Wijken voor natuur

Nog één bedrijf boert op Tiengemeten, dat van de gebroeders Vos...

Hoe mooi is pas geploegd boerenland onder herfstlicht? In de Hoeksche Waard bloedmooi.

Maar aan de overkant van het Haringvliet niet. Waar toch ook 700 hectare mooie, zavelige kleigrond op de zee is gewonnen. Waarop meer dan tweehonderd jaar goed geboerd is. Maar waar nu een nieuwe natuur de akkers en erven overwoekert.

Eén natuur?

Wel drie naturen. Eentje van de Weemoed, van de voorbije cultuurhistorie van akkertjes met meekrap en andere oude gewassen. Eentje van de Weelde, van drasse graslanden, riet-en moerasvegetatie. En één van de Wildernis van Schotse Hooglanders, blauwborstjes en slikgorzen, blootgesteld aan de vloed die straks weer over een groot deel van het eiland spoelt.

Tiengemeten, het is in veel opzichten een pars pro toto van Nederland sinds de Gouden Eeuw. Rond 1600 kwam het op de kaart als 'een opduiking in het Haringvliet'; een zandplaat die zich spontaan vormde uit het wantij, daar waar inkomend zeewater botste op uitgaand rivierwater, en die tien gemeten groot was (vijf hectare). Vooral dankzij de inpolderingen en bekadingen door het adellijke geslacht Van Brienen van de Groote Lindt kreeg Tiengemeten de omvang die het nu heeft: 1000 hectare, waarvan 700 hectare landbouwgrond en 300 hectare Blanke Slikken. Die Van Brienens waren oorspronkelijk natuurlijk gewoon Amsterdamse kooplui en zo rijk dat koning Willem I ze in de adelstand verhief.

Tot 1967 bleef het eiland eigendom van de familie Van Brienen, die via haar BV de landbouwgrond verpachtte aan een tiental boerengezinnen. Drie jaar later werd het Haringvliet afgesloten door een dam met sluizen en dat was ook het begin van het einde van de boer die voortploegde. De overheid ontmoedigde verdere ontginning van de slikken en Rotterdam presenteerde visioenen van enorme havenexpansie in Plan 2000Plus. De Koninklijke Aannemingsmaatschappij Adriaan Volker kocht met het oog daarop een strategische uitvalsbasis in de Gouden Delta en wel het hele eiland.

Wat er vanaf toen allemaal niet aan plannen is ontwikkeld om met Tiengemeten te doen! Haven maken met vliegveld, kerncentrale op zetten, bagger storten, vakantiepark van Center Parcs, windmolenpark. Het plan voor de baggerstort heeft het langst als zwaard van Damocles boven de boeren op Tiengemeten gehangen. Ze hoopten dat de natuurorganisaties het voor hen zouden winnen, zodat ze konden blijven boeren.

En dat deden ze ook, die natuurorganisaties. Maar toen moesten de boeren weg, wijken voor de natuur! Want in de tussentijd had de overheid het gebied bestemd tot natuurontwikkelingsgebied, verkocht Volker Stevin het eiland aan het verzekeringsbedrijf AMEV, dat het op zijn beurt eind 1996 doorverkocht aan de Vereniging Natuurmonumenten.

Veerpont Sint Antonius vaart nog altijd precies op het hele uur van de Hoeksche Waard door het Vuile Gat naar Tiengemeten – en na tien minuten ook weer terug – maar nu in het paars en het geel, de kleuren van Natuurmonumenten. Als het klaar is en volop natuur, verwacht Natuurmonumenten veertigduizend bezoekers per jaar op Tiengemeten. Vanuit het veerhaventje in Nieuwendijk lijken de boerenhoeven op het eiland, negen zijn het er, ruggen van bizons die liggen in hoog gras. De andere kant op, naar het noorden, steken de pijpen van Rotterdam boven de Hoeksche Waard uit. Hoogspanningsleidingen, de Haringvlietbrug links, rijen windturbines bij de Haringvlietdam rechts bepalen het blikveld over het water, hoe je ook kijkt. Het is opnieuw de samenvatting van Holland en bloedmooi.

Op het eiland piepen kuikentjes in de schuur van de Marguerita Hoeve: een kip zit bij haar jongen in de voedertrog van de paardenstal. Dan moet er ook een haan in de buurt zijn. En jawel, met drie andere kippen op het erf van de Louise Hoeve. Ze zijn zo mak en nieuwsgierig als op het eiland van Robinson Crusoë. Maar zo eenzaam als bij hem, is het nog niet op Tiengemeten.

Tractoren rijden bakken vol witlofpennen naar de veerpont, vrachtwagens storten suikerbieten in het ruim van de Eben Haëzer, een Bijbelse naam: Tot hiertoe heeft de Heer ons geholpen. In de onttakelde voorkamer van de Hélène Hoeve zitten Eduard Reuvers en Arjan van der Velde van Natuurmonumenten zich even te warmen voordat ze zich gaan wijden aan het beheer van Tiengemeten. Ja, hoe het met die lege boerderijen moet straks, ze zouden het niet weten. Al meer dan twintig jaar is er niks aan onderhouden, ze vervallen razendsnel.

Nog één bedrijf boert op Tiengemeten, dat van de gebroeders Vos. Per 1 januari 2007 zijn ook zij weg, naar de zwaardere klei van Dinteloord, en is Tiengemeten van de natuur, van drie naturen.

Schipper Visser van de Eben Haëzer denkt er het zijne van: 'Al achttien jaar haal ik suikerbieten van Tiengemeten en al achttien jaar hoor ik hetzelfde verhaal. Eerst zien, dan geloven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden