Column

Wilders heeft misschien wel het meest coherente grote verhaal

Voor veel politici is het bedenken van het grote verhaal niet het moeilijkste onderdeel van het vak maar er op herkenbaar blijven tijdens al het praktische handwerk wel.

Geert WildersBeeld anp

Het is ook niet makkelijk. Stel, je hebt een 100-procentmening over iets. Vervolgens word je lid van een politieke partij. Daar begint het inleveren want die partij heeft natuurlijk nooit helemaal dezelfde mening over alles als jij zelf. Vervolgens word je lid van een fractie waarin anderen zitten die er toch weer net anders over denken dan jijzelf; wederom moet je wat water bij de wijn doen. Dan moet je compromissen sluiten met politieke tegenstanders in Nederland coalitieland; ai, weer inleveren.

Ten slotte blijkt de praktijk weerbarstig en moet je naarmate je dieper in concrete details duikt, constateren dat je ideaal misschien toch iets te hoog over, abstract en naïef was; alweer volgt een bijstelling.

Elke politicus die bestuurlijk verantwoordelijk is, doorloopt dit proces. Stel nu dat die politicus er in slaagt bij elk van die stappen 80 procent van zijn ideaal overeind te houden (dat is heel veel!) en in het compromis met de coalitiepartner 50 procent. Dan blijft er aan het eind van de rit 100×0,8×0,8×0,8×0,5= 25 procent over. Oftewel, een politicus die met een groot verhaal de politiek in stapt en volstrekt integer compromissen sluit met partijgenoten, fractiegenoten en coalitiepartners, die vervolgens in de praktijk probeert er nog iets van waar te maken ook, zo'n politicus heeft mazzel als hij aan het eind van de rit nog een kwart van dat grote verhaal overheeft.

In coalitieland Nederland moet je compromissen sluiten met politieke tegenstanders, water bij de wijn doen.Beeld anp

Ik denk dat zo'n politicus doet wat hij moet doen. Maar Bas Heijne verwijt die politici liever dat ze geen groot verhaal hebben. Afgelopen zaterdag in NRC Handelsblad weer met zo'n heerlijk vintage Heijne-zinnetje: 'Ze zien het niet. Samenhang, samenleving, gemeenschap - wat hebben wij in dit land met elkaar te maken?' Ze zien het niet. Gelukkig ziet Bas het allemaal wel.

Ik heb Bas Heijne om deze reden meer dan eens salonpopulist genoemd; altijd goed voor een paar boze tweets en een gekwetste zaterdagcolumn in NRC Handelsblad. Maar ik denk echt dat er inderdaad niet zo heel veel verschil is tussen columnisten als Heijne, die constant roepen dat politici niet met grote verhalen komen en maar wat aanmodderen, en populisten die de hele politieke klasse het liefst als verraders van het electoraat bij het groot vuil zetten. Van een ook wat mij betreft heldere denker als Heijne verwacht ik beter.

Heijne haalt twee misverstanden door elkaar. Hij miskent dat ook slechte verhalen grote verhalen kunnen zijn; en als hij een modderig compromis ziet, klaagt hij over het ontbreken van het grote verhaal. Beide zijn net te gemakkelijk.

Ik denk dat het gros van de politici wél een groot verhaal heeft bij de grote vragen van deze tijd. De man die Heijne en ik waarschijnlijk allebei het meest verafschuwen, Wilders, heeft misschien nog wel het meest coherente grote verhaal. We zijn het er alleen niet mee eens.

En ja, ook mensen met grote verhalen, van links tot rechts, raken hun glans kwijt als ze in de politieke praktijk van alle dag compromissen moeten sluiten. Van een intelligent man als Heijne verwacht ik echt niet dat hij elk compromis toejuicht. Wel dat hij begrijpt, uitlegt en verdedigt dat je in ons mooie coalitielandje geen steek verder met elkaar komt als iedereen alleen maar mooie grote verhalen vertelt zonder elkaar tegemoet te willen komen.

In een centrum-rechts of centrum-links kabinet kun je onder compromissen misschien nog een gemeenschappelijk ideologisch groot verhaal leggen, omdat de deelnemende partijen op het politieke spectrum dicht genoeg bij elkaar zitten. In ons huidige versnipperde politieke landschap is zo'n coalitie niet meer te vormen en heb je altijd links én rechts in het kabinet nodig - ja, dan hangt politiek al snel van pragmatische compromissen aan elkaar. Niet omdat politici de grote verhalen niet hebben, maar omdat meerderheidsvorming hun geen keus laat.

Dit fenomeen blijft nog wel even bij ons. Als de peilingen ons niet bedriegen, zullen na de komende verkiezingen wel vijf of zes politieke leiders van links tot rechts bij elkaar moeten gaan zitten om te zorgen dat het land een regering krijgt. We kunnen dus nu al voorspellen dat het beleid van de pragmatische compromissen aan elkaar zal hangen. Waarna Heijne weer vier jaar mag roepen dat het grote verhaal zoek is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden