'Wij worden behandeld als slaven'

Aan de A4 wordt gewerkt door bouwvakkers uit Portugal. Van de 'Nederlandse arbeidsvoorwaarden' die hun werden voorgespiegeld komt bitter weinig terecht.

ROTTERDAM - Vittorino had zich Nederland heel anders voorgesteld. Overal in Europa heeft hij gewerkt, maar hier voelt de 48-jarige Portugese betonvlechter zich beroofd en vernederd. Terwijl hij toch aan het werk is aan wat 'de duurzaamste snelweg van Nederland' moet worden - de A4 Midden Delfland tussen Delft en Schiedam.


De nadruk op duurzaamheid is het gevolg van de jarenlange aandacht van kritische omwonenden en milieuorganisaties. Maar nu de weg wordt aangelegd, is niemand geïnteresseerd in hoe er met Vittorino wordt omgegaan. Als hij in de tunnelbak waar hij betonnen wanden helpt bouwen naar de wc moet, krijgt hij daarover ruzie met zijn voorman - een voortdurend schreeuwende en jennende Venezolaan. 'Jullie zwarten zorgen altijd voor onrust', krijgt hij te horen.


Zijn salaris wordt weken te laat uitbetaald, alle extra's die hem zijn toegezegd blijven uit, medische zorg is er niet, en als zijn werkhandschoenen of regenjack versleten zijn moet hij bedelen om een nieuw paar. Het is bij de beesten af - zegt hij. 'We worden behandeld als slaven.'


Maar deze maandag is voor hem de maat vol. Daarom stond hij vanochtend aan het hek in Papendrecht bij het hoofdkantoor van de Koninklijke Boskalis. Dit bouw- en baggerbedrijf is een van de hoofdaannemers, samen met Heijmans en VolkerWessels, die zich hebben verzameld in de bouwcombinatie A4all. Opdrachtgever is Rijkswaterstaat.


'Wij krijgen ons loon te laat', vertelde Vittorino daar met dertien collega's aan het verbaasde Boskalis-personeel. 'We hebben geen papieren en we worden contant uitbetaald door een Montenegrijn die we niet vertrouwen en die alleen met bodyguards het terrein op durft. Een collega die ziek werd moest doorwerken met pijnstillers op. Hij bleek een longinfectie te hebben, en is zonder geld of melding terug op het vliegtuig gezet. Het ticket moest hij zelf betalen.'


Vierentwintig jaar geleden verhuisde Vittorino van Guinee-Bissau naar Portugal. Begin oktober reageerde hij op een krantenadvertentie. Een Duits bedrijf, BS Rugovac Bau GmbH, zocht Portugezen voor een grote, prestigieuze klus in Nederland. Het ging om werk 'tegen Nederlandse arbeidsvoorwaarden', waarbij ze geld voor kost en inwoning zouden krijgen.


Op 7 oktober tekende hij bij de Venezolaanse tussenpersoon. De contracten kreeg hij niet mee, maar hij ging er van uit dat het goed zat. Vittorino liet zijn vrouw en kind achter in Lissabon en stapte met een ploegje andere Portugezen van Afrikaanse afkomst in een busje, dat hem 24 uur later afzette bij het attractiepark Duinrell in Wassenaar.


Daar slapen ze met 6 man in vakantiehuisjes. Rugovac stalt circa 80 man op het attractiepark - vooral Portugezen en Spanjaarden. Verder zit de Duinrell-camping vol met Poolse bouwvakkers, en sinds enkele weken met Syrische vluchtelingen. De vakantiehuisjes zijn 'buitenlander-proof' gemaakt, wat zoveel wil zeggen dat de dure meubels en flatscreen-tv's voor Nederlandse recreanten zijn vervangen door oudere en goedkopere exemplaren.


Elke ochtend rond half zes is het dringen. Met 14 man proppen ze zich in het 9-persoons busje dat naar de tunnel vertrekt. Terug is het opletten, want anders laat Rugovac je rustig staan, in het niemandsland bij Schiedam.


Er zijn maar weinig buitenlandse werknemers die openlijk in verzet durven te komen tegen onderbetaling en uitbuiting, zegt Osman Yildiz van FNV Bouw. 'Ze krijgen korting op hun salaris of worden weggestuurd als uitkomt dat ze met de vakbond praten.'


Yildiz zag bij de Portugezen dezelfde misstanden die hij ook elders in de bouw aantreft, en een streepje erger. 'De overheid is opdrachtgever van de A4, maar is totaal niet geïnteresseerd hoe het er aan toe gaat. Die gasten krijgen 6 euro per uur - veel minder dan moet van de cao.'


Dat de FNV überhaupt lucht heeft gekregen van de erbarmelijke omstandigheden waaronder de Portugezen werken, is toeval. Een groep Spanjaarden kreeg in juli ruzie met Rugovac over uitblijvende betalingen. Zij deden hun beklag bij de Spaanse ambassade in Den Haag.


En toen was daar het gemeenteraadslid Ben Paulides van de Democratische Liberalen Wassenaar, die lucht kreeg van de misstanden onder de Spanjaarden. 'Het is mensonterend. Ze kunnen vaak niet eens naar de huisarts, omdat de gemeente moeilijk doet over hun inschrijving in Wassenaar.'


'Die mannen krijgen per week 50 euro voorschot om eten te kopen, en de belofte dat het loon later wordt overgemaakt. Dat maakt ze afhankelijk,' aldus Paulides. 'Als ze weggaan of protesteren, kunnen ze fluiten naar hun geld. Ze aten op het laatst alleen maar pasta met boter, omdat dat het enige was wat ze konden betalen.'


Boskalis, waar Vittorino en zijn collega's 's ochtends aan de poort stonden, zegt 'begrip te hebben' voor hun ongenoegen. Er wordt door een 'onafhankelijke onderzoeker' naar de arbeidsomstandigheden en contracten gekeken. Ook zegt het bedrijf dat er 'alert moet worden gereageerd' als onderaannemers het te bont maken.


In een reactie laat Rijkswaterstaat weten dat de bouwcombinatie van de A4 'is aangesproken' omdat vernomen werd 'dat er mogelijk regels in het geding zijn.' Daarnaast gaat Rijkswaterstaat met de bouwsector het gesprek aan 'over het belang van een goede behandeling van ingehuurd personeel'.


In oktober raakte een ander groot Rijkswaterstaatproject in opspraak vanwege slechte arbeidsomstandigheden en uitbuiting van werknemers. Dat ging om tientallen voornamelijk Poolse en Portugese arbeiders die werken aan de A2-tunnel in Maastricht.


Vittorino hoopt dat hij een deel van zijn geld binnen heeft als zijn contract afloopt op 20 december. Daarna moet hij zijn biezen pakken - want rond de Kerst zit Duinrell vol Nederlandse vakantiegangers.


Hij is blij als hij weg kan uit Nederland, naar hopelijk een betere werkgever in een land waar hij wel met respect wordt behandeld. 'Is dit nou Holland?' zegt Vittorino. 'Het leek me zo'n goede plek, maar daar denk ik nu anders over. Hier beroven ze de arbeiders.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden