nieuws

Wilders-proces zet ook Grapperhaus onder druk: ‘Alle reden voor Kamer om minister op het matje te roepen’

Nieuwe onthullingen over de bemoeienissen van het ministerie van Justitie en Veiligheid bij de vervolging van Geert Wilders leiden nu ook tot politieke spanningen. Minister Ferdinand Grapperhaus zal moeten uitleggen waarom zijn ambtenaren zich mengden in de aanpak van het Openbaar Ministerie.

Geert Wilders. Beeld EPA

Nog geen twee weken geleden verklaarde Grapperhaus stellig dat hij de onafhankelijkheid van het OM ‘van het grootste belang’ acht. Nu er via RTL Nieuws documenten naar buiten zijn gekomen over de invloed die zijn ambtenaren achter de schermen wilden uitoefenen in de zaak-Wilders, komt die uitspraak in een ander daglicht te staan. Oppositie én coalitiepartijen willen weten waarom de CDA’er niet eerder klare wijn schonk over de gebeurtenissen op zijn departement.

In de vrijgegeven mails doen ambtenaren, die destijds vielen onder de verantwoordelijkheid van minister Ivo Opstelten, volop suggesties over de wijze waarop Wilders vervolgd moest worden. ‘Ik zal de appreciatie van ‘dat gaan we regelen’ bij het OM onder de aandacht brengen’, schrijft een ambtenaar bijvoorbeeld. En: ‘Valt niet scherper te kijken naar de vraag of Wilders wel een beroep op erkenning van zijn deelname aan het maatschappelijk debat mag doen?’ En: ‘Ik zou zo min mogelijk beperkingen aanbrengen in hetgeen je voorlegt aan de rechter.’

De ambtenaren wilden zelfs het requisitoir van de officieren van justitie inzien om invloed te kunnen uitoefenen op de procesgang. ‘Dat zou ik verstandig vinden, dat kunnen jij en X ‘meelezen’ en waar nuttig opmerkingen doorgeven,’ aldus een ambtenaar. ‘Ik zal de punten die je noemt aan de collega van het OM meegeven’, antwoordt zijn collega.

Op het matje

Kan dat door de beugel? Nee, oordeelt Paul Bovend’Eert, hoogleraar staatrecht aan de Radboud Universiteit. ‘Het is hypocriet wat hier gebeurt. Het ministerie zegt zich niet te bemoeien met de zaak, maar doet het toch, zonder dat het transparant en controleerbaar is. Dat kan niet. Hier is echt iets fout gegaan. Toenmalig minister Opstelten was verantwoordelijk voor deze ambtenaren. Hij had ze in het gareel moeten houden. Er is alle reden voor de Tweede Kamer om de minister op het matje te roepen.’

Ook emeritus hoogleraar strafrecht Theo de Roos meent dat er ‘een grens is overschreden’. ‘Dit is volstrekt verwerpelijk en fout. Die ambtenaren mogen de minister informeren, maar ze moeten niet op het OM gaan inpraten. Daar zijn ze helemaal niet voor.’

Het ministerie is verantwoordelijk voor het OM, maar het onderlinge overleg beperkt zich in de regel tot algemeen beleid. Als een minister bij hoge uitzondering een aanwijzing wil geven in een individuele strafzaak, dan moet dat voor iedereen controleerbaar zijn, via een melding in de processtukken of in de Tweede Kamer.

Wilders zal dinsdag waarschijnlijk een debat aanvragen met Grapperhaus, die nu de politieke verantwoordelijkheid draagt voor het optreden van de ambtenaren. In de coalitie lijkt daar steun voor te bestaan, maar de minister van Justitie zelf beweert dat hij niet vrijuit kan praten omdat de opgedoken stukken inmiddels onderdeel zijn van het strafproces. Premier Rutte meent eveneens dat de politiek moet zwijgen zolang de zaak onder de rechter is.

 Spanning loopt op

Dat de politieke spanning oploopt, staat vast, maar wat de nieuwe onthullingen voor rol gaan spelen in het strafproces is minder duidelijk. Wilders, die in 2016 werd veroordeeld wegens aanzetten tot discriminatie en groepsbelediging, heeft maandag aangifte gedaan tegen officier van justitie Wouter Bos en advocaten-generaal Gerard Sta en Birgit van Roessel wegens ‘valsheid in geschriften’. Volgens de PVV-leider hebben de magistraten ten onrechte verklaard dat er geen afstemming was met het ministerie. 

Advocaat Gert-Jan Knoops zal dinsdag bij de hervatting van het hoger beroep waarschijnlijk wederom vragen om het proces te staken wegens politieke inmenging. Of dat gaat slagen, is niet zeker. Uit de nu openbaar geworden stukken kan niet worden opgemaakt dat het OM de ambtelijke adviezen ook daadwerkelijk heeft gekregen of opgevolgd. Ook kan niet worden aangetoond dat Opstelten zelf de opdracht gaf om Wilders te vervolgen, zoals de verdediging eerder suggereerde. 

Het proces komt volgens emeritus hoogleraar De Roos wel in de gevarenzone terecht als blijkt dat het OM zich daadwerkelijk heeft laten beïnvloeden door de suggesties vanuit het ministerie. ‘Dan heeft het OM een probleem.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden