WikiLeaks

Volgens de Britse schrijver George Orwell is politieke taal 'ontworpen om leugens waarheidsgetrouw te laten klinken en moord respectabel'. Hij schreef dat in 1946, een jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog. En in oorlogen, schreef de Griekse tragediedichter Aeschylus 2.500 jaar geleden al, is waarheid het eerste slachtoffer. In Irak werd de waarheid zelfs al geofferd vóór de oorlog begon.

Bert Wagendorp

Vrijdag zette de site WikiLeaks 391.832 documenten online, waaruit nog eens nadrukkelijk blijkt hoe wij, zelfs in een informatietijdperk als het onze, maar een fractie van de werkelijkheid van een oorlog meekrijgen. We wisten dat het een smerige oorlog was, in Irak, dankzij verslaggevers die hun leven waagden om ons íets van de waarheid te tonen. Maar door de WikiLeaks-documenten wordt de werkelijkheid van de oorlog in Irak scherper en helderder vormgegeven, in al zijn vuile smerigheid, wreedheid en cynisme.


De Iraq Body Count heeft op grond van de nieuwe informatie de schatting van het aantal burgerslachtoffers van de oorlog van 107duizend verhoogd tot 115duizend.


Volgens het hoofdredactioneel commentaar van de Volkskrant, lijkt de 'enigszins obscure onthullingensite WikiLeaks' de openbaarmaking van gevoelige informatie 'tot doel op zichzelf' te hebben verheven. Er valt volgens de commentaarschrijver nog veel op te helderen rond de oorlog in Irak, maar dat is in de eerste plaats 'een opgave voor historici en voor onderzoekscommissies die niet alleen de openbaarheid, maar vooral de waarheid willen dienen.'


De braafheid van de Volkskrant kent soms geen grenzen. Een door de regering ingestelde onderzoekscommissie vol historici die na nijvere studie met een vuistdik en onmetelijk saai rapport komt, dat is ons ideaal.


Ik ga ervan uit dat je, voor je 'de waarheid kunt dienen', eerst over gegevens moet beschikken waaruit die waarheid valt te destilleren. Die info moet wel openbaar zijn, anders wordt het moeilijk, zelfs voor 'historici en onderzoekscommissies'.


De nu door WikiLeaks naar buiten gebrachte feiten geven een beeld van wat er tussen 2004 en 2009 gebeurde in Irak. Hoe mensen werden gemarteld, hoe burgers werden opgeblazen en hoe er werd gemoord. Volgens mij komt dat niet voort een onbeheersbare drang tot openbaarmaking 'als doel op zich', maar uit de wens om te laten zien wat er écht is gebeurd en op welke schaal, tegen de doofpot van de overheid in.


Dat lijkt mij lovenswaardig. Ik zou zelfs glashard durven beweren dat het de belangrijkste functies van de journalistiek is.


WikiLeaks werkt bij de openbaarmaking samen met vier van de beste journalistieke instituten van de wereld, The Guardian, Der Spiegel, Le Monde en de New York Times. Die vinden WikiLeaks kennelijk wat minder obscuur dan wij van de Volkskrant, en ze gaan er graag mee in zee bij het onthullen van zaken die hun regeringen onder de pet wilden houden.


Ik denk dat het niet toevallig media uit Groot-Brittannië, Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten zijn, die er geen enkele moeite mee hebben uitgelekte overheidsinformatie te gebruiken ten behoeve van hun eigen scoops, zonder te wachten op historici en onderzoekscommissies.


In die landen weten ze uit ervaring dat regeringen in tijd van oorlog de neiging hebben een loopje met de waarheid te nemen, de burgers voor te liegen, de nieuwsvoorziening te controleren en de werkelijkheid te manipuleren. En dat media er zijn om daar tegenin te gaan.


Die waarheid is hier nog niet helemaal doorgedrongen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden