Wilde sla speelt leentjebuur

De wilde sla komt in Nederland steeds meer voor. Een groot onderzoek moet uitwijzen of hij genen heeft overgenomen van de kropsla....

IN DE JAREN vijftig was wilde sla nog een zeldzame plant in Nederland. Thans is de zogeheten kompassla (Lactuca serriola) uitgegroeid tot een algemene soort. 'De kompassla kun je zelfs aantreffen in graslanden in Limburg', zegt plantendeskundige dr. Hans den Nijs van het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (IBED) aan de universiteit van Amsterdam.

Floron, de beheerder van een databank van plantwaarnemingen, houdt sinds de jaren vijftig ook de wilde sla bij. Elk jaar kijken vrijwilligers op dezelfde plaatsen - kwadranten van vijf bij vijf kilometer - of de serriola zich al laat zien. Werd in de jaren vijftig de wilde sla nog maar in 80 van de 1350 quadranten van Floron geteld, nu is de plant al in 900 hokken waargenomen.

Hoe kon de wilde sla zo gemakkelijk gebied veroveren? 'Een hypothese is dat de wilde sla genen heeft opgepakt van het cultuurgewas, de kropsla. Als de wilde sla bijvoorbeeld de schimmelresistentie van de cultuursla heeft opgenomen, is de wilde plant beter opgewassen tegen schimmels en kan daardoor gemakkelijker uitbreiden.'

Dit proces, waarbij de wilde verwant genenmateriaal opneemt van zijn soortgenoot uit de landbouw, wordt genetische introgressie genoemd. De Europese Commissie heeft Den Nijs drie miljoen euro gegeven om met een aantal instituten elders in Europa de introgressie bij wilde sla te onderzoeken.

'We hebben een kruis getrokken door Europa - van Engeland tot Tsjechië en van Denemarken tot Spanje - en om de vijftig tot honderd kilometer zijn er meetpunten. Op die plaatsen nemen we steekproeven, zodat we over ongeveer honderd populaties met elk vijftig planten beschikken.'

Het is belangrijk om te kunnen traceren hoe die uitwisseling van wilde en cultuurgewassen plaatsvindt en welke genoomstukjes worden overgebracht, legt Den Nijs uit. 'Daarnaast gaan we kruisingen maken tussen slarassen en wilde sla en dan kijken we hoe de nakomelingen zich gedragen ten opzichte van de ouderlijnen. Zo kunnen we erachter komen of de nakomelingen voordelen hebben ten opzichte van de ouders. Ze kunnen bijvoorbeeld beter bestand zijn tegen meeldauw-infecties, vervelende schimmels, die de bladeren wit doen uitslaan.'

Deze basisgegevens zijn belangrijk met het oog op eventuele introductie van transgene sla. Want als de cultuursoorten en de verwante wilde soorten gemakkelijk kunnen kruisen, waarom zou dit dan niet gebeuren met genetisch gemodificeerde sla en zijn wilde verwanten?

Er liggen nog geen serieuze aanvragen voor proeven met gentechsla in Europa, maar de eerste experimentele plantlijnen zijn al gemaakt. Er komt dan ook zeker een moment dat de aanvragen worden ingediend.

Dan zullen de basisgegevens hun nut bewijzen, stelt Den Nijs, die tevens lid is van de Commissie Genetische Modificatie (Cogem), een adviesorgaan dat de overheid adviseert over proeven met gentechgewassen.

In het onderzoek staat de sla centraal. Niet alleen omdat deze groente in heel Europa wordt gegeten, maar veel belangrijker is dat Europa nog wilde slasoorten heeft, hetgeen met maïs en soja niet het geval is. Op het gebied van sla valt dus wat te vergelijken in Europa, en mogelijk ook iets te vrezen als gevolg van die genetische contacten.

'De producent moet dan elke nieuwe eigenschap van de gentechsla testen om aannemelijk te maken dat er geen negatieve effecten zijn, zoals het uitsterven van wilde verwanten, of de ontwikkeling van agressievere genotypen, die een onkruidprobleem kunnen worden', zegt Den Nijs.

'Wij zouden op grond van onze bevindigen bijvoorbeeld een protocol kunnen opstellen voor het onderzoek dat gedaan moet worden, mocht gentechsla in Europa wordt ingevoerd.'

Is de universiteit daarmee niet het verlengstuk geworden van de industrie? Den Nijs ziet dat niet zo. 'Er is grote behoefte aan goed wetenschappelijk onderzoek om de afwegingen voor eventuele introductie van nieuwe rassen op te kunnen baseren. Wat wij doen is het verzamelen van die wetenschappelijke basisgegevens en het onderzoeken van de mogelijke gevolgen van introgressie. Zelfs Greenpeace kan daar geen bezwaar tegen hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden