Wij-van-de-mensen-die-gefascineerd-zijn-door-het-werk-van-Jonas-Lund

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: Jonas Lund en Isaac Julien.

Extra Terrestrial Beeld Jonas Lund

Amsterdam, 8 oktober

Alleen het afgelopen jaar al zag ik vijf presentaties van Jonas Lund TENT, Art Rotterdam, Showroom Mama, nogmaals TENT en nu bij galerie Boetzelaer/Nispen, en sindsdien beschouw ik Jonas Lund als een van de curieuzere kunstfenomenen die ons land rijk is. Daarom: wij-van-de-mensen-die-gefascineerd-zijn-door-het-werk-van-Jonas-Lund stellen u voor: Jonas Lund.

Hij is een Zweedse kunstenaar met een uitgesproken interesse in de kunstwereld, en dan in het bijzonder de socio-economische kant daarvan: de kracht van reputaties, hoe ze tot stand komen; de wetmatigheden erachter, de verborgen logica. Die wereld gaat hij te lijf met een voor kunstenaars ongebruikelijk gereedschap: computers en data-analyse.

Een werk bestond uit een systeem dat met behulp van wifi-detectie bij benadering aangaf hoe vaak en hoe lang een kunstwerk in een galerie werd bekeken (zoals supermarkten de zichtbaarheid van reclames meten). Die data werden vervolgens gecombineerd met gelijkwaardige systemen elders en bijeengebracht op een openbare website. Nuttige informatie, me dunkt, zeker in een door snelle beslissingen en tijdgebrek gedicteerde wereld als die van de hedendaagse kunsthandel.

Extra Terrestrial Beeld Jonas Lund

Licht subversief

Voor een ander project creëerde hij de ideale tentoonstelling een motorfiets, een mini tafeltennistafel, touwen door informatie over de meest succesvolle kunstenaars van nu te voeren aan een computer. Dat was grappig en licht subversief en bevestigde wat ik al vermoedde: dat goede beeldende kunst anders dan popliedjes, fastfood of H&M-vestjes zich niet laat maken aan de hand van formules. De kracht zit hem in de afwijking; niet het gemiddelde.

Iets soortgelijks wordt bevestigd door Studio Practice, Lunds meest recente project, vandaag en morgen nog te zien bij Galerie Boetzelaer/Nispen, Amsterdam. Ditmaal liet Lund vier assistenten (pas afgestudeerde kunstenaars) aan de hand van een draaiboek vier middagen per week het werk van momenteel succesvolle levende Amerikaanse schilders imiteren: Christian Rosa, Mark Flood, Oscar Murillo, tamelijk afschuwelijk werk als ik zo vrij mag zijn; de voltooide werken werden vervolgens besproken en van kritiek voorzien door een onlinejury van mensen uit het veld. Een mooi project, dit Studio Practice, omdat het vragen opwerpt over authenticiteit, maar vooral door de jury die met haar commentaar inzichtelijk maakt hoe taal 'My advise is to market it as concrete poetry rather than visual art' betekenis geeft aan kort daarvoor van iedere betekenis verstoken objecten.

Wat ik ook mooi vond: de uitkomst. Die logenstrafte het fabrieksmatige karakter van de hele onderneming. De gekopieerde werken waren bijkans nog slechter dan de originelen! Dat vond Lund zelf trouwens ook, zag ik later op z'n website: op vier na keurde hij ze allemaal af.

The Patron Saint of Process Based Abstract Painting Beeld Jonas Lund

Amsterdam, 8 oktober

Over onderliggende krachten in de kunsten gesproken, er is er natuurlijk één waar ik het op deze plek verbazend weinig over heb, wat u gerust aan mijn opvoeding mag wijten. Dat is het kapitaal. En dan heb ik het niet over geknoei met IBAN, maar Das Kapital als onderstroom van handelen en denken.

Nooit gedacht dat ik in een galerie aan Karl Marx zou denken, maar het gebeurde. Acteur James Franco (appetijtelijk als altijd) legt uit hoe het zit in de nieuwe filminstallatie Playtime van Isaac Julien, waarin hij een kunstadviseur speelt. 'It's a game', grijnst hij en gooit zijn handen in de lucht, in een galerie ronddraaiend langs een rij nietszeggende schilderijen. Welk werk kan je rijk maken, wat is je lot? Dat is onzeker, maar altijd nog concreter dan schimmige opties en 'futures' de kunstmarkt is gedurende de crisis wél gewoon blijven groeien. (Ik heb dit allemaal van horen zeggen, uiteraard).

Enfin. Daar zat ik, in de royale filmzaal van Ron Mandos en zag in vijf delen de Beurshandelaar, de Gedupeerde Kunstenaar, de Veilingmeester, De Kunstadviseur en Het Dienstmeisje. Prachtig gefilmd in superbreedbeeld in Londen, Reykjavik en Dubai. Daar waar kapitaal wordt gemaakt in de twinkelende City en verloren gaat, verbeeld door spuitende geisers en onderbroken bouwprojecten in het IJslandse landschap; en weer uit de grond rijst in de vorm van wolkenkrabbers in de woestijn. Een oneindig mooie, maar treurige Filipijnse werkster poetst daar, ontheemd, de designmeubelen van haar werkgevers, die natuurlijk kunst verzamelen. Ze zit gevangen achter glas: 'They don't allow me to talk to anyone', zegt ze. Kapitaal is onzichtbaar, maar raakt alles aan, geeft alles vorm. Als zwaartekracht, zoals ik las. Playtime is, en dat is zeldzaam, een oogstrelend én kritisch, inzichtelijk werk.

En ook een eerbetoon aan Playtime (1967) van Jacques Tati, waarin het kapitaal als een spiegelpaleis de oude wereld verdrong en Monsieur Hulot verdwaalde in glazen dozen. Voor in de galerie gebeurde iets dergelijks: daar hingen enorme en aalgladde afdrukken van stills uit de film, kitsch van de bovenste plank. Die gaan hun weg vast vinden naar de steenrijken in Londen en Dubai, want dat is het publiek van Isaac Julien. Die betalen om zichzelf als kunstwerken terug te zien, en zo draaide het rond en rond en rond. Als een madame Hulot zocht ik de uitgang en botste tegen het raam.

Playtime door Isaac Julien Beeld Galerie Ron Mandos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden