'Wij Spanjaarden kunnen erg goed haten'

Waarover hebben de media in Spanje het? Een nieuwe film leidt tot zelfbeklag merkt onze correspondent Maartje Bakker. 'Wij kunnen erg goed haten.'

Een groep mannen trekt door het Amazonewoud, op zoek naar goud. Ze komen uit Andalusië, uit de Extremadura, uit Castilië en uit Navarra. Onbehouwen 16de-eeuwers die de bewoners van het continent dat ze veroveren meedogenloos afslachten. Maar wat vooral blijft hangen: deze proto-Spanjaarden maken ook elkáár een voor een af. Ze beginnen met dertig, en eindigen met twee.

Dit is het verhaal dat wordt verteld in de film Oro, geregisseerd door Agustín Díaz Yanes, naar een scenario van Arturo Pérez-Reverte - grote namen in de Spaanse cinema en literatuur. De film verschijnt net op het moment dat de verhouding tussen de Spaanse regio's gespannen is. Deze keer is het Catalonië tegen de rest.

Het leidt tot bespiegelingen in Spaanse media: zijn wij zo? Is die onderlinge rivaliteit van alle tijden? De vraag wordt de scenarioschrijver en regisseur steeds gesteld. Door El Mundo: 'Hebben de Spanjaarden van toen en nu iets gemeen?' Ook ABC, een andere grote krant, gaat op zoek naar de inherente slechtheid van de Spanjaard. 'Oro is een verhaal over ambitie, jaloezie, ruzie tussen Spanjaarden... Gaat dit over de eeuw van de veroveraars of ons heden?' En even later: 'Zit dat in het Spaanse dna, dit uit de weg dan is het voor mij?'

Het antwoord is vaak: ja. 'Wij kunnen erg goed haten', zegt Díaz Yanes, de regisseur, geïnterviewd in El Mundo. 'We zijn altijd een beetje burgeroorlogachtig geweest. Het kost ons moeite ons te verenigen in gezamenlijke projecten en dat is de reden dat we altijd zijn achtergebleven ten opzichte van anderen.' En in ABC: 'Alle naties hebben hun erfzonde. De onze is territoriale verdeeldheid.'

Ook Pérez-Reverte is meedogenloos voor zijn landgenoten. 'De Spanjaarden van toen en nu lijken op elkaar wat betreft hun lage ontwikkelingspeil.'

Alleen als er een gezamenlijke vijand verschijnt, worden we een soort ananas, stelt El Mundo - alle partjes in elkaar geklonken. 'Zo is het', beaamt Pérez-Reverte. 'Ik herinner me een uitspraak van mijn opa: 'Spanjaarden zijn alleen de moeite waard in de schilderijen van Goya.' Gevaar dat van buiten komt, leidt altijd tot eendracht. In een land dat historisch gezien nooit een eenheid was, zie je dat duidelijker.'

De kranten zelf sparen het Spaanse volk evenmin. Een recensent van El Mundo over de veroveraars: 'Behalve analfabeet zijn ze stug, ruziezoekers en, misschien het ergste van alles, het zijn Spanjaarden.' Een andere journalist, ook van El Mundo, schrijft dat je in de film 'een mooie metafoor kunt zien van Spanje, altijd gebrand op zelfhaat'.

Trots op het Spaanse verleden? Nee, daarvan is geen sprake. Het verleden is besmet geraakt door Franco, analyseren de filmmakers. In zijn nationalisme werd de 'Verovering van Amerika' voorgesteld als een glorieuze zegetocht waarbij de oorspronkelijke bewoners beschaving en katholicisme werden bijgebracht. 'Het probleem is', zegt Pérez-Reverte, 'dat het franquisme zich de verovering van Amerika heeft toegeëigend.'

Na Franco is het hele verleden maar in de ban gedaan. Pas nu komt daar in de filmwereld voorzichtig verandering in. Dat moet blijkbaar gepaard gaan met overcompensatie: de geschiedenis wordt nu verbeeld op z'n lelijkst.

In Oro gaat de zelfkastijding door tot de laatste minuut. Bij de aftiteling klinkt een 16de-eeuws gedicht van Francisco de Quevedo, op flamencomuziek gezet. 'Poderoso caballero es don Dinero', luidt de tekst. 'Een machtig man is heer Geld.' Ook dat nog: een land gedreven door geldbelustheid.

Maartje Bakker is correspondent in Madrid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden