REPORTAGE

'Wij zijn een failed state'

Hoog boven de Iraakse hoofdstad Bagdad zitten een moeder en een dochter op een balkon. Om te overleven in deze stad, moet je soms afstand nemen, vertelt de moeder, Jihan Amer (45), met roodgestifte lippen onder een fleurige hoofddoek nippend aan haar thee. 'Hierboven is kalmte.'

Beeld Yadgar Jalal / Metrography

Beneden strekt de chaos van Bagdad anno 2016 zich uit. Toeterende auto's, gele taxi's en jongemannen in poloshirts met hun meisjes flanerend aan de arm banen zich een weg langs het grijze staketsel van een gigantische moskee, één van de blikvangers in de stad. De moskee, door omwonenden de 'Grote Saddam Moskee' genoemd, is nooit afgebouwd na de val van dictator Saddam Hussein.

Dromen koesteren

Hoe gaat het nu in Bagdad? Jihan Amer, die lerares is op een middelbare school, maakt een gebaar met haar handen: als een achtbaan. 'Alles gebeurt hier onverwacht.' Dat Islamitische Staat (IS) zich vlakbij zou ingraven, dat had niemand voorzien. Dat nu ineens de regering van premier Haider Al Abadi dreigt te vallen, al evenmin.

De dochter, Hajer van 16 jaar, laat haar schouderlange haar wapperen in de wind. Haar toekomst? Eerst studeren en daarna weg. 'Ik vertrek uit Irak.'

Bagdad is, 13 jaar na het verjagen van Saddam Hoessein, een stad als een kruithuis. Elk moment kan hier een nieuwe explosie brengen. De Iraakse hoofdstad werd deze week getroffen door de dodelijkste aanslagen van dit jaar: rond de honderd doden bij drie bommen in een dag, opgeëist door de soennitische terreurbeweging Islamitische Staat (IS).

Maar bijna niemand schrikt daar nog echt van. Na de jarenlange nachtmerrie die het leven in Bagdad is, koesteren de inwoners hun dromen. Van een klapper op de hoofddoekjesmarkt of juist een bestaan als werkende vrouw. Van de revolutie van de 'Mandela' uit de sjiitische volkswijk, van een vlucht naar het buitenland of de wederopstanding van Saddam.

Beeld Yadgar Jalal / Metrography

Groene Zone

Bagdad is, 13 jaar na de Amerikaanse inval, ook een kruispunt van botsende werelden. Rij er over de snelweg en je ziet verkeersborden die wijzen naar Mosul, de stad 400 kilometer naar het noorden die al twee jaar in handen is van IS. Het soennitische kalifaat weet stand te houden op slechts een autoritje afstand van de Iraakse hoofdstad. De multi-religieuze regering van premier Al Abadi werkt intussen achter betonnen muren in de zwaarbeveiligde Groene Zone. Verscholen voor de gewone man is het bestuur corrupt en heeft het grote schulden.

Op het Bevrijdingsplein van Bagdad klinkt elke vrijdag de roep om het aftreden van de regering, aangevoerd door een sjiitische geestelijke. Voor het westen is dat een zwart scenario, want premier Abadi geldt als cruciale bondgenoot in de strijd tegen IS. Maar eind vorige maand wisten demonstranten uit het allerarmste deel van de stad de Groene Zone te bezetten. Nieuwe chaos lijkt nabij. Hoe kan je dan dromen over de toekomst?

Markt voor nikaabs

Schuif even aan op de gepolitoerde bank van Hussein al-Zia, zakenman in het noorden van de stad. Hij heeft zijn stadspaleisje onlangs laten bouwen dankzij de verkoop van hoofddoeken en abaya's, allesbedekkende zwarte gewaden. Dat de zaken zo goed gaan, komt onder meer door de nieuwe afzetmarkt: Mosul!

Sinds het zeer conservatieve IS daar aan de macht is, mogen vrouwen alleen nog geheel verpakt over straat. 'Een gewone hoofddoek vinden ze tegenwoordig te gewaagd,' lacht Al Zia schalks. De zedenpolitie laat alleen nog nikaabs toe, maskers die slechts de ogen vrijlaten.

Al-Zia zou natuurlijk geen zakenman zijn als hij niet op deze vraag zou inspringen. Dus verstuurt hij nu pakketten vol nikaabs naar Mosul. 'Ik heb een tussenpersoon die dat voor me regelt. Dat gaat prima. Ik kan alleen niet op de zending schrijven dat het bestemd is voor Mosul, want dan wordt het tegengehouden.'

Een werkende moeder

Het gaat niet eens zo slecht met Bagdad anno 2016, vindt hij. De stad is veiliger dan enkele jaren geleden, toen er in de Iraakse hoofdstad een heuse sektarische oorlog woedde en soennieten en sjiieten elkaar dagelijks uitmoorden. 'De sektarische spanningen zijn verminderd. Er is geen avondklok meer. Wij kunnen vrij reizen en zaken doen.'

Maar toch laat Al-Zia, die zelf soenniet is, toe dat zijn medewerkers meedoen aan de grotendeels sjietische protesten tegen de regering. Die steelt geld van de burgers en eerlijke zakenlui als hij, doceert hij. Maar of er verandering komt, is natuurlijk niet aan de mensen. 'Dat is alleen aan Allah. Maar als God het wil, hoop ik dat het lukt.'

'En als God het wil, hoop ik dat mijn man toelaat dat ik straks ga werken,' zegt zijn vrouw Semaa, die erbij is komen zitten. Na de geboorte van het derde kind is ze Arabisch gaan studeren aan de universiteit. Nog een jaar, dan studeert ze af. 'Voor mijn zoons zou een werkende moeder een goed voorbeeld zijn.'

Maar haar man schudt van nee. Zij fluistert: 'Hij draait nog wel bij.'

Kentekenplaten

De volgende dag blaast dichtbij het huis van de nikaabhandelaar een IS-terrorist zich op: zeven doden. Je kunt in een stad als Bagdad maar beter blijven lachen, zegt Ali Abbas, leidinggevende bij de plaatselijke importeur van Nissan-auto's. 'Ken je de grap met de kentekenplaten? Dat is een zwarte komedie.'

Sinds vijf jaar zit de Iraakse autohandel in zwaar weer omdat de overheid stopte met de uitgifte van kentekenplaten. Zo probeerde de overheid de files en luchtvervuiling tegen te gaan. 'Maar mensen gingen gewoon een auto kopen in Koerdistan,' zegt Abbas. 'Die reden ze terug naar Bagdad. De Iraakse overheid liep alleen het belastinggeld mis.'

Chomsky

'Ken je Chomsky?' vraagt de autohandelaar prompt. 'Wij zijn een failed state. Mensen willen hier weg.' Maar zelf wil hij graag blijven. De regering Al Abadi heeft in een knieval aan het volk namelijk onlangs het verbod op nieuwe kentekenplaten beëindigd. 'Zo laten ze de burger zien dat er geluisterd wordt naar hun protesten.'

De problemen, zegt hij, overstijgen de regering in Bagdad. 'Wij hebben olie, cultuur, etnische verscheidenheid. We zouden welvarend moeten zijn. Maar ergens op een ander niveau wordt een besluit genomen dat Irak niet vooruit mag.' Waar? Abbas lacht. Geestige vraag. 'In de Verenigde Staten natuurlijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden