Wilders' droom is ook zijn dilemma

AMSTERDAM Het is een 'interessant experiment' van Geert Wilders, zegt hoogleraar politicologie Rudy Andeweg over de vorming van een politieke partij zonder organisatie. 'Dat blijkt nu dé risicofactor.' Meedenkend met Wilders: 'Hoe houd je, laat ik het netjes formuleren, al te robuuste kandidaat-politici buiten, als je als partij tegelijkertijd een robuust imago wilt uitstralen?'

In de explosieve groei van de PVV schuilt ontploffingsgevaar, zo is deze week wel duidelijk geworden. Er lijkt geen einde te komen aan het aantal PVV-Kamerleden dat in opspraak raakt. 'En nu staat Wilders voor een duivels dilemma', is de inschatting van Andeweg.


Op 2 maart zijn de verkiezingen voor Provinciale Staten, van groot belang omdat die staten de politieke verhoudingen in de Eerste Kamer bepalen. Hoe voorkomt de PVV dat er onder kandidaat-politici 'wéér mensen schuilen die graag een kopstoot geven of die aan dubieuze bedrijfjes zijn verbonden?' Geert Wilders is niet te benijden, zegt Andeweg. 'Je moet goed scoren bij de provinciale verkiezingen om het kabinet in de Eerste Kamer aan een meerderheid te helpen. Tegelijkertijd is het kennelijk niet eenvoudig om geschikte politici te vinden.'


De snelle opkomst van de PVV is niet zonder precedent. Niet alles is één op één vergelijkbaar, maar toch. De oneindige reeks aan incidenten binnen de LPF ligt nog vers in het geheugen. Toen de Boerenpartij, ook al zo eentje zonder echte organisatie, in de jaren zestig plotseling explosief groeide, raakte leider Hendrik Koekoek iedere grip op zijn representanten kwijt.


In zekere zin heeft ook de SP recente ervaring met groeipijn. Bij de voorlaatste raadsverkiezingen was de partij de grote winnaar, bij de laatste provinciale verkiezingen idem. Geen partij waarbij sindsdien zo veel nieuwbakken politici zijn opgestapt - veelal met ruzie - als de SP.


Hoe lastig is het voor Wilders om personen van onbesproken gedrag te rekruteren? Draagt het profiel van de partij (niets zo erg, tenslotte, als 'de kaste van beroepspolitici') bij aan de nu ontstane problemen?


'Misschien wacht kandidaten wel bedreigingen, dat is geen aanlokkelijk perspectief', zegt politicoloog Koen Vossen die veel publiceerde over de PVV. Nog deze maand werden bij de Friese PVV'er Jan Lautenbach (kandidaat-Statenlid) hakenkruizen geschilderd op zijn woning in Oudwoude.


Vossen: 'Onderschat niet dat het voor veel mensen niet goed op het cv staat. Dat was vroeger al zo bij de CPN, later ook bij de LPF. Het schrikbeeld van Eduard Bomhoff doemt gauw op. Een gerespecteerd econoom, totdat hij zich bij de LPF meldde.'


Nieuwe, snelgroeiende partijen hebben aantrekkingskracht op mensen die nogal 'temperamentvol' zijn, zegt Vossen, 'die misschien wat minder ideologisch bevlogen zijn'.


Andeweg: 'Bij partijen als de PvdA en CDA zijn mensen vaak al jaren actief in afdelingen, gewesten, voordat ze voor de Kamer komen bovendrijven. De PVV heeft helemaal geen organisatie. En het opbouwen van een soort van gedeelde cultuur kost ook tijd.'


Nu de Statenverkiezingen voor de deur staan, heeft het er alle schijn van dat Wilders zijn greep juist wat heeft versoepeld. Er moeten ruwweg tweehonderd mensen worden gevonden die op een kieslijst willen. Per provincie is een PVV-Kamerlid bezig met de selectie. Kamerlid Roland van Vliet is daarmee kennelijk het verst gevorderd: opmerkelijk genoeg werden vorige week vrijdag al de eerste drie van de Zeeuwse lijst gepresenteerd.


Lijsttrekker Peter van Dijk (57) zegt veel contact te houden met Geert Wilders. Maar zijn eerste 'politieke' uitspraak ('Eric Lucassen moet ogenblikkelijk de Tweede Kamer verlaten!') is door Wilders niet ter harte genomen. Van Dijk is een voormalig CDA-raadslid uit Goes. Toenmalige CDA- en PvdA-collega's menen zich te herinneren dat hij vooral heel erg actief was bij de padvinderij.


De conduitestaat van Van Dijk natrekken is niet zo eenvoudig. De PVV is de pers niet altijd even gunstig gezind. Nu nieuwbakken PVV-politici onder vuur liggen, is dat ook weer goeddeels de schuld van de pers, zo heet het.


PVV-Kamerlid James Sharpe stapt nu op, omdat hij het geen prettige gedachte vindt dat de pers met een vergrootglas zijn verleden gaat uitpluizen. Nog maar een half jaar geleden zei kandidaat-Kamerlid Gidi Markuszower nagenoeg hetzelfde. Hij stond nummer 5 op de Kamerlijst en trok zich terug. Markuszower was ooit aangehouden omdat hij een wapen op zak had zonder benodigde vergunning.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden