Bellen met...Amerika-correspondent

Wijkt Biden af van de Amerikaanse pro-Israëlkoers? ‘Hij gaat net zo teleurstellen als Obama destijds’

President Joe Biden stelt progressieve Amerikanen teleur met zijn voortzetting van het aloude pro-Israëlbeleid en een gebrek aan empathie voor Palestijnse slachtoffers in Gaza. Maar 180 graden draaien is ook niet zo eenvoudig, ziet Amerika-correspondent Michael Persson. ‘Dan ben je diplomatiek gezien geen betrouwbare partner.’

Een pro-Palestijnse demonstratie in New York.  Beeld AFP
Een pro-Palestijnse demonstratie in New York.Beeld AFP

De hele wereld kijkt naar de Verenigde Staten om te bemiddelen, maar die lijken zich afzijdig te willen houden?

‘Ja, tot nog toe lijkt dit een voortzetting van het normale Amerikaanse beleid: pro-Israël en weinig sympathie voor de Palestijnen. Vooral de eerste officiële verklaringen vanuit het Witte Huis waren niet mis te verstaan. Israël zou het recht hebben zichzelf te verdedigen en er werd geen woord gerept over de Palestijnse slachtoffers. Zelfs het noemen van Israël als geweldpleger wordt vermeden, door in passieve zinnen te spreken: ‘Er is geweld gepleegd’. Dit heeft progressieve Amerikanen wel erg teleurgesteld. Ze hadden van Biden meer empathie verwacht jegens de Palestijnen en meer distantie van premier Netanyahu. Zeker na de dikke vriendschap van oud-president Trump met de Israëlische premier.’

Het lijkt erop dat de regering van Biden gewoon de koers van Trump volgt, als je kijkt naar wat er afgelopen week in de VN-Veiligheidsraad gebeurde.

‘Dat was inderdaad veelzeggend. Als je ziet hoe de VS als enige lid een verklaring blokkeerde en bleef tegensputteren bij vergaderingen, dan is dat ouderwets saboteren. Die houding biedt niet veel hoop op verandering. De oorzaken van het conflict – de illegale nederzettingen, de strijd om Jeruzalem – worden als hete aardappels vooruit geschoven. Er wordt gedaan alsof de agressie alleen uit Gaza komt, zonder te reppen over de gebeurtenissen en provocaties die eraan vooraf gingen.’

Waar komt die blinde liefde voor Israël toch vandaan? Heeft dat te maken met een sterke Joodse lobby in het Amerikaanse Congres?

‘Dat is veel te simpel. Er is ook een grote progressieve Joodse lobby, zeker in een stad als New York, die het geweld in Gaza diep veroordeelt. Zij zijn net zo boos op Israël als de Amerikaanse moslims. De Amerikaanse steun voor Israël valt beter te begrijpen vanuit de christelijke hoek. Evangelische christenen geloven dat Jezus zal herrijzen in Israël. Zij denken dat het pad beter kan worden geëffend door Joden dan door moslims. Dit klinkt heel sektarisch, maar dit geloof wordt breed gedragen door orthodoxe christenen. Dit vormt minstens zo’n grote politieke kracht als de Joodse lobby.’

Maar met die onvoorwaardelijke steun voor Israël blijft de Arabische wereld zich tegen de VS keren, is niemand bang voor een self-fulfilling prophecy?

‘Die dynamiek wordt heel erg onderschat in de strategische wens om een sterke bondgenoot te willen hebben in het Midden-Oosten. Dat hiermee juist anti-Amerikaanse sentimenten worden aangewakkerd en dat dit zelfs kan leiden tot terroristische aanslagen zoals op 9/11, wordt onvoldoende onderkend. Ook al krijgen de VS op het wereldtoneel voortdurend het deksel op de neus.’

Is er niets veranderd in het denken door het harde nederzettingenbeleid van de laatste jaren?

‘Je ziet de steun voor de Palestijnen in de VS wel degelijk toenemen. Volgens een laatste opiniepeiling van Gallup staat 30 procent van de Amerikanen achter de Palestijnen. In 2018 was dat nog 21 procent. Bij de Democraten is er zelfs voor het eerst een meerderheid van 53 procent. Wat dat betreft loopt Biden achter op zijn kiezers. Maar die toegenomen steun voor de Palestijnen heeft meer te maken met de afkeer van president Trump en zijn pro-Israël beleid dan met de bouw van illegale nederzettingen, denk ik. Progressieve Amerikanen reageren meer intuïtief dan rationeel: jouw vijand is mijn vriend.’

Donald Trump en Benjamin Netanyahu tijdens een staatsbezoek aan de VS in september vorig jaar. Beeld EPA
Donald Trump en Benjamin Netanyahu tijdens een staatsbezoek aan de VS in september vorig jaar.Beeld EPA

Was dat geen reden voor president Biden om het roer drastisch om te gooien?

‘Het is lastig om het roer 180 graden om te gooien, want dan ben je diplomatiek gezien geen betrouwbare partner. Trump heeft natuurlijk ingrijpende symbolische veranderingen doorgevoerd met zijn omstreden ‘vredesplan’ voor de Arabische landen, zijn besluit om Jeruzalem te erkennen als hoofdstad van Israël en de verplaatsing van de Amerikaanse ambassade. Het is net zo symbolisch om dat nu allemaal terug te draaien. Het enige dat Biden wel heeft teruggedraaid is Trumps beslissing om de humanitaire steun in de bezette Palestijnse gebieden stop te zetten.’

Al met al dus best teleurstellend voor een progressieve president?

‘Zeker. Progressieve Amerikanen hadden echt anders gehoopt, zeker nadat Biden zich op binnenlands terrein veel progressiever dan verwacht heeft opgesteld. In feite zet Biden nu gewoon het beleid van oud-president Barack Obama voort. Die stelde uiteindelijk ook teleur met zijn Midden-Oostenbeleid nadat hij in 2009 veel te vroeg de Nobelprijs voor de Vrede kreeg vanwege de hoop die hij bracht op verbetering van de internationale betrekkingen.

De vraag is nu of de VS deze lijn van wegkijken en vertragen kunnen blijven voortzetten. Nu ook burgers in Israël met elkaar slaags raken, is er een nieuwe onbekende factor in de al vertrouwde instabiele situatie. Hoe gaat Israël daarmee om? Niemand weet nog hoe daarop te reageren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden