Wijziging van stelsel vergt eerst serieus onderzoek

Deskundigen vinden dat Tweede-Kamerleden soms vanuit eigenbelang spreken over tbs. Zij willen meer aandacht voor de veiligheid. ‘Dan moeten ze maar de wet aanpassen.’..

Dat we op televisie en in de krant na het ontsnappen van een tbs’er steeds geschokte Kamerleden aantreffen, heeft volgens directeur Poelmann van de tbs-kliniek De Pompe een oneigenlijke reden: ze willen de onrustgevoelens onder de mensen aanwakkeren en doen dat soms voor hun eigen gewin.

Maar in de Tweede Kamer vinden ze dat het juist omgekeerd is: onder de Nederlandse bevolking bestaat onrust en de volksvertegenwoordigers horen dat gevoel in het parlement te vertolken. In het debat na de moord door ontsnapte tbs’er Wilhelm Schippers haalde D66-Kamerlid Van der Laan een mail van een burger aan, die had geschreven dat hij alle vertrouwen in de Nederlandse rechtsstaat had verloren. Anderen meldden ook veel noodkreten te ontvangen.

Het tbs-stelsel is volgens een brede meerderheid in de Kamer te weinig op veiligheid gericht. Daardoor ontsnappen geesteszieke delinquenten steeds opnieuw en plegen soms moorden en verkrachtingen. ‘De slinger is wat de VVD betreft te ver doorgeslagen. De veiligheid van de samenleving moet voorop staan’, formuleerde VVD-Kamerlid Weekers.

Alle fracties, van GroenLinks tot de LPF, vinden dat er iets moet veranderen. In de klinieken wordt vooral naar de resocialisatie van de delinquenten gestreefd. Zoals PvdA-woordvoerder Aleid Wolfsen het formuleert: ‘De tbs is primair een veiligheidsmaatregel. Maar in sommige klinieken is dat aspect ondergesneeuwd.’

Vrijwel niemand wil het tbs-stelsel afschaffen. ‘Ik ben niet tegen tbs, maar tegen de te grote risico's die worden genomen. De mensen willen geen vierde kans voor een lustmoordenaar’, zegt LPF-er Joost Eerdmans, een van de felste critici. ‘Je kunt nooit alle risico's uitsluiten, maar je kunt wel iedereen die met verlof gaat een enkelband geven en duidelijk maken dat hij in de gaten wordt gehouden.’

Na alle incidenten van de afgelopen jaren was het de Kamer die minister Donner van Justitie tot maatregelen dwong. Aanvankelijk stelde de minister dat het systeem functioneert en dat er nu eenmaal risico’s aan verbonden zijn. Welsprekend verdedigde hij het uitgangspunt dat ‘geesteszieken die een misdrijf hebben gepleegd niet zonder meer worden afgeschreven, maar door behandeling en resocialisatie een nieuwe kans op integratie in de samenleving wordt geboden’.

De deskundigen maken volgens hem af en toe verkeerde risico-afwegingen, omdat ze in het hoofd van de delinquent moeten kijken. ‘Het is geen exacte wetenschap waarbij je kunt zeggen: als de punten a, b en c kloppen is er geen gevaar en anders is er wel gevaar.’

Maar toen Donner vervolgens zwaar onder druk werd gezet, bleken er wel degelijk verscherpingen mogelijk. Zo kondigde hij na de moord door Wilhelm S. een reeks maatregelen aan. Ook gaf hij dit weekeinde na de ontsnapping van Marciano Ernst al na 48 uur toestemming diens foto te verspreiden met het verzoek om tips. Voorheen werden ontsnappingen zo lang mogelijk stil gehouden.

Donner stelde dat ook hij veranderingen wil en van ieder incident leert. Maar zowel de verscherping van de verlofregeling als deze nieuwe media-aanpak zijn het rechtstreeks gevolg van moties die door de Kamer werden aangenomen.

‘Als ze het anders willen, moeten ze de wet aanpassen’, zegt Poelmann. Daaraan gaat de Tweede Kamer deze herfst werken, dan begint een parlementair onderzoek naar het tbs-stelsel. Om de juiste vragen te stellen zal de Kamercommissie voorafgaand tbs-instellingen bezoeken en deskundigen horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden