Wijsneuzerig meisje

J.K. Rowling. In het begin was niet eens duidelijk of de schrijver van 'Harry Potter and the Philosopher's Stone' een man of een vrouw was....

Tot tranen toe geroerd was ze, schrijfster J.K. - Joanne Kathleen - Rowling (36), na het zien van de avonturen van haar geesteskind Harry Potter in de bioscoop. Dat althans zei producer David Heyman na afloop van de privévoorstelling voor Rowling, begin november in Londen, van Harry Potter and the Philosopher's Stone. 'Ze sloeg haar armen om me heen. De tranen stonden in haar ogen. Ze zei: ik vond het prachtig. Dank je wel.'

Natuurlijk - ze had ook kunnen constateren dat het boek beter was. Maar haar invloed was zo buitengewoon groot, dat veel van wat de film laat zien, zou moeten lijken op wat haar voor ogen stond.

Twee jaar lang overstelpte Hollywood haar met plannetjes voor het tot leven brengen van haar tovenaarsleerling, maar Rowling hield alles af tot ze in Christopher Columbus (maker van succesvolle komedies als Home Alone en Mrs. Doubtfire) de juiste regisseur leerde kennen. Hij mocht de film maken, maar moest beloven alleen het uiterst noodzakelijke te veranderen aan haar verhaal - vandaar dat de film een voor kinderen ongekende, en commercieel moeilijke, tweeëneenhalf uur duurt. En ze wilde dat de cast uit Britse acteurs zou bestaan, om de sfeer, very British indeed, van haar boeken te behouden. En zo werd tegen alle Hollywoodwetten in een film gemaakt zónder Amerikaanse sterren. Zelfs komiek Robin Williams, die zich nadrukkelijk aanbood voor de rol van de vriendelijke reus Hagrid, mocht niet meedoen - verkeerde nationaliteit.

Eigenhandig koos Rowling de forse Schotse acteur Robbie Coltrane voor de vertolking van Hagrid, en ze legde hem ook uit hoe hij de reus moest spelen: als zo'n enorme Hell's Angel maar zonder motorfiets, het soort man met wie je, als zijn woeste vriendjes niet in de buurt zijn, heel leuk kunt babbelen over tuinieren of over de kinderen.

Rowling realiseerde zich dat een Harry-Potterfilm Harry-Potterpoppetjes, Harry-Potterbekers, Harry-Pottersloffen en wat niet al met zich mee zou brengen ('Noem mij een kinderfilm zonder merchandising. Merchandising is een gegeven'). Maar al mag Coca-Cola de komende jaren het uiltje Hedwig, boodschapper in tovenaarsland, afbeelden op zijn blikjes, Harry in de film drinkt geen slok cola, omdat Rowling dat ongepast vindt. De smekkies, het tovenaarssnoep met rare smaken dat inmiddels overal in de winkel ligt, worden in de film in veel minder grote hoeveelheden gegeten dan in het boek.

En dan te bedenken dat het boek waarop de film is gebaseerd, het eerste van wat zeven delen moeten worden over de avonturen van het weeskind Harry Potter op de Zweinstein Hogeschool voor Hekserij en Hocus Pocus, in Amerika een andere titel kreeg, zonder dat Rowling durfde protesteren. Harry Potter and the Philosopher's Stone, dat was te cryptisch voor de Amerikaanse markt, oordeelde de uitgever, want wie denkt bij een filosoof aan tovenaars? Dus werd het Harry Potter and the Sorcerer's Stone, de Steen der Tovenaars in plaats van de Steen der Wijzen. 'Het was mijn eerste boek en ik was al zo dankbaar voor de publicatie dat ik de uitgever tevreden wilde houden', zei Rowling deze maand in een van de uiterst spaarzame interviews die ze tegenwoordig geeft. In dit gesprek, waarvoor fans de vragen leverden, stemde ze toe op voorwaarde dat bij publicatie de naam zou worden vermeld van Comic Relief, een hulporganisatie voor kinderen in de Derde Wereld en een van de goede doelen die ze steunt.

Ze is sinds begin dit jaar ook goodwill-ambassadeur van Groot-Brittanniës National Council for One-Parent Families. Want wie Rowling zegt, zegt alleenstaande moeder, en omdat ze toch niet van dat stempel afkomt, besloot ze het maar te gebruiken. Al te vaak naar haar zin is verteld hoe ze haar debuut voltooide als gescheiden bijstandsmoeder, schrijvend in cafés, met haar babydochter naast zich slapend in de kinderwagen, omdat ze nauwelijks geld had om haar van muizen vergeven tweekamerflat in Edinburgh te verwarmen.

In feite was Rowling al lang voor dat moeilijke jaar 1994 begonnen aan haar boek. Tijdens een vertraagde treinreis in 1990 van Manchester naar Londen schoot haar ineens Harry te binnen, 'al helemaal af'. Een tovenaar die nog niet weet over welke capaciteiten hij beschikt, een vrij klein jongetje met een brilletje.

Rowling wilde schrijfster worden zodra ze kon schrijven. Haar eerste verhaal - ze was vijf of zes - schreef ze voor haar zusje. Het ging over een konijn dat Konijn heette en de mazelen had. Ze was een plomp, vrij kort kind met een brilletje. Maar ze leek, heeft ze gezegd, niet op Harry, ze leek op Hermione (Hermien), diens bazige vriendinnetje dat haar onzekerheid verbergt achter heel veel studeren en een grote wijsneuzerigheid. Een van Rowlings jeugdherinneringen is aan de juf op de dorpsschool die de 'domme' kinderen links van zich zette en de 'slimme' rechts. Rowling, net verhuisd, belandde in de domme rij, nadat ze in een rekentest een 1 min had gehaald, en zorgde er verbeten voor dat ze de slimme rij haalde.

Drie uitgevers wezen het manuscript af, Bloomsbury gaf het uit, in 1997, en de rest is geschiedenis: Harry Potter werd een reusachtig succes, van de vier delen (elk deel behandelt een nieuw schooljaar, Harry wordt steeds ouder) die tot nu toe zijn verschenen, werden 110 miljoen exemplaren verkocht in 46 talen, van het Albanees tot het Zulu. Rowling is inmiddels vele malen multimiljonair (ze zou alleen al voor filmrechten en aanverwante zaken 65 miljoen pond hebben gekregen), ze is een schrijfster die geen interviews, maar persconferenties geeft, die niet voorleest in boekhandels of bibliotheken, maar als een popster optreedt in sporthallen voor duizenden kinderen.

Het enige dat haar niet lukt, is buiten de publiciteit te blijven. In alle verhalen waaraan ze haar medewerking verleende, vertelt ze wat een hekel ze heeft aan de inbreuk op haar privacy die haar roem met zich meebrengt. Ze geeft geen interviews om de Harry Potterfilm te promoten, en ze werkte al zeker niet mee aan de boeken die nu al over haar relatief korte leven verschenen zijn: vorig jaar een biografie voor kinderen tussen de 9 en 11, The Wizard Behind Harry Potter, waarvoor Marc Shapiro zich door stapels krantenartikelen heenwerkte, en waarin het hem, tot ontsteltenis van de fans, lukte zich een jaar in haar geboortedatum te vergissen.

En in september verscheen in Engeland J.K. Rowling: A Biography van Sean Smith, bekend van Sophie's Kiss, dat claimt de ware liefdesgeschiedenis te vertellen van prins Edward en zijn vrouw Sophie Rhys-Jones. Het succes van Harry Potter hangt voor een deel samen met het feit dat de auteur onbekend was - zelfs of ze man of vrouw was, was in eerste instantie niet te zien aan dat J.K. dat de uitgever wilde omdat jongetjes liever een boek van een man dan van een vrouw zouden lezen. Smith meldt opgetogen alle feiten en feitjes, waar of niet waar, die Rowling zelf niet bekendmaakte - dat ze een miskraam had, hoe turbulent haar huwelijk was, dat ze haar vader verwijt te zijn hertrouwd.

Rowling haat het. Wat ze wil, nog steeds, is schrijven. 'Ik schrijf de vijfde Harry Potter, niet omdat het moet, maar alleen omdat ík dat wil.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden