Wijsheid achteraf is altijd de populairste kennis

Hoe gerechtvaardigd de val van het kabinet ook is, er wordt volgens Arie Elshout wel erg makkelijk voorbij gegaan aan de pleidooien voor interventie toen....

Arie Elshout

ZEVEN jaar na dato heeft Srebrenica eindelijk ook in de Nederlandse politiek slachtoffers geëist. Op de valreep is premier Kok over dit onzalige dossier gestruikeld. Zijn vertrek valt te rechtvaardigen, gezien de gemaakte fouten, zowel bij de uitzending van Dutchbat in 1993 als bij de val van de Moslim-enclave in 1995.

Toch heeft de gang van zaken iets onbevredigends. Want zo genadeloos als het mes van de politieke verantwoordelijkheid afgelopen week op tafel werd gelegd na het verschijnen van het NIOD-rapport, zo breed was destijds de steun vanuit politiek en media voor het sturen van vredestroepen naar het oosten van Bosnië. En dat schuurt - die discrepantie tussen de roep om een politieke bijltjesdag nú en het grote zwijgen over de risico's van de vredesmissie toén.

Wat stoort in de reacties op het NIOD-onderzoek is het gemak waarmee sommigen van oordeel wisselen. Ineens betoogt iedereen dat het uitzenden van Dutchbat een heilloze onderneming was waaraan nooit begonnen had mogen worden. Maar waarom hoorden we die geluiden destijds niet of nauwelijks? Hier wordt weer eens bewezen dat van de diverse soorten kennis de wijsheid achteraf de populairste is.

Zelf zou ik mij kunnen verschonen. In april 1993 schreef ik (voor Het Parool) over de oorlogsgruwelen in Bosnië. Ik betoogde dat de emoties van de voorstanders van interventie vaak sterker waren dan hun argumenten. 'Die komen erop neer dat het moorden op de Balkan onaanvaardbaar is en dat er moét worden ingegrepen. Of er ook met enige kans op succes kán worden ingegrepen is een vraag die onbeantwoord blijft of weggemoffeld wordt.'

Met zo'n citaat verdien je je (inmiddels sterk in waarde gestegen) geloofsbrieven als anti-interventionist. Toch voel ik mee met de interventionisten. Als journalist is het leven simpel. Je analyseert naar je beste vermogens de situatie in een conflictgebied en beoordeelt vanuit die analyse kritisch de politiek van de regeringen. Dat is een academische exercitie. Je hoeft geen besluiten te nemen. Als schrijftafelstrateeg hou je schone handen. Maar dat betekent nog niet een schoon geweten. Want hoe scherp je de beperkingen van het interventionisme ook dacht te zien, de twijfel knaagde zolang het moorden doorging.

Juist met het oog op dat laatste zei premier Kok vorige week: 'niets doen was geen optie'.

Het is een opmerking die we niet zomaar mogen wegwimpelen. Sterker nog, ze behoort het contrapunt te vormen in het huidige debat. Enerzijds heeft het NIOD onverbiddelijk vastgesteld dat in Srebrenica veel fout is gegaan. Maar anderzijds is er de vraag: hadden we dan niks moeten doen?

De internationale gemeenschap had zich afzijdig kunnen houden. Immers, oorlog leidt vanzelf tot vrede. Of de oorlogvoerende partijen raken uitgeput. Of een van de partijen verslaat de ander. Edward Luttwak, een Amerikaanse denktankdeskundige, verwerpt daarom interventies omdat zij deze 'logica van de oorlog' doorkruisen.

Meestal wordt ingegrepen ten behoeve van de zwakkere. Die krijgt de kans zich te herstellen. Zo voorkwam de interventie van de Verenigde Naties in Bosnië dat de Moslims hun verlies aanvaardden, waardoor de oorlog onnodig langer duurde. Luttwaks recept: zet een hek om het oorlogsgebied en laat de partijen het uitvechten. Maar wie durft zo'n kil-realistische aanpak voor zijn rekening te nemen? Had Kok dat moeten doen? Nee dus.

Niets doen was geen optie. Men besloot iets te doen, maar dat was te weinig. Pas in 1995 besloot de NAVO het goed te doen: met krachtig optreden werd de Bosnische oorlog beëindigd. Maar ook dat succes is betrekkelijk: Bosnië is voor de afzienbare toekomst een westers couveusestaatje.

Oorlogen confronteren ons met vreselijke dilemma's. Srebrenica gaat ook over het heden. Volgens Walter Laqueur moet de Israëlisch-Palestijnse oorlog zijn beloop krijgen totdat beide partijen zoveel geleden hebben dat ze rijp zijn voor vrede. Hier weerklinkt Luttwaks echo. Maar is het dan het beste dat we ons niet proberen te bemoeien met dit conflict? Dat willen we toch niet geloven.

Laat Nederland dan ook niet collectief over Kok en de interventionisten heen vallen vanwege het falen in Srebrenica. Al was het maar om de schijn te vermijden dat we weer allemaal in het verzet zaten na de bevrijding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden