Wijn zonder bijsmaak

Solidariteit mag ook best luxe. De 'praktische idealist' heeft graag eerlijke wijn en fruitsalade..

Door Maarten Evenblij

Er staat een nieuwe wijn in de Plus-supermarkten. Vinez, in rood, rosé en wit.

Niet direct opvallend, niet op het eerste gezicht heel bijzonder. De etiketten zijn strak en zonder poespas. Het geheim van de wijn schuilt in twee simpele logo's op het etiket: die van Max Havelaar en EKO. Inderdaad, de Max Havelaar van de eerlijke, verantwoorde koffie, thee en bananen. Die Max Havelaar zit sinds begin deze maand ook in de wijn. Eerlijk geproduceerd en nog biologisch ook .

De primeur komt uit Zuid-Afrika van wijnproducent Stellar Organics. De wijnen worden gemaakt in de provincie Olifantsrivier ten noorden van Kaapstad. Ongeveer tweehonderd, vooral zwarte boeren en landarbeiders, werken daar samen op een gebied van bijna tweeduizend hectare. Zo'n honderdtwintig hectare daarvan is beplant met een grote variatie aan wijnstokken, de rest met tafeldruiven. Speciaal voor de Nederlandse supermarkten heeft de Nederlandse importeur Lovian het merk Vinez gecreëerd.

De jonge directeur Derrick Neleman begon vijf jaar geleden met de import van biologische wijnen, 'om die uit de geitenwollensokkensfeer te halen'. En hij wilde ook de biologische varianten uit de nieuwe wijnlanden, zoals Zuid-Afrika, in de natuurvoedingwinkels introduceren. Met zijn compagnon in Duitsland ontdekte de 28-jarige importeur de wijnen van Stellar Organics als prijswinnaar op een Duitse beurs voor biologische producten. Stellar, zo blijkt, kan grote hoeveelheden leveren en ook nog groeien als de vraag toeneemt. Niet geheel onbelangrijk, als je via de supermarkten een breed publiek zoekt.

Bij bezoek aan de wijngaard, werden Neleman en compagnon vooral getroffen door de ontwikkelingsfilosofie de Stellar er op na houdt. Er zijn speciale projecten voor werknemers en de regio. Ze bouwen huizen en een school, werknemers beslissen mee en er is winstdeling. Helemaal Fair Trade zoals het hoort. Aantrekkelijk, vond Neleman. 'Eerlijke handel is aaibaar en een verhaal dat je kunt toevoegen aan het verhaal van de wijn zelf. Dat is een extra selling point.'

Neleman stapte naar de Fair Trade Labelling Organizations International (FLO), een samenwerkingsverband waartoe ook het Nederlandse Max Havelaar-keurmerk behoort. Deze was al bezig met het certificeren van Zuid-Afrikaanse wijn voor de Engelse markt. Keurmeesters bezochten Stellar Organics en ook importeur Lovian moest zich als 'eerlijk' bedrijf certificeren. Lovian betaalt nu dertig eurocent per fles extra: tweederde aan Stellar, de rest aan FLO/Max Havelaar. De wijnboeren van Stellar Organics storten voor elke verkochte fles tien cent in een werknemersfonds.

'Op heel veel van de wijnbedrijven in Zuid-Afrika, die meestal in handen van blanken zijn, klinkt nog de echo van de apartheid. Na Groot-Brittannië is Nederland de grootste importeur van Zuid-Afrikaanse wijn. Het minste wat je kunt doen, is je bekommeren om de mensen die op de wijngaarden daar werken', stelt Neleman.

Wijn is een nieuw product voor Max Havelaar en de keurmerkorganisaties in twintig andere landen die zijn aangesloten bij FLO. Koffie, thee, suiker, bananen zijn sinds jaar en dag onderwerp van organisaties die zich inzetten voor een eerlijke handel. De prijzen ervan op de grondstoffenmarkten fluctueren zo sterk - en zijn meestal zo laag - dat boeren en coöperaties in de Derde Wereld het hoofd niet boven water kunnen houden, laat staan kunnen investeren in een betere toekomst.

Meer dan dertig jaar geleden begonnen Wereldwinkels (met hulp van ontwikkelingsorganisaties) de verkoop van eerlijke producten. Vaak afkomstig van kleine coöperaties waaraan een vaste prijs werd gegarandeerd, onafhankelijk van de wereldmarkt. De producten gingen over de toonbank met een praatje en een stencil waarin het hele verhaal nog eens stond. De superbewuste consument betaalde er graag wat meer voor.

Die tijd is goeddeels achter de rug. Import en afzet van dergelijke eerlijke producten zijn niet langer voorbehouden aan organisaties zoals SOS-wereldhandel (nu Fair Trade Organisatie) en Wereldwinkels. Elk bedrijf kan in principe een keurmerk van eerlijke handel aanvragen. In Nederland en een aantal andere landen heet dat keurmerk Max Havelaar, elders TransFair of FairTrade.

Koffiebrander Simon Levelt kreeg al snel het keurmerk, evenals AgroFair voor z'n Oké bananen. Er zijn nu FLO-keurmerken voor thee, cacao, rijst, suiker, fruitsap, mango's, avocado's, honing, gedroogd fruit en noten, katoen, voetballen en sinds kort dus ook wijn. Specerijen en bloemen staan op het punt van toetreding. In september beginnen AgroFair en Max Havelaar een campagne voor eerlijke Zuid-Afrikaanse sinaasappelen en tropisch fruit.

Voor een groot deel zijn dat producten uit het luxere segment, want ook Max Havelaar richt zich op gemak en genot De campagne 'MAX genieten' voor koffie en de introductie van pakjes eerlijk gesneden gemaksfruit (ananas, mango's, avocado's) zijn duidelijk bedoeld voor een andere doelgroep dan de traditionele maatschappelijk bewuste consument.

Die bestaat uit de zogeheten 'praktische idealisten': consumenten die best anderen willen helpen, maar geen concessies willen doen aan kwaliteit en gemak. Ze verdienen meer dan gemiddeld en hechten meer dan gemiddeld aan genot. Naar schatting vormen ze bijna eenvijfde tot een kwart van de Nederlandse huishoudens. Aanzienlijk meer dan de 6 procent hardcore idealisten van het eerste uur.

Het kan namelijk beter met de Max Havelaarproducten, erkent directeur Coen de Ruiter, voorheen verantwoordelijk voor deodorant, rookworst en soep bij multinational Unilever. Nederland was ooit een van de voorlopers in het fair trade-circuit, maar wordt nu links en rechts ingehaald door landen als Zwitserland, de Verenigde Staten, Engeland en Finland. De groei in Nederland is nog maar 3 procent, terwijl internationaal 60 procent wordt gehaald.

In Zwitserland en Finland zijn er supermarkten die van bepaalde producten alleen nog maar FLOvarianten hebben. In Engeland is er een grote fair trade beweging waarbij al 121 gemeenten zich tot fair trade town, city, village of borough hebben uitgeroepen.

Steden als Edinburgh, Cardiff, Leeds, Liverpool of Manchester zeggen toe eerlijke producten te stimuleren bij zowel gemeentelijke als particuliere instellingen. Ook zijn er al meer dan duizend 'fair trade kerken' en 'eerlijke' koffie- en sapshops schieten uit de grond .

'In Nederland hebben we wel de sympathie van het publiek, maar die wordt niet omgezet in kilo's', constateert De Ruiter. 'Bananen gaan hier goed, maar koffie is op dit moment lastig. Door de prijzenoorlog in de supermarkten wordt er gestunt met koffie en de fair trade handel heeft nog geen adequaat antwoord op de explosieve groei van de coffeepads. Daarvan komen talloze melanges op de markt en het is lastig overal een Max Havelaar-alternatief naast te zetten.'

'Het gaat nu moeilijker met eerlijke koffie en thee in Nederland', zegt ook Martin Boon van Fair Trade, die haar producten vooral via de vierhonderd wereldwinkels en acht Fair Trade Shops afzet. 'Voor Nederlandse consumenten is de prijs erg belangrijk. Ze zijn bereid om voor eerlijk of biologisch maximaal 20 procent extra te betalen. Door de prijzenslag is die marge op kruidenierswaren zelfs kleiner.'

Op wijn valt daarentegen een wat hogere marge te behalen. Bovendien is het product uitstekend geschikt voor verwerking (bottelen) in het land van herkomst. Daardoor komt een groter deel van de toegevoegde waarde in de Derde Wereld terecht. Dat geldt ook voor de sauzen, chutneys en kruiden, die de Fair Trade Organisatie meer gaat ontwikkelen.

Net als De Ruiter van Max Havelaar verwacht Boon het meest van de verkoop via kantines en de gewone supermarkten. 'De producten moeten zich zelf verkopen op basis van hun verpakking en prijs. De consument pakt eerst en denkt pas twee seconden later. Het verhaal erachter is hoogstens belangrijk ter illustratie.'

Dat heeft ook Neleman van Lovian goed begrepen. De flessen van zijn Vinez-wijnen hebben gemakkelijk herkenbare etiketten, ontworpen door de stylist van IKEANederland. En de particuliere proeverij na thuiskomst valt zeker niet tegen.

De witte Chénin Blanc 2005 is fris met een licht bittertje. Dat geldt ook voor de Shiraz rosé 2005 die vol bessen zit en lang na proeft. De rode Shiraz 2003 is erg soepel, geeft een warm gevoel en veel fruit. Voor euro 3, 74, verdraaid veel smaak met een ideologisch prettige afdronk .

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden