Wilders, Wilders, Wilders

Ineens spreekt iedereen over zijn film, maar Geert Wilders staat allang op het netvlies van moslims over de hele wereld. Ze begrijpen niet ‘dat regeringen een film niet kunnen verbieden’.

‘Ze weten hier bijna niets over de film van Ayaan Hirsi Ali, maar Wilders krijgt heel veel aandacht.’ Gulsen Devre, de Nederlandse correspondent van de internationale islamitische website islamonline.net verblijft sinds begin vorig jaar af en aan in de Egyptische hoofdstad Caïro. Volgens haar trad het Wilders-effect in Caïro voor het eerst op toen de leider van de Partij van de Vrijheid (PVV) in februari vorig jaar zijn ‘koran-scheurplan’ introduceerde: wilden moslims in Nederland blijven, dan moesten ze de helft uit hun heilige boek scheuren. ‘Sindsdien is het hier Wilders, Wilders, Wilders’, zegt Devre.

De Turks-Nederlandse Devre was verrast dat de Egyptenaren zo goed waren geïnformeerd over Wilders. Vooral het feit dat een politicus zulke uitspraken mag doen, zaait volgens haar angst. ‘De vrijheden van politici gaan in Nederland veel verder dan in Egypte. Als een Kamerlid zoiets zegt, gaat het ook gebeuren. Denken ze.’

Inmiddels trekt ook de film van Wilders, waarvan de inhoud nog onbekend is, veel media-aandacht in Egypte. De PVV-leider bepaalt volgens Devre voor een deel het imago van Nederland. ‘Zoals veel Nederlanders een extreem beeld hebben van de Arabische wereld, hebben veel Egyptenaren dat van Nederland. Ze denken dat het heel erg is voor moslims om te midden van mensen als Wilders te moeten leven. Zielig, maar ook moedig vinden ze dat.’

In Nederland wordt gesproken over een mediahype en over het gevaar van self fulfilling prophecy, omdat over mogelijke rellen wordt bericht. Maar Wilders staat al lang en breed op het netvlies van veel moslimlanden. Zijn ‘provocaties’ verspreiden zich razendsnel door de virtuele islamitische wereld. Al zijn uitspraken – van het koranverbod tot zijn vergelijking van de profeet Mohammed met Hitler – vinden er hun weerklank. Kwaliteitskranten schrijven erover, forumgebruikers ventileren hun woede op internet.

De berichtgeving in serieuze media, zoals Al Jazeera, is doorgaans genuanceerd, maar Nederland staat er niet best op. Zo wordt in een Arabisch artikel dat circuleert op verschillende sites, vermeld dat de uitspraken van Wilders sinds 2004 ‘op grote schaal zijn verspreid in Pakistan en Afghanistan’. En dat ‘gevreesd moet worden’ voor het leven van de Nederlandse soldaten in Afghanistan.

Ook in Iran wordt bericht over Nederland. Zo plaatste de ultra-conservatieve krant Keyhan in december een paginagroot anti-Nederland verhaal. Dat was vlak na de ophef over de geweigerde expositie van de Iraans-Nederlandse fotografe Sooreh Hera, die twee homo’s maskers had gegeven van de profeet en zijn schoonzoon. De krant gooide de provocaties van Wilders, Hera en de voorzitter van het Comité voor ex-moslims op één hoop en noemde Nederland ‘de hoofdstad van een culturele NAVO tegen de islam’. Keyhan schreef dat Nederland, ‘gesteund door zijn bondgenoten België, Duitsland en Frankrijk, een nieuwe oorlogsfase tegen de islam is ingegaan’.

Damon Golriz, lid van Solidarity Iran, een platform voor de bevordering van democratie en mensenrechten in Iran, zegt: ‘Het Westen lijkt niet te begrijpen dat in Iran en dictatoriale Arabische landen geen verschil wordt gezien tussen de regering, het parlement, politieke partijen en de media. Ze begrijpen niet dat regeringen cartoons of een film niet kunnen verbieden. Als het Westen aankomt met het argument dat wij hier vrijheid van meningsuiting hebben, wordt die vrijheid in hun ogen iets heel erg slechts.’

Nederlandse moslims brengen de ‘rechts-extremistische politicus’ eveneens onder de aandacht in islamitische landen. Zo vinden de Arabische artikelen van Kamis Gacha van de Rotterdamse stichting Sociaal Cultureel Centrum er gretig aftrek. In een van zijn stukken vraagt Gacha aan Arabische landen, de secretaris-generaal van de Islamitische Conferentie Organisatie (ICO) en de sjeik van de gezaghebbende al-Azhar moskee ‘hun veroordeling te laten horen en alle beschikbare middelen in te zetten om de Nederlandse regering over te halen Wilders te verbieden zijn schadelijke film over de islam te tonen’.

Volgens Gacha is het beledigen van de islam ‘de laatste jaren sterk toegenomen door middel van vele en verschillende schadecampagnes in de hele wereld, maar vooral in Nederland’. Verder schrijft hij te verwachten dat Wilders’ film boosheid veroorzaakt onder moslimjongeren en dat ‘een van de baldadige jongens eenzelfde daad gaat plegen als bij de vermoorde Theo van Gogh’.

Gacha schrijft zijn stukken omdat hij wil voorkomen dat ‘het beeld van Nederland als land van multiculturaliteit en tolerantie’ verandert, antwoordt hij per e-mail. Zijn stichting wil bijdragen aan het ‘positief integreren van moslims’, aldus Gacha.

Hoewel Gacha naar eigen zeggen een ‘genuanceerd beeld’ over Nederland wil brengen, roepen zijn verhandelingen negatieve reacties op. ‘God, maak gebruik van ons voor de overwinning van uw geloof en uw profeet’, schrijft een forumdeelnemer op de Arabische site freetalaba.com. ‘Boycot, boycot, boycot, boycot, boycot, niets is belangrijker dan een boycot’, reageert een ander. Op diverse Arabische sites wordt gediscussieerd over een boycot van Nederlandse producten, zoals ook Deense merken door moslims in de ban werden gedaan nadat de krant Jyllands-Posten in 2005 spotprenten over de profeet afdrukte.

Dergelijke reacties zijn een illustratie van een breed gevoeld sentiment onder moslims – van gematigd tot fundamentalistisch – dat het Westen hun religie voortdurend aanvalt. Op verschillende niveaus, van forumdeelnemers tot religieuze geleerden, wordt nagedacht over tegenstrategieën.

Zo kwam een jaar geleden een groep bekende sjeiks uit Saoedi-Arabië en belangrijke salafistische geleerden in Koeweit bijeen. Op een driedaagse conferentie formuleerden zij een anwoord op het aanhoudende offensief van het Westen tegen de islam. De conferentie produceerde een uitvoerige brief (www.lettertothewest.com), gericht aan ‘intellectuelen en opinieleiders in het Westen’.

In de brief, die volgens ingewijden ook de aandacht van inlichtingendiensten heeft, staat dat geen enkele andere gemeenschap op dit moment zo bespot en belachelijk wordt gemaakt als de moslimwereld. Deze Westerse aanvallen hebben ‘een onacceptabel niveau’ bereikt. Het gaat om de Deense cartoons, Abu Graib, Guantanamo Bay, de invallen in Afghanistan en Irak, islamvijandige uitspraken van de paus, het parodiëren van de profeet, het hekelen van de hoofddoek en het superioriteitsdenken van het Westen, dat aandringt op hervormingen van de islam.

De schrijvers zien geen geïsoleerde incidenten, maar een ‘masterplan’, dat mogelijk voortkomt uit angst dat de islam straks de grootste wereldgodsdienst is. De brief eindigt met de eis dat het ridiculiseren van de Koran en de profeet onmiddellijk wordt stopgezet. ‘Anders zal de moslimgemeenschap geen andere keuze hebben dan doorgaan met zijn legitieme recht de westerse onderdrukking te weerstaan in allerlei vormen: cultureel, burgerlijk, politiek en militair.’ Het Westen zet de economische belangen in de moslimwereld op het spel en dreigt 1,25 miljard consumenten te verliezen.

De kritiek in de brief heeft drie lagen, zegt islamonderzoeker Joas Wagemakers van de Radboud Universiteit Nijmegen. Religieus (de ontoelaatbaarheid van het beledigen van de profeet en de Koran), historisch en politiek. ‘De historische kritiek richt zich op het negatieve beeld van de islam dat al eeuwen in het Westen leeft. Ze verklaren dit als een uitvloeisel van het christendom en stereotype denkbeelden.’

De politieke kritiek is volgens Wagemakers het belangrijkst, omdat die een grote groep mensen zal aanspreken. ‘Hierbij schilderen de auteurs van de brief zichzelf telkens af als slachtoffer van het buitenlandbeleid van Westerse landen. Hun oplossing is duidelijk: het Westen moet zich niet bemoeien met de islam en de moslims niet kwetsen. Als Wilders zijn film uitbrengt, is het zeer waarschijnlijk dat dit gezien wordt als een nieuwe schakel in een lange keten van westers anti-islamsentiment.’

Geheel in lijn met de brief is de uitspraak van de Syrische grootmoefti Ahmad Badr al-Din al-Hassoun over Wilders. Vorige week zei hij in het Europees Parlement dat Wilders verantwoordelijk moet worden gesteld, mocht zijn film leiden tot ‘geweld en bloedvergieten’. De grootmoefti spoorde het Nederlandse volk aan om Wilders van het maken van de film te weerhouden. Hoe dat moet, vertelde hij er niet bij.

Een mogelijkheid is een fatwa te vragen aan islamitische geleerden. Nederlandse fundamentalistische moslimjongeren zouden de vraag hoe te reageren op Wilders’ film al hebben voorgelegd aan in hun ogen gezaghebbende sjeiks.

Maar ook in andere moslimkringen in Nederland wordt al druk overlegd over een gepaste reactie. Moeten ze de film negeren of juist niet? En wat voor tegenacties hebben effect? Hizb-ut Tahrir verspreidde pamfletten tegen het ‘lasterwerk in de islam’. De imam Abdul-Jabbar van de Ven riep op het webforum thabaat.net op tot een mailactie aan You Tube, mocht Wilders via dat medium zijn film willen laten zien. De publicist Mohammed Jabri wil een comité oprichten waarmee hij de ‘belangen van moslims in Nederland gaat behartigen’. Deze ‘waakhond’ moet voorkomen dat Wilders ‘discriminerende’ opmerkingen over moslims kan maken.

Ingetogen, legale strategieën. Passend bij moslims die, zoals Gulsen Devre het verwoordt, inmiddels immuun zijn geworden voor provocaties. Devre: ‘Maar je hebt overal extremisten. In Nederland kan er een gek rondlopen, dat kan hier in Egypte ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden