Wijze mannen

Hoe controleer je een beroepsgroep? Buitenstaanders kunnen dat niet doen, omdat ze geen verstand van zaken hebben. En collega's houden elkaar de hand boven het hoofd....

In de wetenschap gebeurt de kwaliteitscontrole door collega's. Het systeem staat bekend als peer review. De basis van dit systeem is dat collega's anoniem hun bezwaren uiteenzetten tegen de inhoud van een artikel of voorstel.

Het beoordelingssysteem is zeker niet waterdicht, maar werkt in natuurwetenschap al eeuwen redelijk, vooral vanwege de anonimiteit. De beoordelaar voelt zich veilig en vrij in zijn oordeel. Collega's kunnen later geen wraak nemen.

Ruim een week geleden kwam een rapport uit van de Britse stichting Sense About Science. Dit gezaghebbende rapport looft het systeem van peer review. De samenstellers willen net zoals ik op deze plek twee maanden geleden voorstelde dat ook wetenschappelijke uitingen in de media worden onderworpen aan wetenschappelijke beoordeling door vakgenoten.

Toch zou ik graag opmerken dat er ook situaties zijn waarin ik het oordeel van mijn wetenschappelijke vakgenoten maar matig, tot zelfs helemaal niet, vertrouw. Dat is in het geval bij de commissies van zogenaamd wijze personen meestal mannen trouwens.

Deze commissies komen in verschillende vormen, zoals visitatiecommissies en beleidsadviescommissies. Zo'n commissie komt op bezoek en licht in een paar dagen een hele wetenschappelijkeafdeling of instituut door. Ja, soms zelfs landelijk een heel vakgebied.

De sociale controle op de commissieleden is vaak zo groot dat ze helemaal niet onafhankelijk kunnen handelen. Iedere wetenschapper die wordt doorgelicht door zo'n commissie kent enkele leden van die commissie persoonlijk.

Stel je wilt als minister laten uitzoeken of er minder geld naar de sterrenkunde zou moeten gaan in Nederland. Het is absoluut onmogelijk om op deze vraag een betrouwbaar antwoord te krijgen. Welke internationale sterrenkundigen je ook in die commissie zet, het advies zal altijd zijn dat er niet minder, maar juist meer geld moet gaan naar de sterrenkunde. En voor nietsterrenkundigen is het moeilijk om over de kwaliteit van de sterrenkunde te oordelen.

Ook bij visitaties is het moeilijk. Wetenschapper A beoordeelt wetenschapper B, omdat A in een commissie zit die het departement van B moet beoordelen. Maar een jaar later is de situatie omgekeerd. De veiligste oplossing is dan dat A en B elkaar goed beoordelen.

De oplossing is niet makkelijk. Ik ben voor een anonieme commissie. Het te beoordelen instituut stuurt alle mogelijke documentatie naar de commissie. Die mag rapporteurs langs sturen. Maar zij zijn gehouden de samenstelling van de commissie geheim te houden.

Mijn voorstel zal op heftige weerstand stuiten, want het sluit in keer de invloed van het internationale old boys-network uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden