Column

Willy-kop badinerend over de koning?

De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

null Beeld null

De foto op de voorpagina daags na Koningsdag was op zich veelzeggend. Achter een palet van oranje bloemetjes staan koning Willem-Alexander, koningin Máxima en anderen op een waterbus in Dordrecht - frontaal en veraf gefotografeerd. 'Op Koningsdag-nieuwe-stijl is de afstand tot het publiek ineens wel heel groot', luidde het intro. Een duidelijke boodschap, die volgens behoorlijk wat lezers werd ontsierd door de kop: Waar is Willy?

'Hoe dodelijk, denigrerend, respectloos en kinderachtig is deze opening!', aldus een van de reacties, die de ergernissen goed samenvat. Veel lezers voegden eraan toe dat zij 'geen voorstander van de monarchie' of 'lid van de Oranjevereniging' zijn, maar de kop niettemin een 'kwaliteitskrant onwaardig' achten.

Een logische reactie als je niet weet dat 'Willy' verwijst naar de satirische filmpjes van LuckyTV, waarmee DWDD het programma afsluit. Verderop in de krant noteerde de verslaggever weliswaar dat omstanders 'hallo Willy' roepen als het koninklijke gezelschap voorbij voer. 'Willy', is veel gehoord vandaag - LuckyTV is nergens ver weg.' Maar dat kon de argeloze lezer van de voorpagina dan nog niet weten.

Een kop moet in de eerste plaats begrijpelijk zijn. Maar ook lezers die wel bekend zijn met de Willy-filmpjes, betitelden de kop als 'populistisch'. Die kwalificatie klopt niet helemaal. Wie populistisch over het koningshuis bericht, doet niet narrig over een feestje en loopt juist over van ontzag en bewondering. De Volkskrantvoorpagina was wat dat betreft diametraal anders dan die van andere ochtendkranten. 'Oranjeshow', berichtte De Telegraaf boven een foto van een lachende koninklijke familie. Het AD kopte in een oranje banier: 'Feest geslaagd!' Trouw had slechts een aankondigingstekstje op de voorpagina 'Koningsdag 2015: nieuw en vertrouwd'. De opening werd gewijd aan de aardbeving in Nepal.

Het humeur van de Volkskrant mocht dan afwijken van de rest, hij past wel binnen een traditie die wordt gekenschetst door een wispelturige en soms ongemakkelijke houding ten opzichte van royaltynieuws. Lange tijd leek de berichtgeving over de Oranjes niet goed samen te gaan met de progressieve koers die de krant sinds de jaren zestig was gaan varen. Het concept van de monarchie werd niet alleen inhoudelijk met verstandelijke argumenten verworpen, maar ook in vorm, op spottende wijze. Daarin bleek de redactie radicaler dan de lezer. De berichtgeving over de inhuldiging van Beatrix op 30 april 1980 en de daarmee gepaarde rellen leidde tot een recordaantal opzeggingen (1.100 à 1.400). Lezers stoorden zich niet alleen aan het commentaar ('absurd', 'potsierlijk'), maar ook aan de verslaglegging ('De politieke elite was zich, zoals gewoonlijk, van geen kwaad bewust'). De krant was in de greep van een 'jongensachtige baldadigheid' en verkneukelde zich over hoe het gezag te kakken werd gezet, zo blikte de toenmalige adjunct-hoofdredacteur in 2005 terug in deze krant.

Inmiddels doet de redactie alweer jaren aan serieuze royaltyverslaggeving vanuit een politieke oriëntatie. De krant heeft sinds eind jaren negentig meerdere spraakmakende primeurs gehad: de Argentijnse vriendin van de kroonprins en haar omstreden vader, de postuum gepubliceerde interviewbijlage met prins Bernhard, de vakantievilla in Mozambique. Maar 'als vanouds' bleef de royaltyverslaggeving aanleiding voor redactionele opwinding, aldus Annet Mooij in Dag in dag uit, Een journalistieke geschiedenis van de Volkskrant vanaf 1980.

De redactie voelt zich het minst op haar gemak bij ceremoniële plechtigheden, wanneer eerbied en saamhorigheid haast plichtmatig om de hoek komen kijken. Dan borrelt enige opstandigheid en joligheid vanzelf op. Tegelijkertijd wil de krant niet zuur en moraliserend zijn. Op de inhuldigingsdag van Willem-Alexander werd het een luchtig compromis: 'Kierewiet, maar zo slecht nog niet', opende de krant. 'Op de monarchie is van alles aan te merken. Maar er zijn genoeg redenen om vandaag met gerust hart feest te vieren.' De volgende dag sierde een statige foto van de nieuwe koning en koningin de voorpagina met daarop één sympathiek woord: Mensenkoning.

Uit deze typering vloeide de Willy-kop voort. De redactie wilde daarmee eigenlijk tot uitdrukking brengen: waarom houdt de koning, die minder majesteitelijk dan zijn moeder wilde zijn, zoveel afstand van het volk? Waar is met andere woorden de mensenkoning gebleven? LuckyTV's 'Willy' stond in dit geval symbool voor die mensenkoning. 'We hebben te veel stappen willen zetten in een kop', concludeert de adjunct-hoofdredacteur.

Inhoudelijk is de afstandelijke Koningsdag-nieuwe-stijl een prima keuze en passend bij een krant die niet wordt gehinderd door hermelijnvrees. Wel was het etiket 'mensenkoning' op de voorpagina van 1 mei 2013 bij nader inzien veel te voorbarig, temeer daar hij zich op de inhuldigingsdag ook al op grote afstand van zijn volk liet rondvaren. De Volkskrant constateerde destijds eveneens dat 'vooral die afstand wringt'. Pas na een tijdje kan worden vastgesteld welk predicaat de vorst verdient, en wie weet blijkt 'zakenkoning' dan wel toepasselijker.

Het gebruik van de bijnaam 'Willy' op de voorpagina is niet per se verkeerd, mits de hele kop of desnoods alleen de naam tussen aanhalingstekens had gestaan: 'Waar is Willy?' De leestekens maken duidelijk dat de krant de bijnaam niet voor eigen rekening neemt, maar anderen - kreten van omstanders - citeert. Zonder aanhalingstekens is de toon inderdaad badinerend, met leestekens is die misschien nog steeds een tikkeltje baldadig, maar wel verdedigbaar. Dat de bijnaam dankzij LuckyTV binnen twee jaar ingeburgerd is geraakt, is veelbetekenend. Het roept vragen op over het gezag en de populariteit van de koning en over 'zijn onderdanen'. Of zoals een lezer listig opwierp: 'Is een volk dat Willy! naar zijn koning roept de monarchie waard?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden