Wilhelmina 'incarnatie van Nederland'

Wilhelmina was al ver voor de oorlog anti-parlementair. 'Het is een karakterisering waarin ik mij zeer wel kan vinden, al zou ik het zelf niet zo eendimensionaal formuleren.' Aldus de biograaf van koningin Wilhelmina, de Leidse hoogleraar prof....

Er is vol verwachting uitgekeken naar het boek van Fasseur. Het bijzondere van het project is dat de historicus de persoonlijke correspondentie heeft kunnen raadplegen tussen koningin Wilhelmina en prinses Juliana tijdens de oorlog. Wilhelmina zat in Londen, haar dochter en enig kind was met de peuters Beatrix en Irene doorgestuurd naar het veilige Canada. Er ontwikkelde zich vanaf het begin een intensieve correspondentie tussen moeder en dochter, over de pijn van het gemis, over de oorlog en over de vaderlandse politiek.

'Ik dans een oorlogsdans op 't graf van al die lammelingen, dat oude verworden stelsel', noteert Wilhelmina midden 1941. Ze doelt op haar ministers en op Den Haag. Was Wilhelmina in wezen niet anti-democratisch?

Fasseur: 'Dat vind ik een beladen begrip. Nog één stap en je hebt het over dictatuur.

'Ze heeft zich nooit tegen het algemeen kiesrecht gekeerd. Wat je wel bij haar aantreft is afkeer tegen uitwassen van de evenredige vertegenwoordiging, zoals zij die zag. Dan ging het om de vergaande versplintering van het partijwezen in de jaren dertig.

'Ze vond dat er veel te veel gekissebist werd. Ze had na veertig jaar koningschap een enorme afkeer gekregen van al dat Haags gedoe. Het is het ongenoegen dat je ook nu hoort en ziet. Het leefde volop bij haar. Wat ze eigenlijk wilde, was een nationaal kabinet.

'Haar hele leven is dit haar idee geweest: ik ben Nederland, ik ben zo'n beetje de incarnatie daarvan. Als zestienjarige schreef ze al over zichzelf: ik ben het vleesgeworden Nederlandse volkskarakter. Daarop is haar hang naar nationale kabinetten gebaseerd.'

Fasseur verzet zich tegen de kwalificatie anti-democratisch. Maar is de houding van Wilhelmina wel anti-parlementair te noemen?

'Laten we het daar op houden. Ze had genoeg van het gepraat in Den Haag en in de Kamer. Ze was anti-parlementaristisch en daarin was ze zeer uitgesproken.'

Wilhelmina wilde een bewind onder Oranje, schreef ze vanuit Londen.

Hoe kwam ze daarbij?

'Zie het in zijn tijd, 1941, 1942. Er kwamen Engelandvaarders naar Londen, uitgeweken Nederlanders. Zij waren haar helden. Zij bevestigden haar oordelen - wie dat niet deed, werd niet zo gauw opnieuw uitgenodigd voor de thee. Ze liet zich volkomen meeslepen.

'In 1945 kwam de ontgoocheling. De oude politiek nam het heft weer in handen. Ze had een droomwereld opgebouwd. Bij de eerste de beste confrontatie spatte die droom uiteen. Ik denk dat het haar zeer gedesillusioneerd heeft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden