Wild experiment

Rond noch rood, zijn de tomaten die sinds deze week met zijn tienen in een bakje in biologische winkels liggen. Een belangrijk experiment voor de biodiversiteit - en leuk & lekker bovendien.

MAC VAN DINTHER

Waar staat geschreven dat tomaten rond en rood moeten zijn? In de kassen van het Westland misschien, die zo groot zijn dat het personeel zich per fiets moet verplaatsen. Of in het schap van de supermarkt waar rond en rood de standaard is.

Niet in de kas van Frank de Koning, biologische tomatenteler in Brielle, Zuid-Holland. Al wat je ziet in zijn tomatenkas: rond en rood is het niet. Wel oranje, roze, groen, paars, geel, bruinrood gestreept. En een beetje rood. Maar dan ook maar een beetje.

De Koning reikt een tomaatje aan: lichtgroen van kleur, met een zweem van geel. De smaak is friszuur. Een ideale dorstlesser op een warme dag, zegt hij. 'Het kan warm worden hier.' Proef daarna eens zo'n rode mini-pruimtomaat, spoort de teler aan. Vol en zoet als een rijpe aardbei. De Koning kijkt blij. Zo verschillend kunnen tomaten zijn, wil hij maar zeggen.

Frank de Koning begon zijn tuindersbestaan in 1989 als teler van gangbare komkommers. In 2000 stapte hij over op biologisch, vooral omdat het leuker is. De gangbare teelt kent maar één kunstje: zoveel mogelijk produceren tegen zo laag mogelijke kosten. 'Daar ligt alles vast.' Biologische kassenteelt stond elf jaar geleden nog in de kinderschoenen. 'Dat vond ik een uitdaging.'

Hij laat zijn kas zien. In smalle gangen van 150 meter lengte slingeren tomatenplanten zich als klimplanten rond haspels. Tussen het groene loof hangen trosjes tomaten als bessen aan een struik. De planten staan nog echt met hun voeten in de grond, in plaats van op substraat. Voor bemesting gebruiken ze compost.

De Koning teelt tomaten en paprika's. Een jaar of negen geleden kwam iemand van een reis uit de Verenigde Staten terug met een kistje gekke tomaatjes die daar verkocht werden als Heirloom tomatoes, erfgoed tomaten. Of daar niet iets leuks bij zat voor Frank? 'Joh, zei ik, dat gaan we toch proberen.'

Hij liet zaad komen uit de VS en benaderde hobbytelers in Nederland die vaak nog over aparte rassen beschikken. Het eerste jaar zette hij 2.000 vierkante meter, het jaar daarop het dubbele. Nu heeft De Koning 3 hectare, oftewel 30 duizend vierkante meter, met 25 tot 30 verschillende soorten tomaten in allerlei vormen, kleuren en maten. Die zijn sinds een paar jaar te koop bij natuurvoedingswinkels als 'Wild Wonders'.

De tomaat, zegt De Koning, is van nature helemaal niet rood en rond. Dat hebben wij ervan gemaakt. Tomaten zijn de bessen van een plant die van oorsprong in het Zuid-Amerikaanse Andesgebergte groeide. Hij droeg vruchten ter grootte van een kers in kleuren die varieerden van rood tot groen. Vijfhonderd jaar geleden werd de tomaat door de conquistadores naar Europa gebracht waar hij na jaren veredeling de vorm kreeg die ons nu zo als vanzelfsprekend voorkomt: rond en rood.

Daarmee is de tomaat een mooi voorbeeld van wat de VN-landbouworganisatie FAO een van de grootste bedreigingen noemt van de toekomst van ons eten: het verlies aan biodiversiteit. Volgens de FAO is in de vorige eeuw driekwart van de eetbare plantenrassen verdwenen. Bijna onze volledige voedselvoorziening steunt op dertig plantenrassen waarvan er vier (rijst, graan, mais en aardappels) de dienst uitmaken.

Volgens Bert van Ruitenbeek, voorzitter van de stichting Zaadgoed, is dat een gevaarlijke ontwikkeling. 'Consumenten denken dat er veel te kiezen is, maar dat is vaak alleen maar verpakking. De genetische basis van ons voedsel wordt steeds smaller.' Daarmee maak je je kwetsbaar, aldus Van Ruitenbeek. Maar je mist ook zoveel leuks.

Biodiversiteit is in mondiale discussiefora een groot en serieus onderwerp. Maar onder consumenten leeft het nog niet erg, aldus Van Ruitenbeek. Wat jammer is. 'Want je houdt biodiversiteit alleen in stand als je het eet. En hoe meer je ervan eet, hoe meer biodiversiteit je terugkrijgt. ' Om dat bewustzijn een zetje te geven heeft zijn stichting samen met biologische groothandels Eosta, Natudis, Udea en Estafette de actie 'Wilde Tomaat' opgezet.

Frank de Koning doet tien verschillende tomaten in een bakje die in de eerste twee weken van juni te koop zijn in biologische winkels. Van elk verkocht bakje, van ongeveer 2,49 euro, gaat er 10 cent naar Zaadgoed dat daarmee het zoeken naar nieuwe biologische plantenrassen stimuleert. Ook dat is broodnodig, zegt Van Ruitenbeek. Want de zaadhandel wordt steeds meer gemonopoliseerd door multinationals als Monsanto. 'Als we niks doen bepalen straks een paar grote bedrijven wat wij moeten eten.'

In het bakje van Frank de Koning zitten gegarandeerd geen Monsanto-tomaten. Wel roze pruimtomaten, geelgroene Snowberries, groen gestreepte Green Zebra's, paarse Black Cherries en bruingroen gestreepte Brown Berries. Geen van alle rood en rond. Waarom ook eigenlijk?

Tigerella (niet op foto): Rood-oranje gestreepte tomaat. Kruidige smaak.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden