Opinie

Wij willen slachtoffers Srebrenica niet horen

Geschiedschrijving zonder te willen luisteren naar de stem van de slachtoffers is volstrekt onaanvaardbaar.

Dutchbat-tolk Hasan Nuhanovic (rechts) met nabestaanden na een uitspraak van de Hoge Raad in 2013. Beeld ANP
Dutchbat-tolk Hasan Nuhanovic (rechts) met nabestaanden na een uitspraak van de Hoge Raad in 2013.Beeld ANP

De minister van Defensie heeft van de week namens Nederland haar excuses aangeboden voor de moord op drie mannen uit de enclave Srebrenica, van wie een de familie is van Dutchbat-tolk Hasan Nuhanovic. Hasan Nuhanovic is niet langer uitgenodigd bij een conferentie omdat hij processen voerde en vast weer gaat voeren. Dat is zijn democratisch recht en ik zou willen dat het niet zo ver hoefde te komen. Allen die ooit contact hebben gehad met de nabestaanden van Srebrenica weten dat het een martelgang is geweest: steeds weer afgewezen worden terwijl je weet dat je gelijk hebt, steeds weer dat verhaal vertellen en niet geloofd en bestreden worden.

Aansprakelijk

Recent heeft een rechtbank beslist dat Nederland aansprakelijk is voor de deportatie van ruim 300 mannen, van wie de meesten werden vermoord. Over de andere meer dan 7.500 vermoorde mannen en hun nabestaanden wordt niet gesproken, want dat zijn de 'hysterische' moeders die jammeren. Ze zijn hun echtgenoten, vaders, zonen, broers en familie kwijt. Hun leven is verstoord. Hun kinderen zijn opgegroeid zonder veel uitzicht ooit verder te komen dan de modderige paadjes van een vluchtelingenkamp, waar armoede, geweld en honger normaal zijn. Geweld is helaas normaal geworden. Dat alles terwijl ze, voor Srebrenica tot 'veilig gebied' werd verklaard, een goed leven hadden. Ze lijken sprekend op de Argentijnse moeders die willen weten waar hun kinderen zijn. Maar die hebben we hoog zitten.

Buiten Nederland wordt de verantwoordelijkheid van Nederland niet langer betwist, maar angst voor materiële schadeloosstelling, dus de rekening betalen, brengt zelfonderzoek tot zwijgen. De conferentiegangers in Den Haag willen in alle rust kunnen discussiëren over wat er misging. Dat de mensen die het slachtoffer waren zo'n discussie verstoren, is de mening van de organisatie, die de geschiedenis van de val wil bespreken zonder na te hoeven denken over wat de mening van de slachtoffers daarover is.

Onaanvaardbaar

Geschiedschrijving zonder die stem is voor moderne historici wetenschappelijk volstrekt onaanvaardbaar en het invoegen van die stem heeft de geschiedschrijving verrijkt. De geschiedenis van de uitroeiing van Joden kreeg pas 'vlees en bloed' toen de overlevenden begonnen te praten en te schrijven. Dat ging niet vanzelf. Primo Levi bijvoorbeeld kon aanvankelijk geen uitgever vinden.

Ik vrees dat men eigenlijk onder de titel van wetenschap een politieke bijeenkomst wil houden in een internationaal gezelschap. Zulke conferenties zijn vaak gezellig, ze vormen voor menigeen de plek waar onderhandeld wordt over publicaties en mogelijke banen. Daarbij kan oud-minister Voorhoeve rustig verkondigen dat hem en Nederland geen blaam treft.

Schamel

Sinds het NIOD-rapport van 2002 is er veel nieuw materiaal, maar mij valt op dat het debat gericht blijft op de Nederlandse verantwoordelijkheid. In bijna alle publicaties van de afgelopen jaren gaat het om de rol van Dutchbat. Uit beeld verdwijnen die duizenden vrouwen en gezinnen die ervan worden beschuldigd dat ze alleen uit zijn op financiële compensatie. Die 6.000 vrouwen zijn doorgestuurd naar het gesloten loket van de Verenigde Naties die geen verantwoording hoeven af te leggen. Dus de klacht van die vrouwen wordt niet gehoord. Het is een klap in het gezicht als je nergens terecht kunt met de vraag: mijn man is dood, mijn zoon is dood, en wat is er gebeurd? Hebben jullie het niet geweten dat ze vermoord zouden worden? Dan helpt geld niet, dan bestaat er geen compensatie. Dat weten de moeders van de Enclaves Zepa en Srebrenica heel goed, maar ze willen Nederland dwingen zijn verantwoordelijkheid toe te geven. Excuses zijn dan zo schamel! En in geval van 'schadeloosstelling' zal echt niemand in Nederland een boterham minder eten.

Mechanisme

Ik vrees dat het een psychologisch mechanisme is waardoor een conferentie en een heel land niet naar het verhaal van de slachtoffers willen luisteren. De verhalen zijn confronterend en dwingen ons na te denken over waarom deze geschiedenis verdrongen wordt. Er lijkt een parallel te zijn met de manier waarop ook lang niet gesproken kon worden over koloniaal geweld in voormalig Nederlands-Indië en schokkende beelden verdrongen werden. Slachtoffers zijn nu eenmaal lastig, maar dat is geen reden niet naar ze te luisteren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden