Wijze lessen om nooit te vergeten

Er zijn fouten die een schaker telkens opnieuw zal maken en er zijn fouten die hij na een treffende correctie voorgoed kan afleren....

Er zijn meer terloopse opmerkingen die een blijvende pedagogische invloed hebben gehad. Niet zo lang geleden schreef ik al eens over een striemend commentaar van Kortsjnoi ('Weet u niet dat in het Konings-Indisch de zet ... b7-b6 neerkomt op strategische capitulatie?') en ook enkele scherp geformuleerde commentaren van Donner zijn voor altijd in mijn schakersziel verankerd.

Aan een van Donners opmerkingen moest ik denken toen ik de partij Sokolov - Radjabov naspeelde uit het deze week geëindigde toernooi in Sarajevo. In het 160ste nummer van Schaakbulletin bespreekt Donner het nationaal kampioenschap van 1981 onder de titel 'Het Nederlandse schaak met diagrammen uitgelegd'. Een van die diagrammen komt uit de volgende partij:

Donner - HartochLeeuwarden 1981

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 c7-c5 3. d4-d5 g7-g6 4. Pb1-c3 Lf8-g7 5. e2-e4 d7-d6 6. Lf1-d3 0-0 7. Pg1-e2 e7-e6 8. h2-h3 e6xd5 9. e4xd5 Pb8-d7 10. f2-f4 a7-a6 11. a2-a4 Pf6-h5 12. 0-0 f7-f5 13. Lc1-e3 Tf8-e8 14. Le3-f2 Pd7-f8 15. Dd1-d2 Lc8-d7 16. Ta1-a3 a6-a5 17. Kg1-h1 b7-b6 18. Pe2-g1 Ta8-a7 19. Ld3-e2 Ph5-f6 20. Lf2-h4 Ld7-c8 21. Pg1-f3 Ta7-e7 22. Le2-d3

Zie diagram 1

Donner: 'Hij heeft met ...a7-a5 de damevleugel afgegrndeld, angstvallig, maar niet slecht want allleen op de koningsvleugel zal wit er nauwelijks doorheen kunnen komen. Ik had me reeds met remise verzoend toen het volgende gebeurde:

22 ... Pf8-d7

'Een afwachtende zet, dacht ik nog.'

23. Tf1-g1 Pd7-b8

'Dat is het dus, hij wil naar b4! Vlug plaats maken om hem daar te ontvangen.'

24. Ta3-a1 Pb8-a6 25. Ta1-f1 Pa6-b4 26. Ld3-b1

'Zwart heeft zijn doel bereikt en zijn paard staat nu op het sterke veld b4. Hij had het natuurlijk ook naar h9 kunnen spelen of terug naar het hotel, want daar had het niet minder buitenspel gestaan. Met een stuk meer moet de aanval op de koningsvleugel nu wel lukken.'

26 ... Kg8-h8 27. Pf3-h2 Te7-e3 28. Lh4-f2 Te3-e7 29. g2-g4 Te7-f7

Zie diagram 2

30. g4xf5?

'Te vroeg! Er waren nog een paar voorbereidende zetten nodig als Lf2-h4 en Ph2-f3. Nu komt het paard op b4 ineens goed te staan.'

30 ... Lc8xf5 31. Lb1xf5 g6xf5 32. Ph2-f3 h7-h6 33. Lf2-h4 Dd8-d7

Remise.

Ik denk dat iedere schaker die indertijd kennis nam van deze analyse een gezond wantrouwen heeft ontwikkeld jegens zwarte paarden op b4. Maar tot Bakoe, de woonplaats van Teimour Radjabov, blijkt Donners wijze les niet te zijn doorgedrongen:

Sokolov - RadjabovSarajevo 2003

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Lf1-d3 0-0 6. Pg1-e2 c7-c5 7. d4-d5 e7-e6 8. 0-0 e6xd5 9. e4xd5 Pf6-g4 10. f2-f4 Tf8-e8 11. h2-h3

Geen populaire openingsvariant maar toch een waarmee al heel wat ervaring is opgedaan. Een liefhebber van lopers zou nu 11 ... Pe3 12. Lxe3 Txe3 spelen en na 13. Dd2 Te8 14. Tae1 Pd7 15. Pg3 merken dat wit gevaarlijke kansen op de koningsvleugel heeft.

11 ... Pg4-h6 12. Lc1-d2 Ph6-f5 13. Dd1-b3 Pb8-a6 14. Ta1-e1 Ta8-b8 15. a2-a3 Pa6-c7 16. a3-a4

Verhindert de zet ... b7-b5 voorgoed en, belangrijker nog, geeft zwart de gelegenheid een paard op b4 buitenspel te zetten.

16 ... Lc8-d7 17. Pc3-e4 Pc7-a6

Daar komt hij al.

18. Kg1-h2 Pa6-b4 19. Ld3-b1

Zie diagram 3

Dezelfde opstelling als in Donner - Hartoch. De loper op b1 beschermt alle belangrijke velden en het paard op b4 hapt in de lucht.

19 ... Dd8-h4 20. Ld2-c3!

Uiteraard laat wit het hotelpaard ongemoeid. Strategisch zou 20. Lxb4 cxb4 21. Dxb4 geheel misplaatst zijn en tactisch zou de pionwinst weerlegd worden door 21 ... Pe3.

De tekstzet moest Sokolov overigens diep berekenen. Wit brengt een kwaliteitsoffer dat zwart slechts tijdelijk kan aannemen.

20 ... Pf5-e3 21. Lc3xg7! Pe3xf1+ 22. Te1xf1 Te8xe4

Absoluut noodzakelijk. Zou zwart als een kruidenier 22 ... Kxg7 spelen, dan heeft wit na 23. Dc3+ f6 24. P2g3 een overweldigende stelling. Pion d6 is niet te redden en wit dreigt een dodelijke aanval in te zetten met f4-f5.

23. Lb1xe4 Kg8xg7 24. Db3-c3+ Dh4-f6

Hierna zit zwart in grote moeilijkheden. Na 24 ... Kg8 bevalt wit stelling mij zeer maar er zal nog hard gewerkt moeten worden.

25. f4-f5! Df6xc3 26. Pe2xc3 Tb8-e8

Voor de hand ligt 26 ... f6 om wits volgende zet te verhinderen maar ook dan heeft zwart het zwaar na 27. Lb1 met de dreiging 28. fxg6 hxg6 29. Pe4.

27. f5-f6+ Kg7-f8 28. Le4-b1

Pion d6 is ten dode opgeschreven want als zwart passief 28 ... Td8 speelt neemt wits toren de vrijgelaten e-lijn in bezit.

28 ... b7-b6 29. a4-a5 b6xa5 30. Pc3-e4 a5-a4 31. Pe4xd6 Te8-e2 32. Pd6-e4

Zie diagram 4

32 ... Pb4-a6

Na 32 ... Txb2 moet wit nog heel precies spelen: 33. Pxc5 Le8 34. Td1 a3 35. d6 Lc6 (dreigt 36 ... Txg2+) 36. Le4 Lxe4 (niet 36 ... Ke8? 37. d7+ Kd8 38. Pe6+! fxe6 39. f7) 37. Pxe4 Pc6 38. d7 Tb8 39. Td6 Pd8 40. Ta6 en wit wint.

33. Tf1-f2 Te2-e1

Hopeloos is 33 ... Txf2 34. Pxf2 waarna zwart tot passiviteit is veroordeeld en wits koning vrije doortocht heeft.

34. Lb1-c2 Te1-e3 35. Tf2-d2 a4-a3 36. b2xa3 Te3xa3 37. Td2-e2 Ta3-a2 38. Pe4-d6 ...

Nu is er geen verdediging tegen 39. Te7.

Zwart geeft op.

Deze partij droeg in belangrijke mate bij aan de schitterende toernooizege die Ivan Sokolov in Sarajevo behaalde vóór topspelers als Radjabov, Barejev en Sjirov. Hij steekt in grootse vorm en het is buitengewoon spijtig dat hij vanwege een financieel meningsverschil met de organisatoren over een maand afwezig zal zijn bij het toernooi om het Nederlands kampioenschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden