Willem Middelkoop: Winnaar met somber toekomstbeeld

Hij werd opgeleid om in de textiel te werken, maar werd journalist en is tegenwoordig een veelgevraagd financieel commentator.

Willem Middelkoop (46) is dit jaar uitgegroeid tot een landelijke beroemdheid. Sinds de Amerikaanse kredietcrisis escaleerde tot een wereldcrisis, zijn Middelkoops ongezouten en zwartgallige meningen bijna dagelijks te horen in De Wereld Draait Door, Pauw & Witteman en andere talkshows.

Gegoogled
Hij is inmiddels Nederlands meest gegooglede journalist – meer dan Paul Witteman of Matthijs van Nieuwkerk. En Middelkoop is die beroemdheid steeds meer aan het verzilveren. Wie hem als spreker wil inhuren, moet daarvoor minimaal 2.500 euro betalen. En zijn Middelkoop Newsflash, tot voor kort gratis, kost tegenwoordig 199 euro per jaar.

Middelkoops snelle opkomst als economisch commentator is wonderbaarlijk, omdat hij een autodidact is. Hij werd opgeleid aan de hts voor confectie-industrie in Amsterdam. Margreet Spijker: ‘Hij is een van de weinige mannen die tegen een vrouw kunnen zeggen: ‘Mooie jurk heb je aan, maar jammer van dat coupenaadje.’

Na zijn opleiding vestigde hij zich als freelance fotograaf in Amterdam, eerst voor het huis-aan-huisblad Aspekt, later voor Reuters, ANP, Het Parool, Aktueel en ieder die maar foto’s van hem wilde. Met Spijker vormde hij in die tijd een journalistiek duo. ‘Eind jaren tachtig waren we een freelance team. Op alles wat we aan gekkigheid hoorden, gingen we samen af: reportages over het lelijkste fotomodel van het land. Middelkoop zat voortdurend bij de politiescanner. Hij wilde steeds de eerste zijn.’

Handel
Daarnaast was hij altijd met handel bezig. Hij had een bedrijfje dat handel dreef met Rusland en ging in het vastgoed. Vanaf midden jaren negentig kocht hij appartementen op om te verhuren aan expats. ‘Ik zie overal geld liggen’, zegt hij zelf. ‘Ik hoef alleen maar te bukken om het op te rapen.’

De Amsterdamse vastgoedconsultant Joyce van Oosterbeek coachte hem in die tijd. ‘Willem is, om het maar gewoon te zeggen, een rare. Maar een rare door het talent anders tegen de dingen aan te kijken. Hij doet niet wat analisten zeggen. En daardoor kon hij een mooi vermogen in vastgoed opbouwen.’

CV
1962 - 21 augustus geboren in Genève
1980 - 1985 hts confectie-industrie in Amsterdam
1980 - 2003 freelance fotograaf voor onder meer Reuters (1986-1989)
1991 - ontmoet als journalist een Russische zakenpartner met wie hij investeringen in Rusland doet
1995 - 2003 koopt appartementen in Amsterdam, die hij verhuurt aan expats
1999 - 2001 chef fotoredactie bij dagblad Het Parool
2001 - heden verslaggever bij RTL 7
2007 - publicatie Als de dollar valt, waarin hij waarschuwt voor naderende kredietcrisis
2008 - publicatie De permanente oliecrisis
2008 - richt met anderen een beleggingsfonds op, dat zich richt op mijnbouwbedrijven
2008 - stichting Peak Oil Nederland, columnist bij Effect (2006-heden), IEX (2000-heden) en Penthouse (2005-2007)


Willem Middelkoop is getrouwd met Bregje Rood, fotoredacteur bij dagblad Trouw, en heeft twee kinderen.

]]>

Toen werd ook de kiem gelegd voor zijn sombere toekomstbeeld, vertelt hijzelf: ‘Ik verbaasde me erover hoe makkelijk het was om krediet te krijgen’, zegt hij. ‘Het was geen enkel probleem om 120 procent van een pand gefinancierd te krijgen. Op een gegeven moment had ik drie miljoen bij de bank geleend. Dat fascineerde me. Dus toen ben ik op zoek gegaan naar het geheim van geld.’

Toevalstreffer
Margreet Spijker noemt het een toevalstreffer. ‘Hij had net zo goed meteoroloog kunnen worden, want Willem was continu bezig met voorspellen. Niet alleen over de economie. En zijn voorspellingen kwamen meestal uit.

‘Toen in 2005 de orkaan Katrina werd aangekondigd, zei Willem dat we bij RTL iemand naar New Orleans moesten sturen, omdat de stad onder water zou komen te staan. Maar niemand geloofde hem.’

Middelkoop durft buiten de gebaande paden te denken. ‘Sommige mensen zeggen dat Osama bin Laden niet bestaat’, zei hij in 2006 tegen Trouw. ‘Zo ver ga ik niet. Maar ik ben er wel van overtuigd dat de Amerikaanse overheid wist dat de aanslagen eraan kwamen en dat zij toen explosieven in de gebouwen heeft geplaatst om deze, nadat de vliegtuigen erin waren gevlogen, op te blazen.’

Spijker denkt dat Willems doemscenario’s samenhangen met een Cassandracomplex. ‘Hij wil de toekomst voorspellen, maar niemand gelooft hem. Toen de vogelgriep hier arriveerde, had Willem de medicijnen al in huis en riep over de hele redactie dat iedereen ze zou moeten inslaan. Alles wat de mens bedreigt, fascineert hem: van de stijging van de olieprijs tot de val van de dollar.’

Merkwaardige vogel
Veel economen vinden Middelkoop een merkwaardige vogel die niet erg in hun opvattingen past. ‘Econoom, commentator, analist, journalist. Ik zou hem zo niet willen noemen. Ik zeg eerder: een goede boekjesverkoper en een handige commerciële knaap. Maar ik ken hem alleen indirect’, zegt Jaap van Duijn, gepensioneerd Robeco-topman en zelf ook veelgevraagd commentator. Van Duijn is in veel opzichten de tegenpool van Middelkoop. Enkele weken geleden nog voorspelde Van Duijn bijvoorbeeld dat hij op korte termijn geen recessie verwachtte.

‘Ik weet wel waarom ze hem vragen’, zegt Van Duijn, ‘In tijden van crisis is er geen behoefte aan genuanceerde meningen. Dan willen mensen duidelijkheid. Dat geeft hij. De simpele dingen verkopen het best.’

Middelkoop heeft voorlopig het gelijk aan zijn zijde. Al ver voordat de kredietcrisis in volle hevigheid losbarstte, waarschuwde hij dat het huidige financiële systeem op instorten stond – eerst in zijn web-log en later in zijn boek Als de dollar valt.

Een grote crisis kon eenvoudigweg niet uitblijven, legt hij uit. ‘Hier zie je de groei van de reële economie sinds begin jaren tachtig. Dat zijn gewoon mensen die steeds meer goederen produceren en daardoor steeds meer geld verdienen. Die lijn gaat een klein beetje omhoog. En hier zie je de groei van de geldhoeveelheid. Die lijn gaat steil omhoog. Het grootste deel van de groei van de afgelopen jaren is dus fictief.’

Onheil
De centrale banken en overheden kunnen het onheil niet meer voorkomen, denkt Middelkoop. ‘Wat ze nu doen, is nog wat doping toedienen, maar op een gegeven moment houdt het op.’ Wat er dan gebeurt? ‘Weimar revisited. (Middelkoop verwijst naar Duitsland in de jaren twintig, dat werd getekend door economische neergang en een torenhoge inflatie, red.) Of kijk naar Argentinië, toen dat financieel ineenstortte. Van de ene op de andere dag keerde de ruilhandel terug en verhuisden veel mensen naar het platteland.’

Van Duijn is niet onder de indruk van dergelijke voorspellingen: ‘Middelkoop is een van de velen. Stap maar een boekenzaak in New York in. Daar liggen titels als Hoe te profiteren van een ineenstorting? De mensheid is heel gevoelig voor slecht nieuws. Dat scoort altijd.’

De econoom Matthijs Bouman, die promoveerde op de invloed van het milieu op de economie, is minder negatief. Hij kent Middelkoop goed van RTL 7, waarvoor ze allebei commentator zijn. ‘Middelkoop benadert de markt met fingerspitzengefühl. Dat is vaak beter dan economen. Die zijn toch vaak gehandicapt door het idee dat een markt perfect moet zijn. We hebben heel wat avonden gediscussieerd. En ik heb ook zeker iets van hem geleerd, namelijk dat je de markt moet wantrouwen.’

Middelkoop begrijpt heel goed dat politici en economen zich over het algemeen wat minder pessimistisch tonen dan hij. ‘Natuurlijk, als jij op Wall Street werkt, ga je toch niet je carrière in de waagschaal stellen? Maar sommigen snappen het gewoon niet. Neem zo’n Arjo Klamer. Die heeft er werkelijk geen kaas van gegeten. Anderen snappen het wel, en geven privé ook wel toe dat ze mijn analyse delen, maar durven het niet openlijk te zeggen. Ze zijn allemaal op de een of andere manier verbonden aan de Aegons van deze wereld of aan de pensioenfondsen. Ze hebben allemaal uit de ruif meegegeten.’

Graaien
Soms wordt hij door een bankier gebeld, zoals laatst door Alexander Rinnooy Kan. ‘Hij vond dat ik hem ten onrechte van graaien had beschuldigd. Hij zei dat de 2 miljoen euro pensioengeld die hij bij zijn overstap van ING naar de SER kreeg, heel normaal was in de bancaire wereld. Maar ook als iedereen graait, blijft het graaien.’

Middelkoop verkocht zijn vastgoed vlak na de eeuwwisseling, omdat hij het ‘niet meer vertrouwde’. ‘Door de renteverlagingen werd er steeds meer lucht in het vastgoed geblazen. Toen ben ik gaan zoeken naar andere investeringsmogelijkheden.’ Hij kwam al snel uit bij goud – in zijn ogen de enige echte vluchthaven bij een grote crisis.

Middelkoop heeft sinds kort ook een eigen beleggingsfonds, waarin zijn favoriete bedrijven – vooral bedrijven die nieuwe goudontdekkingen doen – zijn gebundeld. Iedereen kan meeprofiteren. Of althans, iedereen die minimaal 50.000 euro wil inleggen. Middelkoop heeft er dus wel belang bij dat niemand meer in geld, en alleen nog maar in goud gelooft.

Van Duijn vindt dat veel te ver gaan. ‘Hij speelt een dubieuze dubbelrol. Hij moet onheil prediken om zijn eigen fonds te promoten. Dan is je onafhankelijkheid ver te zoeken.’

Beleggingsexperts
Van Duijn wil hem het liefst vergelijken met Marcel Rila of Rienk Kamer, twee andere beleggingsexperts, die vele jaren geleden met slecht nieuws geld probeerden binnen te halen.

Ook een woordvoerder van De Nederlandsche Bank laakt zijn dubbele pet. ‘Hij belt op met een vraag als journalist van RTL, maar hij zegt er niet bij dat hij zelf in goud zit.’

Middelkoop wijst de beschuldigingen van de hand. ‘Ik heb in mijn eentje echt geen enkele invloed op de goudprijs. En ik zit er ook niet op te wachten dat iedereen ineens in mijn fonds wil investeren. Het zijn tot nu toe vooral vrienden en bekenden. We hebben niet één persbericht verstuurd.’

Zijn onafhankelijkheid heeft hij naar eigen zeggen ruimschoots bewezen. Als presentator bij RTL 7 had hij zijn eigen weblog, waar hij op een gegeven moment mee moest stoppen, omdat hij adverteerders tegen de schenen schopte.

Televisiefenomeen
Bouman denkt dat Middelkoop een televisiefenomeen zal blijven. ‘In de media kom je ver als je een persoonlijke boodschap hebt. En het is helemaal mooi als je die geloofwaardig kunt overbrengen.’ Vastgoedconsultant Joyce van Overbeek: ‘Willem is een winning guy. Maar ook een die altijd wel verguisd zal blijven. En die af en toe de plank kan misslaan.’

\N

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.