebeschrijvingen en andere correspondentie bleek Dik dat te hebben gewijzigd in Telecomplein.

‘Je kunt niet zomaar een straatnaam veranderen’, liet de dienst Stadsbeheer verontwaardigd weten. Maar Dik bleek niet te vermurwen: de nieuwe naam paste veel beter in de historische traditie om straten en pleinen te vernoemen naar de dingen die er gebeuren. ‘Zoals de Kalvermarkt, waar kalveren werden verhandeld, de Turfkade en de Bierkade’, liet hij via zijn woordvoerder weten. ‘Aan het Telecomplein wordt veel aan telecommunicatie gedaan maar weinig met de maan.’ Bovendien waren de Haagse postbodes er inmiddels toch al aan gewend.

Met die postbodes was elf jaar eerder de grootste klus van Wim Diks leven begonnen. In 1989 werd hij door minister Neelie Kroes gevraagd om de mega-operatie te leiden die van staatsmoloch PTT een zelfstandig en modern telecommunicatiebedrijf moest maken, geheel in de Europese trend van grootscheepse privatiseringen. Een staatsbedrijf met 96 duizend ambtenaren moest worden klaargestoomd voor de vrije markt.

PTT stond voor Putje graven, Tentje zetten, Tukkie doen

Vrij van scepsis was die operatie niet, want de PTT kampte met een imago van niet al te grote voortvarendheid. Wie een telefoonaansluiting wilde, moest doorgaans vele weken geduld hebben. Cabaretier Wim Kan muntte zijn verklaring voor de afkorting PTT (‘Putje graven, Tentje zetten, Tukkie doen') al in 1973, maar die galmde ook in de jaren tachtig nog na.

‘Verander de bedrijfscultuur', was dan ook de voornaamste opdracht die Kroes meegaf aan Dik. Die dacht er zo'n tien jaar voor nodig te hebben, maar dan zouden de klanten merken dat alles sneller ging. ‘En als de monteur weggaat, moet hij nog even stofzuigen en het tafeltje rechtzetten.’

Bij een breder publiek was hij tot dan toe vooral bekend vanwege een kort avontuur op het Binnenhof, als staatssecretaris van Economische Zaken in de struikelkabinetjes Van Agt II en III (1981-1982), namens D66. In de jaren daarvoor was hij vicevoorzitter van die partij, zijn lidmaatschapskaart dateerde al van 1966.

Dat het zo kort duurde, lag niet aan hem maar aan de onstuimige politieke omstandigheden. In 1982 trad Lubbers I aan, zonder D66, en keerde Dik terug naar Unilever waar hij ook in de jaren daarvoor aan de weg timmerde. Na zijn studies elektrotechniek in Delft en economie in Rotterdam, belandde hij al jong bij de levensmiddelengigant. In 1978 werd hij benoemd tot directeur van Unox, de soep- en vleeswarenfabriek in Oss. Na zijn politieke uitstapje keerde hij terug en promoveerde hij al snel tot directievoorzitter van de Nederlandse Unileverbedrijven.

De cultuuromslag ging niet zachtzinnig

Elf jaar lang bleef Dik vanaf 1989 aan bij het telecommunicatieconcern dat onder zijn leiding onherkenbaar van gedaante veranderde. En van bedrijfscultuur. Blij verrast was hij na zijn aantreden door de motivatie en de technische kennis van zijn tienduizenden personeelsleden. Maar hij stelde ook vast dat het geheel ontbrak aan eigen initiatief - de hele organisatie wachtte op orders van boven.

Dik doorbrak die cultuur door het bedrijf onmiddellijk op te delen in kleinere afdelingen. Zijn managers kregen de opdracht voortaan zelf beslissingen te nemen en hem niet overal mee lastig te vallen. KPN ging naar de beurs, nam buitenlandse ondernemingen over, reorganiseerde vrijwel permanent en nam in 1998 afscheid van de posttak PTT.

Zachtzinnig ging hij daarbij niet altijd te werk. Berucht werd de uitspraak waarmee hij een gezelschap van zijn eigen managers liet weten dat obstructie niet werd geduld: ‘Wie dit niet bevalt, mag nu naar voren komen. Dan regelen we dat even.’

Bij zijn afscheid kreeg Dik lovende recensies, maar liet ook een schuldenlast na

Diks laatste jaren stonden geheel in het teken van de opkomende mobiele telefonie, waardoor de hele telecommarkt drastisch op de schop ging. Bij zijn pensioen in 2000 kreeg Dik overwegend lovende recensies, niet in de laatste plaats van de aandeelhouders die het bedrijf op de beurs door alle plafonds zagen gaan. Het bedrijf was aanzienlijk efficiënter gaan werken.

Maar Dik liet het bedrijf ook achter met de gevolgen van een van zijn laatste beslissingen: de overname van het Duitse telecombedrijf E-plus voor een recordbedrag van bijna 19 miljard euro. Niet lang na zijn vertrek spatte de internetzeepbel uit elkaar en ging KPN bijna ten onder aan de schuldenlast - een erfenis waarvoor Dik later publiekelijk de schuld op zich nam.

Zijn kans om terug te keren op het Binnenhof had hij toen al laten schieten. Na de aankondiging van het vertrek van Hans van Mierlo, gold Dik eind jaren '90 enige tijd voor velen als de gedroomde nieuwe D66-lijsttrekker. Van Mierlo zelf polste hem, maar Dik liet weten niet beschikbaar te zijn. Wel stortte hij zich na zijn pensioen op de lokale politiek, in zijn woonplaats in het Brabantse Helvoirt, waar hij tot voor kort nog actief ijverde voor de samenvoeging met de gemeente Vught.

Wim Dik overleed zondag. Hij laat zijn vrouw, twee dochters, drie zonen en tien kleinkinderen na.

DRIE KEER WIM DIK

‘Pornography!’
Wim Dik, in de jaren tachtig, op een drukbezochte internationale persconferentie waar hij een grote toekomst schetste voor de beeldtelefonie, in reactie op de vraag wat daar dan voor beelden op te zien zouden zijn.

‘Er is in een formatie een situatie denkbaar waarbij formateurs en mijn eigen partij tot de conclusie komen dat een afgewogen kabinet alleen maar in elkaar getimmerd kan worden als Wim Dik er tussen zit.’
Wim Dik, in 1996, over zijn kansen op een ministerschap.

‘Het achterwiel van mijn fiets loopt ook wel eens aan’
Wim Dik toont zich, in 1996, niet erg onder de indruk van zijn totaal mislukte investering van 10 miljoen in Sport7, de sportzender die na enkele maanden alweer van het scherm verdween.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden