WIM, BEDANKT

De scheidende minister-president Wim Kok stond niet bekend als een groot schrijver. Toch hoop ik vurig dat hij zijn ervaringen in het publieke en politieke leven aan het papier zal toevertrouwen....

Kees Schuyt

Er zijn drie soorten autobiografieën: bekentenissen, apologieën en memoires. Die laatste vorm, memoires, komt het meeste voor. Memoires geven een reeks van gebeurtenissen weer, keurig in tijdsvolgorde en geplaatst in de sociale en politieke context. De memoires van Churchill zijn een genot om te lezen, maar die van bijvoorbeeld oud-minister G. Veldkamp staan bol van name dropping en loftuitingen op hemzelf. Niets voor Kok.

Bekentenissen tonen iemands ware aard of doen verslag van de worstelingen die iemand heeft gehad met de werkelijkheid. Het standaardvoorbeeld hiervan zijn de Confessiones van kerkvader Augustinus. Maar ik geloof niet dat Kok zit te springen om te onthullen wie Wim werkelijk was. Blijft over de apologie, met als bekendste voorbeeld de Apologia pro vita sua van H.J. Newman. In een apologie staat de integriteit van een persoon ten opzichte van de samenleving centraal. Het is meer een beredeneerde uitleg van keuzen die de hoofdpersoon gemaakt heeft dan een verdediging.

Dat lijkt me een geschikte vorm voor Wim Kok: een relaas van zijn vele politieke keuzen, Pro vita politica sua. Zijn keuze voor Nijenrode en daarna voor de vakbeweging, van NVV naar FNV. Zijn keuze voor de politiek. Zijn keuze voor Financiën en daarna voor paars en voor de manier waarop hij die twee kabinetten bijeen hield. Zijn keuze voor Europese agenda-setting en zijn niet-beschikbaarheid voor de Europese Commissie.

Zijn keuze voor de uitzending van Dutchbat ter verdediging van Srebenica en zijn latere verdediging van de Nederlandse soldaten daar. De overwegingen om te kiezen voor een NIOD-rapport en zijn teleurstelling over het lange uitblijven daarvan. Zijn keuze voor Melkert als opvolger. Zijn wijze van optreden en zijn wijze van aftreden. Wat zal dat spannende en relevante lectuur worden, waaruit Koks constante integriteit naar voren komt als helder maanlicht op een donkere avond.

Koks openbare en politieke leven speelde zich bovendien af in een cruciale periode in onze geschiedenis, waarin de samenleving wezenlijke veranderingen onderging. Van industriestaat met miljoenen handarbeiders naar een kennissamenleving waarin arbeid en geld verdienen ondragelijk licht werden (althans met de snelheid van licht verricht kunnen worden). Van klompenmaat-schappij tot hoofddoekjesschool. Van kleine Zuid-Hollandse polder naar de grote wereld van de G8. Van lange haren terug naar driedelige pakken. Van Wassenaar 1982 naar Den Haag 2002.

Wim Kok heeft het allemaal van dichtbij meegemaakt en veel kaarten voor zijn borst gehouden. Dat hoeft nu niet meer. Het is niet moeilijk om te midden van deze maatschappelijke veranderingen en turbulenties de bijdragen van Kok aan te wijzen. Allereerst de aanpassing van de Nederlandse verzorgingsstaat, topzwaar geworden door de vele wensen van vele mensen, aan de economische realiteiten van de nieuwe tijd. Het ging slecht met Nederland na twee oliecrises. In 1986 telden we nog 860 duizend werklozen.

De basis van de ommekeer, the Dutch miracle, werd gelegd in 1982 en de vruchten van Lubbers I, II en III werden door Kok geplukt en goed verkocht in het buitenland. Het werd Koks bijdrage aan de progressieve politiek in Europa, uitgedragen in Berlijn, Londen en Stockholm door sociaal-democratische regeringsleiders.

Door de zeven vette jaren van 1993 - 2000 zijn we alweer vergeten hoe belangrijk dat economisch herstel is geweest voor ons land. De herwonnen welvaartsverbetering leidde tot een consumptiedrift, die zich op het eind zelfs tegen Kok ging keren. Overvloed baart onbehagen en onbeheerste ondank.

Hoe moet het nu verder, met de PvdA, zonder Kok en zonder veren? Was Kok wel links genoeg? De vraag wat links is, tegenwoordig, moet grondig en met enig geduld worden beantwoord. Er is een ongeduld van rechts en een ongeduld van links.

Het rechtse ongeduld treft vooral de maatschappelijke complexiteit die is ontstaan door de mondiale economie, een grenzeloze wereld met veel nieuwe culturele conflicten. Rechts wil wel het een, maar niet de problemen die er onontkoombaar mee verbonden zijn. De oplossing wordt gevonden in een elitaire beheersing van de massa.

Het linkse ongeduld betreft vooral de maakbaarheid. In naam van de arme massa moet alles geschieden zoals een kleine linkse elite het heeft uitgedacht. Dat werkt echter ook niet en heeft veel onvrede opgewekt. Wat overblijft is het geduld van de soms ongedurige marathonloper Wim Kok. Niet alleen vertrouwen op de onzichtbare hand van de markt, maar ook op de onzichtbare band van solidariteit tussen mensen. De boel bij elkaar houden, heet dat in Koks gewone mensentaal. Wim, bedankt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden