Opinie

'Wilders is niet rechts-extremistisch maar inconsistent'

De kritiek dat Kieskompas middenpartijen bevoordeelt is bizar, want de critici geven zelf toe dat dat ook het segment is waar de meeste kiezers staan, betoogt André Krouwel, directeur van Kieskompas.

Lijsttrekker Mark Rutte (R, VVD) en Geert Wilders (PVV) bij de opname van het Jeugdjournaal. Beeld anp

Samenzweringstheorieën zijn altijd populair. Bij de vorige verkiezingen werd Kieskompas beschuldigd van het bevoordelen van de ChristenUnie omdat het wetenschappelijke team aan de VU zit en nu zou het Kieskompas Wilders helpen aan een klinkende verkiezingsoverwinning.

Collega's Michiel Nuytemans (zelf ook maker van een kieshulp in Vlaanderen) en Martin Rosema (Universiteit Twente) hebben belangrijke kritiekpunten geuit op een WRR-conferentie over stemhulpen. Overigens is het wetenschappelijke team van Kieskompas expliciet geweigerd om deel te nemen aan dat debat. Niet heel wetenschappelijk van de Raad. En een mooi voorbeeld dat uitsluiting leidt tot slechte uitkomsten.

Half waar
Het belangrijkste kritiekpunt is dat wij de PVV zouden bevoordelen, omdat Wilders' partij in het Kieskompas een middenpartij is in het politieke landschap. Dat is maar half waar: de PVV is inderdaad op de economische issues naar het midden opgeschoven, maar neemt op de culturele as van progressief naar conservatief bepaald geen middenpositie is. Niet alle Kieskompas-gebruikers die op economisch terrein een middenpositie innemen komen automatisch bij de PVV uit.

Net zoals iemand die rechts is niet automatisch bij de VVD uitkomt, en iemand die links is niet per definitie bij de SP. Het Kieskompas laat uw politieke positie zien aan de hand van de twee belangrijkste politieke scheidslijnen die ons partijstelsel hebben gevormd.

Om bij een partij uit te komen moet je dus op twee assen in de richting van die partij bewegen. Gebruikers die op sociaaleconomische onderwerpen in het midden staan, maar daarnaast ook veel progressieve antwoorden geven, komen in Kieskompas niet uit bij de PVV, maar ergens tussen de PvdA, GroenLinks en D66.

Alleen gematigde kiezers op de links-rechts as die ook conservatiever, anti-Europeser en anti-immigratie zijn komen bij Wilders uit. Want Wilders is bepaald niet centristisch op deze tweede morele-culturele dimensie van de Nederlandse politiek. Juist door het gebruik van twee assen - een voor de economische vraagstukken en een andere voor de morele issues - kan het Kieskompas veel beter dan andere stemhulpen onderscheid maken tussen partijen die economisch in het centrum staan, zoals de PvdA en GroenLinks, maar op morele en immateriële vraagstukken veel progressiever zijn dan de PVV.

AOW
De PVV staat in inderdaad het midden op de links-rechts dimensie van de Nederlandse politiek omdat de partij linkse en sociale standpunten, zoals het behoud van de AOW-leeftijd op 65 en het handhaven van de WW, combineert met een aantal rechtse en liberale standpunten, zoals het pleidooi voor lage belastingen en bezuinigingen op ontwikkelingshulp.

Ook is de PVV, anders dan linkse partijen, geen voorstander van herverdeling, maar uitsluitend voor de universele elementen van de verzorgingsstaat. Eigenlijk is de PVV zeer inconsistent op de 'normale logica' van het Nederlandse politieke stelsel, wat meteen verklaart waarom zowel links-progressieve politieke partijen (GL en PvdA) als rechtse politieke partijen (VVD ) zo moeilijk grip krijgen op Wilders en het altijd afleggen in een debat. En het verklaart waarom een deel van de PVV kiezers over kan stappen naar de SP terwijl een ander deel van PVV kiezers overstapt naar de VVD. De PVV is een 'anti-systeem' partij.

De kritiek dat Kieskompas middenpartijen bevoordeelt is bizar, want de critici geven zelf toe dat dat ook het segment is waar de meeste kiezers staan. Dit is precies waarom Kieskompas is opgericht: als tegenhanger van de Stemwijzer die veel mensen uit het politieke centrum adviseert om op een extreme partij te stemmen. Kieskompas plaats gematigde kiezers en kiezers die net zoals Wilders linkse en rechtse standpunten combineren in het midden van de links-rechts as, simpelweg omdat ze noch links, noch rechts zijn.

Centrum
Veel Nederlandse kiezers zijn gematigd en horen dus ook een plaatsing in het centrum te krijgen. Maar dan kom je niet automatisch bij Wilders' PVV uit, want je moet ook wel in zijn anti-immigratie en anti-Europa agenda geloven, anders kom je niet bij hem in de buurt.
Waarschijnlijk vinden veel mensen - vooral ter linkerzijde - het niet prettig dat ze Wilders niet meer kunnen neerzetten als een rechts-extremist. Dat is Wilders ook niet. Maar hij is wel een extremist op het gebied van Europese eenwording. En dat zijn de meeste kiezers en Kieskompas gebruikers niet. Daar verliest de PVV het dus.

André Krouwel is directeur van Kieskompas.



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden