VONK

'Wilders vervolgen heeft een averechts effect'

Justitie gaat Geert Wilders vervolgen. Volgens Volkskrantredacteur Kustaw Bessems is dit geen goed idee. Hij schreef op 11 oktober een betoog waarom deze actie van justitie het publieke debat smoort, dat nog maar net op gang is gekomen.

Geert Wilders (M) is onderweg naar de regeling van werkzaamheden in de plenaire zaal van de Tweede Kamer. Beeld anp

Het zou zo zonde zijn als Geert Wilders voor de rechter komt.

Geert Wilders heeft meer dan eens iets gezegd dat me schokte. Zoals die keer dat hij met het begrip 'totale oorlog' kwam, toen hij werd vervolgd. Of zoals we straks hoogstwaarschijnlijk moeten gaan zeggen: toen hij voor het eerst werd vervolgd. 'Mijn proces staat niet op zichzelf', zei hij in de rechtszaal. 'Alleen de onnozelen denken dat het een incident is. Niet alleen in Nederland, maar in heel Europa vechten de multiculturalistische elites een totale oorlog uit tegen hun bevolkingen.' Een verschrikkelijke uitspraak, omdat je als je consequent bent, op een totale oorlog maar op één manier kunt reageren en die is niet vreedzaam.

Of toen hij stelde dat 'het tijd is voor de aanpak van de grootste ziekte die ons land de afgelopen eeuw heeft gekend, de islam' en er geen twijfel over liet bestaan dat de Marokkanen die ziekte verspreiden.

Ik voelde ook de adrenaline vrijkomen op 19 maart van dit jaar, toen Wilders in Grand Café De Tijd zijn aanhangers voorhield: wilden ze 'meer of minder Marokkanen'? Waarop het zaaltje 'Minder! Minder!' scandeerde. En waarop hij zei: 'Gaan we regelen.' Een openlijke haatcampagne tegen een bevolkingsgroep vanwege een aangeboren eigenschap - Marokkaanse wortels.

Ik was nooit voor een strafrechtelijke aanpak van Wilders - of van anderen met onwelgevallige uitingen - maar nu twijfelde ik een moment. Vrijwel nooit doet iets actueels in Nederland me denken aan het begin van de jodenvervolging, waarover ik de verhalen van heel dichtbij ken. Dit wel. Hier was alle reden om een grens te trekken.

En toch: niet om een juridische grens te trekken.

Normaal kan een verdachte bij een veroordeling dader worden, in Wilders' geval is hij vanaf het moment dat tot vervolging wordt beslist al het slachtoffer dat hij wil zijn. De dappere outcast, vermalen door het systeem. Tegenover de weinig tot de verbeelding sprekende juridische haarkloverij waarmee het OM zal trachten aan te tonen dat Wilders' 'minder Marokkanen' strafwaardig is, zullen de geoefende retoriek en mediaoptredens staan waarin hij zogenaamd de enige is die de echte problemen wil aanpakken, terwijl de rest alleen maar hem wil aanpakken. Een voorproefje was zijn eerste reactie op de vervolgingsbeslissing. 'Ik ben heel boos', zei hij, zonder een spoor van boosheid. Daarna zei hij dat het OM hem politiek wilde onthoofden terwijl het de - meestal Marokkaanse - jihadgangers moet aanpakken. En PvdA'ers die ook negatieve dingen over Marokkanen zeiden, kregen nog net geen bos bloemen thuis, sneerde hij. Allemaal feitelijke onzin, maar niemand die hem tegensprak en Wilders kan het niet schelen. Hij praat vooral tegen mensen die toch al zeker menen te weten dat alle islamitische of linkse wandaden onder het tapijt worden geveegd terwijl elk misstapje van Wilders-de-grote-waarheidzegger onder een vergrootglas wordt gelegd.

Pijn in het hart

Nu is het niet zo dat je van een zaak tegen Wilders zou moeten afzien omdat hij er politiek garen bij spint. Het recht is er niet om politici te bevoordelen of te benadelen. Wel een goede reden is dat die zaak een zelfreinigende ontwikkeling verstoort waar Nederland net middenin zit.


Ik denk eigenlijk dat het OM zich van dat risico bewust is en met pijn in het hart begint aan deze zaak. Van de vorige keer weten we in elk geval dat het erg zijn best deed om Wilders níét veroordeeld te krijgen. Aanvankelijk besloot het OM toen na aangiften om Wilders niet te vervolgen. En de verantwoordelijke, gespecialiseerde officier van justitie was not amused toen het gerechtshof hem hier na klachten van belanghebbenden alsnog toe dwong. Het requisitoir werd een juridische slalom die veilig bij een eis tot vrijspraak moest eindigen, wat de magistraten onderweg ook tegenkwamen.


Een van vele voorbeelden: Wilders was het antwoord ten laste gelegd dat hij gaf op de vraag naar zijn eerste daad in een eventuele regering: 'De grenzen gaan nog diezelfde dag dicht voor alle niet-westerse allochtonen.'

De redenering van het OM? Ja, hij zei wel niet-westerse allochtonen, maar hij bedoelde vast moslims. En het sluiten van de grenzen voor moslims was wel een achterstelling, maar moslims werden niet 'tegenover de groep Nederlanders of niet-moslims gesteld' en langs dit en andere onnavolgbare en subjectieve betogen was zo bij elke uitspraak de conclusie: niet strafbaar.

De rechtbank ging hier tot het uiterste in mee. Een voorbeeld: Wilders had gezegd dat er nog geen islamitische meerderheid was, maar dat 'het groeide', dat 'een strijd gaande is' en dat 'we ons moeten verdedigen'. Volgens de rechters 'bevat de uitlating aanwijzingen dat hij het over mensen heeft', meer in het bijzonder moslims - scherp gezien! De rechtbank concludeert ook dat 'mede door de scherpe bewoordingen deze aansporing voor mensen om zich te verdedigen een opruiend karakter heeft'. Maar omdat Wilders ergens in het interview ook zegt dat hij niets tegen de moslims heeft, maar iets tegen de islam, luidt het oordeel dat de uitlating 'niet aanzet tot de extreme emotie van diepe afkeer en vijandigheid: haat'.

Geen zin

Laten we zeggen dat de wet en de Europese jurisprudentie veel ruimte voor interpretatie laten en dat zowel OM als rechtbank daarvan hebben gebruikgemaakt. Ze hadden ook wél tot een veroordeling kunnen komen. Iets platter gesteld: daar hadden ze geen zin in.


Dat het anders had kunnen lopen, wordt ook duidelijk in een deel van het vonnis dat veel minder aandacht kreeg dan de uiteindelijke vrijspraak, daar waar de rechtbank zei dat Wilders 'zich op de grens begeeft van het strafrechtelijk toelaatbare'. Te lezen als een waarschuwing: niet nog verder gaan, want dan krijg je wel straf. Maar net zo goed als een smeekbede: dwing ons alsjeblieft niet om je te veroordelen.


Wilders heeft zich er in elk geval niet door laten afschrikken. Afgelopen lente, tijdens een verkiezingswandeling over de Loosduinse markt, stapte hij goedgeluimd over die grens van het toelaatbare heen: 'Het belangrijkste voor de mensen hier op de markt (...) die stemmen nu op een veiliger, socialer stad, met minder lasten en als het even kan ook wat minder Marokkanen.' Op verkiezingsavond kwam daar de 'minder, minder'-scène bij. Hij keek ver vooruit op dat moment: hij stond voor het oog van de natie zijn verdediging voor te bereiden, mocht hij vanwege zijn uitlatingen op de markt voor de rechter komen. Daarom koos hij de vragende vorm: 'Willen jullie meer of minder Marokkanen?' Daarom plaatste hij deze vraag aan het eind van een rijtje: 'Willen jullie meer of minder Europese Unie?', 'Willen jullie meer of minder Partij van de Arbeid?' Het OM zal trachten aan te tonen dat Wilders de boel opjutte. Wilders zal aanvoeren dat hij slechts opvattingen van kiezers vertolkt, iets waarvoor een politicus juridisch veel ruimte heeft. Daarom zei hij daags erna ook steeds: 'Ik stelde een vraag. Ik heb ook andere vragen gesteld.'


Wilders heeft het OM in een positie gebracht dat het zich genoodzaakt ziet te vervolgen en als je het mij vraagt, zullen rechters zich genoodzaakt zien hem te veroordelen. Terwijl hij een verweer zal voeren dat velen plausibel in de oren gaat klinken. En dat alles dankzij iets vervelends dat wij in Nederland hebben: wetten. Geen ironie hier, dit zijn echt vervelende wetten.

Wilders wordt vervolgd voor groepsbelediging en voor aanzetten tot discriminatie en haat. Wetten die we, net als is gebeurd met het verbod op godslastering, moeten afschaffen, omdat ze precies het tegenovergestelde bereiken van wat wordt beoogd. Groepsbelediging kan probleemloos geschrapt. Om van aanzetten tot discriminatie en haat af te komen, zal een taaie wijziging van internationale verdragen nodig zijn. 'Is de vrijheid van meningsuiting dan oneindig?', luidt de clichéreactie. Nee. Opruiing kan strafbaar blijven, aanzetten tot geweld eveneens en feitelijke discriminatie - in gedrag - natuurlijk ook. Die strafrechtelijke grenzen zouden de grootste kans scheppen op én bescherming van minderheden én gezonde maatschappelijke verhoudingen. Juist de casus Wilders laat dat zien. Niet in de eerste plaats doordat hij aan zijn vorige vervolging een martelarenstatus overhield. Maar vooral door de reacties op het 'minder, minder'.

Dit schreef De Telegraaf in zijn hoofdredactioneel commentaar de volgende ochtend: 'Wat PVV-leider Wilders op de verkiezingsavond liet zien, (...) was een poging om de eigen achterban te mennen ten koste van een complete groep allochtone Nederlanders.' En: 'Hij verkleurde opzettelijk zijn politieke boodschap tot inktzwarte politiek waarmee we hebben afgerekend in het verleden.' Op Twitter en Facebook plaatsten Marokkaanse Nederlanders foto's van zichzelf met hun Nederlandse paspoort en de hashtag #bornhere. Sowieso staat een nieuwe, assertieve generatie Nederlanders van allerlei afkomst op het punt van doorbreken in het publiek debat, nu niet als passant of exotisch fenomeen, maar met een haast demonstratieve aanspraak op het Nederlanderschap. De minister-president, die hier normaal te laf voor is, sprak zich uit tegen Wilders. Een groot aantal PVV-politici keerde de beweging de rug toe. En de parlementaire pers, die Wilders vaak met ontzag bejegent, sloeg een kritische toon aan.

Die confrontaties zijn juist nodig. Mét een proces vrees ik dat we de discussie opnieuw voor jaren bevriezen. Stallen bij de rechter. Sterker, je kunt dat al zien. Politici als Lodewijk Asscher, die Wilders eerder keihard van repliek dienden, willen hun woorden niet voor de camera herhalen nu de zaak bijna voor de rechter is. De betrekkelijke stilte treedt onmiddellijk in.

Ondergrens

Het gekke is, politici zeggen ook dat ze Wilders eigenlijk liever in het debat aanpakken. Welnu, zij zijn de enige die de wet zo kunnen wijzigen dat dit debat niet steeds wordt gesmoord.


Terwijl het op pauze wordt gezet, zullen de afstanden tussen bevolkingsgroepen blijven, haat en wantrouwen zullen doorwoekeren en we zullen weer moeten opstarten in omstandigheden die alleen maar moeilijker zijn. Het zal in de tussentijd niet gaan over de vraag of het waar is, wat Wilders zegt, of het goed of fout is. Het zal slechts gaan over de vraag of hij een juridische grens heeft overschreden. Alsof dat de belangrijkste maatstaf is in een maatschappelijk debat. Dat is het niet, het is een ondergrens. Een rechtszaak zal Wilders niet straffen, die zal hem beschermen.


Zonder proces hebben die confrontaties een kans. Als tenminste de angst wordt afgeschud om in het linkse, politiek correcte hoekje te worden gedrukt. Het is eenvoudig duidelijk te maken dat je kritisch kunt zijn over immigratie of islam, dat je onverbloemd over culturele problemen kunt spreken of oververtegenwoordiging in de misdaad, zonder dat je ook maar iets te maken wilt hebben met Wilders' smerige haatpolitiek. Flagrante onjuistheden die de PVV verkondigt, hoeven niet klakkeloos te worden verspreid en behandeld als 'ook een mening'.

Gewone man

Afgeschud moet ook de angst voor de PVV-kiezer. Sinds Pim Fortuyn is er een 'gewone man' ontstaan in de collectieve fantasie van politiek en media die je vooral niet boos mag maken, want hij kan heel gek gaan stemmen of je bedreigen. Dus als hij op je bord poept, dien je begripvol te blijven knikken om daarna je mes en vork ter hand te nemen. Die kiezers mogen er langzamerhand weleens op worden aangesproken dat zij zich hebben verbonden aan een verachtelijke beweging.

Vraag is nu: kunnen we nog aan de rechtszaak ontsnappen? De vervolgingsbeslissing is nog niet definitief genomen. Er is op korte termijn nog één uitweg. Het OM kan besluiten niet te vervolgen wanneer dat indruist tegen het maatschappelijk belang. Daarvan is hier sprake. Maar wat dat moeilijk maakt zijn de 6.400 aangiften. Het OM kan die niet zomaar naast zich neerleggen. Het zijn de aangevers die zouden moeten inzien dat wat zij hebben gedaan, heeft gewerkt als publieke manifestatie. Maar die was veel krachtiger dan de juridische uitwerking ooit kan worden. Daar zijn ze waarschijnlijk juist in een val gelopen. Aangiften intrekken kan niet meer, maar je kunt wel bij politie en justitie duidelijk maken dat je dat wilt, dat je de zaak liever niet in behandeling ziet. Dat geeft het OM ruimte. Als dit nu 6.400 keer gebeurde, wat zou dat een prachtig gebaar zijn. Seponeer die zaak. Laat de strijd tegen Wilders en zijn verwerpelijke ideeën woeden. Buiten de rechtszaal. Verander de wet. Deze samenleving kan dat aan. Moet dat aankunnen.

Kustaw Bessems (chef Vonk) volgde als verslaggever het Wildersproces. Dit artikel verscheen op 11 oktober in het katern Vonk.

12 MAART LOOSDUINSE MARKT

'Het belangrijkste is toch voor de mensen hier op de markt de Hagenaars, Hagenezen en Scheveningers zoals Leon dat altijd netjes en terecht noemt ja, voor die mensen doen we het nu, die stemmen nu op een veiliger, een socialer stad en een eh nou ja in ieder geval een stad met minder lasten en als het even kan ook wat minder Marokkanen.'

19 MAART GRAND CAFÉ DE TIJD



'En de derde vraag is en ik mag het eigenlijk niet zeggen, want er wordt aangifte tegen je gedaan, en misschien zijn er zelfs D66-officieren die je een proces aandoen maar de vrijheid van meningsuiting is een groot goed en we hebben niets gezegd wat niet mag, we hebben niets gezegd wat niet klopt. Dus ik vraag aan jullie: willen jullie, in deze stad en in Nederland, meer of minder Marokkanen?'

Zaal: 'Minder! Minder! Minder! Etc.'

Wilders: 'Nou, dan gaan we dat regelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden