Wilders in kafkaëskgekkenhuis

In romans gebeurt het vaak. Halverwege het boek krijg je het vermoeden dat de angstaanjagende werkelijkheid louter en alleen in de verwrongen fantasie van de hoofdpersoon bestaat....

Die ervaring had ik bij Blanco van Peter Terrin. Na de gewelddadige dood van zijn vrouw is de hoofdpersoon zo bang dat zijn zoontje het volgende slachtoffer zal worden dat hij zijn hele huis ombouwt tot een zwaarbeveiligde vesting. De beveiligingsmaatregelen worden steeds absurder. De enge werkelijkheid is niet meer de oorzaak maar het product van zijn angst. Juist daardoor slaagde Terrin er niet in de angst van zijn paranoïde hoofdpersoon op mij over te brengen. Ik nam er schouderophalend afstand van.

In een goede roman wordt die vluchtweg afgesloten. Dan raken de ervaringen van de hoofdpersoon aan de angst die iedereen heeft voor het wegvallen van de grenzen tussen waan en werkelijkheid. In de ban van mijn vader van Sandro Veronesi is zo'n roman. Daar hou je het ongemakkelijke gevoel aan over dat de scheiding tussen inbeelding en werkelijkheid flinterdun is. Als de hoofdpersoon aan het slot zwaargewond in het ziekenhuis ligt met de morfineknop binnen handbereik en zijn vrouw op bezoek komt, weet je niet meer wie wie bedriegt of wat waar en onwaar is. Dat maakt angstig, juist omdat die situatie zo op de werkelijkheid lijkt.

Kies voor vrijheid van Geert Wilders is geen roman, maar toen ik het boek las, kreeg ik een soortgelijke argwaan als bij Terrin. Zijn angst vlucht uit de gevangenis van de werkelijkheid en voedt zich in vrijheid met de vruchten van zichzelf. Na zijn vertrek uit de VVD was de werkelijkheid nog de baas. Wilders ontving de eerste bedreigingen in de vorm van akelige internetfilmpjes en e-mails. Bewakers van de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging legden een cordon sanitaire rond zijn persoon, maar hij mocht nog wel thuis in Venlo slapen. Als na de moord op Theo van Gogh de doodsbedreigingen toenemen, wordt hij het hele land door gesleept. Uiteindelijk belandt hij in Kamp Zeist achter de tralies.

De werkelijkheid neemt langzaam maar zeker een absurde loop. Overal volgt zijn zwijgende vrouw Krisztina hem met een islamitisch aandoende gedweeheid van bed naar bed. Hij laat zo weinig over haar los, dat ze wel eens verzonnen zou kunnen zijn. Het enige lid van de Groep Wilders gaat door het leven met aangeplakte snor en een pruik over zijn geblondeerde kapsel. Zijn bewakers klimmen poedelnaakt het dak op met automatische wapens omdat de damp van hun douchewater het alarm activeerde. Zelfs op buitenlandse reizen wordt Wilders zwaar bewaakt. Douanebeambten blaffen hem af omdat ze denken dat hij een echte gevangene is. In de Verenigde Staten slaapt hij uit veiligheidsoverwegingen op de residentie van de ambassadeur in de slaapkamer waar eerder koningin Beatrix en het kroonprinselijk paar de nacht doorbrachten. Als hij naar Boedapest afreist in een militair vliegtuig van de Koninklijke Landmacht om bij zijn Hongaarse schoonfamilie de kerstdagen door te brengen, gaan de bewakers mee. De bodyguards zitten zelfs aan tafel bij de kerstmaaltijd! Een van hen moet daarna met buikgriep dagenlang het bed houden. Had hij zijn wapen onder het hoofdkussen om Wilders te kunnen beschermen tegen aanslagen door Hollandse terroristen?

De verbeelding grijpt steeds meer de macht. Je waant je in een kafkaësk gekkenhuis van Maarten Biesheuvel. Dus toen ik las dat uit angst voor terroristische aanslagen het logo van de uitgever is weggelaten op zijn boek en signeersessies pontificaal werden afgelast nog voordat ze waren aangekondigd, concludeerde ik niet dat Nederland steeds onveiliger wordt, maar dat Wilders zijn eigen werkelijkheid aan het scheppen is. Hij begint te lijken op iemand die aan pleinvrees lijdt en uitroept dat het een schande is dat je in Nederland niet meer veilig een plein kunt oversteken.

Ik geef toe dat je met al die dreigbrieven en beveiligingsmaatregelen heel sterk moet zijn, wil je niet in een draaikolk van angst verzuipen. En zijn bewakers zullen de gevaren vast zwaar overdrijven om elk risico uit te bannen. Maar Wilders is de bedreigingen gaan koesteren en welbewust gaan uitventen. Dat is spelen met vuur in een opgefokt land waar lustig haat gezaaid is. Zo leest Kies voor vrijheid als een politieke thriller waarin de harde werkelijkheid een waan kweekt die zichzelf waarmaakt. Er zit een Gouden Strop in, met bloemen en waxinelichtjes.

Het grootste gevaar voor Wilders is Wilders zelf. Maar – en dat beseft hij heel goed – zonder bedreigingen is hij politiek nergens meer. Als ik Krisztina was, zou ik hem smeken wat minder over bedreigingen te praten voor de camera's en wat meer over zijn programma. Dat is al gevaarlijk genoeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden