'Wij zijn islamistisch én pro-vrouw'

Firdaous Oueslati uit Leiden zit voor de islamistische Nahda-partij in het Tunesische parlement. Ze verdedigt zich tegen het wantrouwen over de religieuze agenda van de partij.

Hoe een jonge Nederlandse vrouw in de Tunesische politiek belandde. Het overkwam Firdaous Oueslati (33), nadat begin 2011 opeens het regime van dictator Ben Ali viel en de Tunesiërs op stel en sprong een democratie moesten optuigen.


Juist nu beleeft dat politiek proces een nieuwe fase met een 'nationale dialoog'. Vandaag moeten regering en oppositie het eens worden over de keuze van een partijloze overgangspremier. Over twee weken zal die zijn kabinet van technocraten rond hebben. Nog eens een week later moet er een ontwerpgrondwet zijn, en een datum voor parlementsverkiezingen.


Daarmee doet de islamistische partij Nahda, waarvoor Oueslati in het parlement zit, na twee jaar regeren afstand van de macht. Veel pijn doet dat de geboren Leidse niet. Het is onvermijdelijk. 'Voor de stabiliteit van Tunesië is het van belang dat de grondwet snel wordt geratificeerd en dat de overgangsperiode met groot draagvlak wordt afgesloten', zegt ze.


Het gesprek vindt plaats in Le Bardo, het monumentale onderkomen in Tunis van de Assemblée Nationale, het tijdelijk parlement. Gedelegeerden dribbelen rond, een irritante zoemer in het plafond kondigt minutenlang de zitting aan.


Hier bracht Oueslati veel dagen door, sinds ze in oktober 2011 werd gekozen namens de kiesgroep Noord-Europa en Amerika. De vele naar het buitenland gevluchte Tunesiërs kregen hun eigen vertegenwoordiging in de assemblée. Ze pendelt heen en weer tussen Tunis (waar haar Tunesische man woont) en Leiden.


In die laatste stad groeide Firdaous Oueslati op, dochter van een Nederlandse moeder en een Tunesische vader. Ze studeerde in haar woonplaats Arabische taal- en letterkunde, deed islamitische studies in Oxford en werkte aan de Universiteit Leiden.


Al die jaren kon ze Tunesië niet bezoeken. 'Als je werd verdacht van islamitische sympathieën, gold dat als staatsgevaarlijk. Ik heb altijd een hoofddoek gedragen. Ook dat was verdacht.'


De omwenteling was 'fantastisch', niet langer heerste de 'verstikkende onderdrukking' van de dictatuur. 'Een verademing, dat het zo snel ging en met zo weinig slachtoffers. De meeste revoluties zijn bijzonder bloedig.'


De aanpassing aan het onbekende vaderland was niet altijd makkelijk (lachend: 'Het tempo is wat langzamer'), maar één fenomeen in de politieke cultuur kwam haar bekend voor: polderen. Dat betreft de huidige regeringscoalitie, waarin de islamisten samenwerken met twee seculiere centrumpartijen, maar toch ook het contact met de links-liberale oppositie.


Hoewel Tunesië vaak knettert van de polarisatie, bereiken de kampen telkens een akkoord. Geen Egyptische toestanden hier. 'Er wordt soms flink met modder gegooid, maar het debat blijft gaande, dat is gezond.'


Eigenlijk is het karakter van Oueslati's partij Nahda zelf het onderwerp van de tweedeling. Is de islamistische partij een wolf in schaapskleren? De seculiere oppositie twijfelt daar niet aan, Nahda zelf benadrukt dat niemand hoeft te vrezen voor religieuze dwingelandij. Hoe dan ook staat de partij internationaal bekend als de meest gematigde van alle takken van de Moslimbroederschap.


'Ik noem Nahda een moslim-democratische partij', zegt Oueslati. 'Van het woord 'islamistisch' schrikken mensen. De partij heeft een goede balans tussen religieuze en wereldse waarden. De belangrijkste islamitische waarden die Nahda vertaald wil zien in de samenleving zijn vrijheid, sociale rechtvaardigheid en de rechtsstaat.


'Het is niet onze bedoeling de regels van persoonlijke devotie aan mensen op te leggen. Dat is niet de taak van de staat. Wel moet de staat praktische zaken op zich nemen als moskeeën onderhouden, imams hun salaris betalen.


'Een vrouw moet een hoofddoek kunnen dragen, een man moet in de pauze kunnen bidden. Er moet ruimte voor religie zijn in de publieke sfeer. Maar we willen na jaren van onderdrukking ook niet de andere kant uit doorschieten, met een verplichting.'


De vrouwenrechten vormen de lakmoesproef voor de scheiding van kerk en staat. Tunesië loopt daarin in de Arabische wereld voorop. Al in 1956 voerde president Bourguiba een progressieve wetshervorming door. Naderhand werd de gelijkheid van man en vrouw in het statut personnel verder verankerd. Hoewel daaraan tot nu niet is getornd, vertrouwt de oppositie de Nahda-partij ook hierin voor geen cent. Ten onrechte, zegt Oueslati.


'Wij zijn heel erg vóór de vrouwenrechten. Dat vrouwen zich ontplooien, daar willen wij alle randvoorwaarden voor bieden. Met kinderopvang, het combineren van arbeid en zorgtaken. Dezelfde discussie die in Europa speelt. Voor Nahda is het vanzelfsprekend dat vrouwen werken. Wat ons betreft is dat geen issue.


'In de verkiezingscampagne zeiden onze tegenstanders: Nahda wil het polygame huwelijk weer invoeren. Daarvan is geen sprake. Het probleem is eerder dat gewoon trouwen voor veel mensen al te duur is. Aan die cultuur zouden we iets moeten doen. Geen man die eraan denkt een tweede vrouw te nemen.'


In vrijwel alle islamitische landen is polygamie toegestaan. Het staat immers in de Koran.

'Ja, als mogelijkheid, niet als verplichting, en met de voorwaarde dat je alle vrouwen kunt onderhouden en rechtvaardig behandelt. Maar in deze tijd is het probleem al heel praktisch: waar laat je twee gezinnen? De meeste appartementen hebben twee, drie kamers. Waar gaat die tweede vrouw wonen, op het dak?'


In Nahda bestaat geen stroming die die kant op wil?

'Nee, absoluut niet. Anderhalve eeuw geleden was de extended family normaal. Nu hebben we het kerngezin. Voor ons is het geen discussie. Het verhaal over polygamie is onderdeel van het in diskrediet brengen van de Nahda-partij.'


Nahda wordt verweten te dicht aan te schuren tegen de salafisten. Sommige salafisten zijn gewelddadig. Er zijn bioscopen in brand gestoken, kunstenaars belaagd.

'Ja, er zijn incidenten. Maar veel salafisten zitten gewoon vroom in de moskee en doen aan liefdadigheid. Wij praten met leiders van de salafistische beweging, jazeker. Vreedzame mensen die zich niet met politiek bemoeien. Je hebt geen last van ze.


'En ja, er zijn ook salafistische elementen die zich misdragen. Daartegen moet worden opgetreden, gewoon volgens de wet. Maar we willen absoluut niet terug naar de situatie waarin iemand met een bepaald uiterlijk verdacht is en wordt opgepakt.'


U bent optimistisch?

'Zeker. Er zijn natuurlijk grote sociaal-economische problemen. Maar voor een land dat net een revolutie heeft beleefd, gaat het behoorlijk goed. Het is heel belangrijk dat het Tunesisch experiment slaagt. Alle ogen zijn op ons gericht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden