'Wij moeten interesse tonen voor de islam'

De directeur van de Wiardi Beckmanstichting zegt dat de verkiezingen voor de PvdA eigenlijk te vroeg komen. Islamitische scholen? 'Dat debat moet nog worden gevoerd.'

Hij had, zegt Paul Kalma, wel even telefonisch contact gehad, vlak voor Ayaan Hirsi Ali vanuit haar onderduikadres in Amerika haar overstap naar de VVD bekend maakte. Toch kwam haar aankondiging, ruim drie weken geleden, als een 'complete en onaangename verrassing'.

De directeur van de Wiardi Beckmanstichting (WBS) zelf, die Hirsi Ali's strijd tegen de multiculturalisten in de PvdA van dichtbij meemaakte, was niet de enige. De hele partijtop was geschokt, niemand had rekening gehouden met een desertie. Want 'krachtig oneens' is Kalma het met Hirsi Ali's constatering dat zij met haar directe aanval op de achterlopende islam geen enkele ruimte kreeg.

'Zij had die ruimte zelf geschapen', zegt Kalma, een dag na het verschijnen van het WBS-jaarboek dat de titel Transnationaal Nederland draagt. In haar bijdrage Schurende normen. Over integratie als inwijding in de moderniteit werkt Hirsi Ali haar analyse uit dat de dominante geloofspraktijk in de moslimwereld (ook in Nederland) een ernstig obstakel vormt voor maatschappelijke ontwikkeling en emancipatie.

Kalma: 'Die opvattingen stuitten wel op heftige weerstand. Voor de islamitische achterban is de link die zij legt met de islam onbespreekbaar. De confrontatie met allochtone partijgenoten kon heel onaangenaam zijn.' Hij geeft het voorbeeld van 'een moslim die actief is op provinciaal niveau', die op het WBS-kantoor Kalma en Hirsi Ali toebeet dat over achterstelling van de vrouw en andere misstanden volop mocht worden gediscussieerd, maar dat een rechtstreeks verband met de islam nooit gelegd mocht worden. 'Dat ligt supergevoelig.'

Dat wil niet zeggen, benadrukt Kalma, dat haar standpunten niet bespreekbaar waren. Daarvan is het kritische rapport van de commissie-De Boer, De kaasstolp aan diggelen, het bewijs. 'Daar heeft de WBS krachtig aan meegeschreven. Gevoelige thema's als spreidingsbeleid, arbeidsmigratie en emancipatie komen aan bod. Thema's die mede zijn geïnspireerd door Hirsi Ali. Het partijbestuur wilde niets, maar dan ook niets van het rapport-De Boer weten. Dat is nu anders .'

Dat de partij met deze thema's te lang in de taboesfeer is blijven hangen, erkent Kalma wel. 'Tijdens de vorige campagne kwam er instructie hoe je moest reageren op hoofdstukken van het boek van Fortuyn. Zo gaat dat in een campagne. Die instructies ontbraken bij het deel over integratie. Daar was te veel onenigheid over. Zo verging het ook een nota van het kamerlid Adri Duivesteijn. Hij wilde beperkte arbeidsmigratie voorstellen, à la Duitsland. Dat mocht niet van de fractieleiding. Dat lag te gevoelig. Er moest maar een commissie worden ingesteld. Dan verzaak je toch wel als partij.'

Toch ontkent Kalma met klem dat de PvdA nog totaal vastzit in een 'soft multiculturalisme'. Hij citeert Wouter Gortzak, jarenlang politiek actief in Amsterdam-Zuidoost, die zei dat de partij tegelijk 'vaandeldrager en criticus' van de multiculturele samenleving moet zijn. Dat is een genuanceerder, dus moeilijker positie dan louter roepen om de harde hand.

Te gemakkelijk wordt gezegd dat migranten zich maar moeten aanpassen - en verder niets. 'Wij moeten ook belangstelling voor de islam tonen. Het debat in Nederland heeft iets provinciaals, iets bedompts. Er wordt altijd gezegd: luister naar de wijk, maar de wijk is ook niet de maat van alle dingen. Bekijk het internationaler, dat is de sociaal-democratie aan haar geschiedenis verplicht.'

Hij ergert zich aan de tendens 'assimilatie' van migranten te eisen. 'Het gaat niet aan om tegen die mensen te zeggen: jullie moeten voor 100 procent Nederlanders worden.'

Op de vraag hoe het dan wel moet, laat hij veelvuldig de woorden 'complex' en 'ingewikkeld' vallen. 'We moeten een weg zoeken tussen het softe multiculturalisme en de harde aanpak, een derde weg.'

Paul Scheffer, het kwade geweten van de PvdA sinds hij twee jaar geleden het debat over het multiculturele drama opende, hekelde maandag tijdens de presentatie van het WBS-jaarboek dat tastend zoeken. Hij was zwaar teleurgesteld omdat het boek nog altijd geen urgentie uitstraalde.

'Dat is een eenzijdige interpretatie van het boek', zegt Kalma . Door de dreun die de partij kreeg bij de verkiezingen van 15 mei is het gevoel van urgentie er wel degelijk. 'Maar er is niet zoiets als een quick fix. De vraag of islamitische scholen een belemmering vormen voor de integratie, zoals Hirsi Ali zegt, is een ingewikkelde, voor elke partij. Dat debat moet nog worden gevoerd. En neem spreidingsbeleid, dat is ook niet makkelijk te verwezenlijken. Wie, zoals Fortuyn destijds, zegt dat dat met wat doortastendheid te realiseren is, strooit de kiezers zand in de ogen.'

Natuurlijk ziet hij 'het democratisch ongeduld'. En zeker, hij heeft begrip voor het verlangen naar heldere standpunten op het terrein van immigratie en integratie, waarmee de PvdA een felle campagne kan voeren. Maar daarvoor komen de verkiezingen domweg te snel. Het formuleren van zorgvuldige standpunten kost tijd. 'Het herstel van de PvdA heeft nog jaren nodig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden