'Wild fladderende vogel Fortuyn'

Het was een revolutionair jaar, 2002, al waren er volgens schrijver Joost Zwagerman maar drie aanjagers: Pim Fortuyn, Pim Fortuyn en Pim Fortuyn....

Zwagerman beschreef de verschijnselen op het moment dat ze gebeurden, als columnist voor de Volkskrant (in 2001) en NRC Handelsblad (daarna). Nederland was in 2002 ineens een wereld vol geweld, onzekerheid en manifestaties van hysterie en overstatement. Nederland was het wilde westen; de agressie leek te winnen van het fatsoen.

Daar zijn we allemaal tegen, maar die dekselse Fortuyn zelf, wat moeten we daar toch mee? Ook Zwagerman weet zich eigenlijk geen raad. De gedachte van sommigen dat Fortuyn een messias, een nieuwe Erasmus of de 21ste-eeuwse Multatuli zou zijn, werpt hij verre van zich. Fortuyn was wel 'een wild en verleidelijk fladderende vogel', 'larger than life' en 'een aimabele man'. Een man die blijkbaar op exact het goede moment het latente gevoel van een nieuwe cultuur wist los te breken.

Zwagerman beschrijft ook Herman Brood, dat andere idool, met dezelfde ambivalentie. Brood was de ideale schoonzoon voor schoonmoeders met een ziekelijke knuffelbehoefte en de ideale halfgod voor ieder die net niet die grenzen van het aanvaardbare over durfde gaan zoals Brood dat overal en altijd ongegeneerd deed. Maar aan de ander kant staat de antiheld Brood, die stierf als een levend lijk, zich met zijn laatste krachten, incontinent en half kreupel, van een hoteldak stortte, vrouw en kinderen achterlatend. Het volk dat hem eerst meedogenloos richting dakrand had geknuffeld, knuffelde hem nu net zo meedogenloos om de laatste heldendaad.

Dat zijn fijne analyses, opgeschreven in rake zinnen, want Zwagerman is de meester van het knallend proza. Zijn stukjes geven inzicht in het raadsel van de wispelturige, 'ontoerekeningsvatbare' cultuur. Met Zwagerman hoopt de lezer van Het wilde westen dat het allemaal een tijdelijke nachtmerrie was, waaruit we morgen ontwaken. Maar we houden rekening met het ergste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden