Wijk vol racisme en jodenhaat

Het is spitsroeden lopen in Antwerpen, geeft burgemeester Leona Detiège volmondig toe. 'We moeten voortdurend laveren tussen insinuaties van het Vlaams Blok en provocaties van enkele onruststokers in de migrantengemeenschap.'

Van onze correspondent Rob Gollin

Dat de Sinjorenstad een snelkookpan is geworden, blijkt in de wijk Borgerhout. Daar barstte het geweld los, nadat een Belg een Marokkaan doodschoot. De Arabisch Europese Liga (AEL) onder leiding van Dyab Abou Jahjah manifesteerde zich nadrukkelijk in de straten; naar eigen zeggen om de gemoederen te kalmeren, volgens de politie om ze op te hitsen.

De spanningen in de wijk waren deze maand al opgelopen nadat de AEL burgerpatrouilles inschakelde om de politie te controleren. De actie volgde nadat een document van justitie over een offensief tegen straatcriminaliteit uitlekte, waarin Marokkanen als doelwit waren bestempeld. Het was Filip Dewinter van het Vlaams Blok die er triomfantelijk mee zwaaide: de bevestiging dat 'de ratten uit de riolen zijn gekropen'. De AEL reageerde met burgerpatrouilles. 'We laten onze wijken niet terroriseren om een xenofoob electoraat te paaien.'

Hoewel de patrouilles, gadegeslagen door cameraploegen uit heel Europa, tot nu toe slechts foldertjes uitdeelden met telefoonnummers, groeide de weerzin ertegen. Premier Verhofstadt noemde ze 'totaal onaanvaardbaar'. Justitie in Antwerpen opperde een verbod.

Maar het onbehagen aan de Schelde was al ruim voor de patrouilles gezaaid. Vooral de joodse gemeenschap voelt zich ongemakkelijk. In april 2001 kwamen al de eerste meldingen over meer incidenten: jonge Maghrebijnen scholden joden uit, spuwden en trokken kinderen van hun fiets. Een jaar later volgde een climax. Na een pro-Palestijnse demonstratie, waarbij de AEL voor het eerst van zich deed spreken, sloegen betogers ruiten van joodse winkels in. Onbekenden wierpen de avond ervoor een molotovcocktail naar een synagoge.

Sindsdien zit de schrik erin. De slager van de Kosher King aan de rand van de diamantwijk in Antwerpen laat zijn vrouw 's avonds niet meer alleen naar buiten gaan. Een vriendin van hem kreeg een schop toen ze over straat liep. Een oom hoorde zes jongeren overleg plegen: zullen ze hem pakken, of niet? 'Ik ben meer op mijn qui-vive dan vroeger, ja.'

Eli Ringer, bedrijfsleider van een diamantonderneming in Antwerpen, gebaart vanuit zijn kantoor naar de spoorbaan. 'Daar achter wonen concentraties orthodoxe joden en Noord-Afrikanen bij elkaar. Nooit waren er problemen. Maar sinds enige tijd proberen enkele onverantwoordelijke leiders op een kunstmatige manier het conflict in het Midden-Oosten te importeren. Jongetjes van tien, twaalf, veertien jaar zijn de raddraaiers. Wat weten die nu van politiek?'

Ringer is voorzitter van het Forum der Joodse Organisaties in Vlaanderen. De bewering van de AEL dat de acties tegen Israël zijn gericht, en niet tegen joden, neemt hij voor kennisgeving aan. 'Waarom zijn de ruiten van joodse winkels stukgeslagen? Waarom is ooit een pop met pijpenkrullen verbrand? Extreem antizionisme wordt snel antisemitisme.'

Uit de gemeenschap kwamen suggesties voor een tot dusver voor onmogelijk gehouden liaison: de provocaties van de AEL drijven joden in de armen van het Vlaams Blok. Een voormalige wethouder van de VLD, André Gantman, verklaarde onlangs dat alleen het Blok de agressie van allochtone jongeren veroordeelde. Het had hem 'diep geraakt'. Prof. dr. Henri Rosenberg, advocaat en publicist: 'Steun aan het Blok is in joodse kringen bespreekbaar.'

Eli Ringer gelooft er weinig van. Gantman en Rosenberg zijn 'enkelingen', zij spraken voor zichzelf. Wel is het gevoel dat de gevestigde democratische partijen onvoldoende scherp reageerden op het antisemitisme. 'Maar zolang het Blok nog sympathie etaleert voor de ontkenners van de holocaust, zal de joodse gemeenschap niet het isolement van die partij doorbreken.'

Vraag aan burgemeester Detiège: heeft zij onderschat wat er broeit in haar stad? 'Nee, nee. We moeten de ontwikkelingen wel op de voet volgen. We hadden juist het idee dat het beter ging. Ik vrees nu dat allerlei projecten - fuiven, sport, op school - op wantrouwen zullen stuiten. Dat zou doodzonde zijn. 'Laten we Jahjah bovendien niet groter maken dan hij is. De harde kern van zijn organisatie schatten we op hooguit vijftig personen. Zo'n vijf- tot zevenhonderd jongeren tonen zich gevoelig. Hij misbruikt ze voor zijn eigen doeleinden.'

Maar Mohammed Chakkar, voorzitter van een koepelorganisatie van Marokkanen, laat zich niet verleiden tot een veroordeling. 'We hebben gewaarschuwd: we willen niet meer als tweederangsburgers worden behandeld. Maar de werkelijkheid is dat we in een stad leven waar 33 procent Vlaams Blok stemt en dus zelfverklaard racist is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden