Opinie

'Willem-Alexander ruilt morgen zijn barkruk in'

Het is te hopen dat de nieuwe koning zijn plat-Haagse accent morgen niet helemaal inslikt, schrijft Erwin Wijman. 'Waar Beatrix in haar 33 troonredes grossierde in geforceerde slot-n'en hoor je die nooit bij haar zoon.'

Koning Willem-Alexander met Deborah van Gravenstein en coach Marjolein van Unen op de Spelen van 2008. Beeld anp

We hadden stellig de indruk dat koning Willem-Alexander al weer enkele jaren af is van zijn Prins Pils-imago. Dat het iets is dat hem alleen nog op Wikipedia achtervolgt. Op de pagina 'Willem-Alexander der Nederlanden', staat: 'In zijn studententijd kreeg hij de bijnaam Prins Pils wegens het enthousiasme waarmee hij zich in het studentenleven stortte.' We dachten dat de pierewaaier van weleer nu eerder Willem Water is dan Prins Pils.

Zo niet de Brabantse bierbrouwer Bavaria. Op de dag nadat koningin Beatrix verklaarde af te treden, 28 januari, zette Bavaria een paginagrote advertentie in de dagbladen met een foto van het podium in de Ridderzaal in Troonrede-setting, compleet met microfoons en op de voorgrond gekleurde hoeden en grijze hoofden. Er is één verschil: de laatmiddeleeuwse troon is vervangen door een barkruk. Een koningsblauwe barkruk, dat wel. Maar een barkruk.

Zoals een troon symbool staat voor aanzien, hooghartigheid en afstand tot het volk zo staat een barkruk voor volks, dichtbij, gezellig, toegankelijk.

Zo geeft Bavaria daar aan Willem-Alexander een voorzet om het nou eens heel anders te gaan doen vanaf dit jaar. Weg met dat opgeprikte Prinsjesdag-gedoe en die saaie, monotone zelfs slaapverwekkende Troonrede.

Spreek de z en s zelf even hardop uit terwijl je je tong vlak achter je tanden houdt. Maak van elke w een v en je weet hoe die Troonrede ongeveer klonk. Even hooghartig als langdradig.

Tot nu toe.

Want morgen zit daar een man van pas 46. Iemand die begon te puberen toen Meat Loaf, Nina Hagen en The Clash op de radio waren. Willem-Alexander is nota bene zes of zeven jaar jonger dan Paul de Leeuw en Matthijs van Nieuwkerk.

Verbale brille van de Vara-haantjes
En al kan hij niet tippen aan de levendigheid en de verbale brille van de Vara-haantjes en al doet zijn corporale taalgebruik meer denken aan een bedrijfsseminar of TED X-conferentie in Deventer dan aan Theo Maassen of Twan Huys, Willem-Alexander praat aanzienlijk minder geaffecteerd dan zijn moeder. Hij spreekt een heel andere taal dan haar hautaine koninginnen-Nederlands, met die bekakte w, s en z. Hij praat volkser, gewoner. De taal van Willem-Alexander is bovenal de taal van zijn generatiegenoten, stelt taalkundige Marc van Oostendorp in het maandblad Onze Taal van mei 2013 terecht vast. De nieuwbakken koning zegt vaak 'gewoon', op even betekenisloze manier als gewone Nederlanders, en 'fantastisch'. Net zoals minister-president Mark Rutte, die slechts twee maanden scheelt met het nieuwe staatshoofd.

 
Willem-Alexander heeft nóg een groot voordeel boven zijn moeder: Máxima. Op al die miljoenen breedbeeldtoestellen worden zijn omlaag getrokken mondhoeken en harde gelaatstrekken verzacht door de warme uitdrukking van haar perfecte koninginnenhoofd
De Bavaria-inhaker op de troonswisseling met een blauwe barkruk. Beeld Bavaria

De koninklijke taalomslag moet verklaard worden uit Willem-Alexander's 'gewone' opvoeding, op 'gewone' scholen en in contact met 'gewone' mensen.

De prins sprak met zijn broers thuis zelfs graag plat Haags, onthulde Renate Rubinstein in haar boekje Alexander dat ze schreef bij diens 18e verjaardag. Nog steeds wordt bij Willem-Alexander een 'elke' nog wel eens plotseling een aangenaam lang gerekt 'el-le-ke', en een 'trappelen' 'trappelih'. Zijn koningen-Nederlands mag af en toe pedant klinken het is wel Nederlandse aangelengd met een royale scheut plat Haags erin.

In het door 4,6 miljoen Nederlanders bekeken NOS/RTL-interview in april wist Willem-Alexander zich zowaar af en toe te ontspannen waardoor ook meteen zijn ronde Haagse accent naar voren sprong.

En waar Beatrix in haar 33 troonredes en eigenlijk in al haar toespraken grossierde in geforceerde slot-n'en hoor je die nooit bij haar zoon. Die articuleert een stuk eigentijdser.

Máxima's perfecte koninginnenhoofd
Tot slot heeft Willem-Alexander nóg een groot voordeel boven zijn moeder: Máxima. Op al die miljoenen breedbeeldtoestellen worden zijn omlaag getrokken mondhoeken en harde gelaatstrekken verzacht door de warme uitdrukking van haar perfecte koninginnenhoofd. Waar wijlen prins Claus als een zoutzak in zijn neventroon hing, zit Máxima straks zo recht als een pijl te stralen als een diadeem vol diamanten in zomers zonlicht.

Misschien weet de koning voor hij neerzijgt op de troon één seconde vriendelijk in de camera te kijken, om althans een zweem van inlevingsvermogen in de door kinderbijslagkorting getroffen staatsburger te suggereren. Als hij dan ook nog weet af te trappen met een romig 'Ledûh van duh Statûh-Geneâhraal', dan heeft hij zijn punt gemaakt en krijgen iets meer Nederlanders het idee dat die troonrede over henzelf gaat.

De strekking van de troonrede zelf, door Willem-Alexanders nieuwe speech-schrijver Mark Rutte gewrocht rond 'schuldencrisis', 'werkloosheid', 'rentelasten', 'muntunie' en 'dramatische gebeurtenissen in Syrië', zorgt er vanzelf voor dat niemand maar één moment die troon voor een barkruk aanziet.

Erwin Wijman is journalist, schrijver en taalkundige.

Koningin Máxima. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden