Wij indoctrineren juist niet

Wetenschap, ook de politicologie, heeft als wezenskenmerk dat zij vragen stelt bij vanzelfsprekendheden. Yernaz Ramautarsing wil dat niet zien.

Hoe komt het dat de laatste decennia in bijna alle westerse landen wordt gesneden in sociale uitkeringen? Waarom krijgen vrouwen voor hetzelfde werk vaak minder salaris dan mannen? Waarom kiezen de Zwitsers in een referendum tegen een voorstel om de inkomensverschillen tussen werknemers van bedrijven te verkleinen? Waarom wordt het gebruik van fossiele brandstoffen wereldwijd met honderden miljarden gesubsidieerd, terwijl kolen en olie toch gelden als belangrijkste veroorzakers van klimaatverandering?


Het zijn belangrijke vragen. Maar zijn het ook 'linkse vragen', en is studenten laten proberen deze vragen te beantwoorden een voorbeeld van 'linkse indoctrinatie'? Volgens Yernaz Ramautarsing waarschijnlijk wel. Hij studeert politicologie aan de UvA, en hij spuwt zijn gal in de Volkskrant van 28 november. Hersenspoeling, studenten die worden getransformeerd tot een kudde linkse schapen en het feit dat er aandacht wordt besteed aan neomarxisten als Gramsci zijn enkele van de verwijten die hij de opleiding voor de voeten werpt.


Laat ik beginnen met het laatste. Politicologen houden zich bezig met macht en de politieke theoreticus Antonio Gramsci betoogt dat macht niet in de eerste plaats draait om politieke partijen en verkiezingen, maar om wat mensen denken, om ideologie. Als in advertenties, het onderwijs en de media maar vaak genoeg wordt gesuggereerd dat iets vanzelfsprekend is, gaan mensen dat vanzelf geloven.


Het is vanzelfsprekend dat iemand vijftien of vijftig keer zo veel mag verdienen als iemand anders in hetzelf- de bedrijf. Het is vanzelfsprekend dat er op de Noordpool wordt geboord naar olie, want olie is nodig om de economische groei veilig te stellen. Het is vanzelfsprekend dat als een man en een vrouw een kind krijgen, de man fulltime blijft werken en de vrouw niet. En het is vanzelfsprekend dat in tijden van crisis wordt bezuinigd op sociale uitkeringen, want iemand die echt wil werken, zo wordt gezegd, vindt echt wel een baan.


Politicologen die werken met het analytisch instrumentarium van Gramsci zetten vraagtekens bij dit soort vanzelfsprekendheden. Zij gaan op zoek naar de mechanismen waardoor deze alomtegenwoordige 'recht-se indoctrinatie' tot stand komt, en in wiens belang het is deze vanzelfsprekendheden te presenteren als de enige waarheid.


In het interview zegt Yernaz: 'Ik houd van een gedachtengoed waarin alles klopt en van het logisch toepassen daarvan.' Misschien heeft hij met de opleiding politicologie niet de juiste studiekeus gemaakt. Wetenschap, ook politieke wetenschap, heeft als wezenskenmerk dat zij vragen stelt bij vanzelfsprekendheden, dat zij verschillende ideeën tegen het licht houdt en met elkaar confronteert. Bij onze opleiding zijn we daar dol op, juist daardoor is zij zo levendig en uitdagend. Ramautarsing ziet het niet of wil het niet zien.


Als hij stelt dat er in onze opleiding geen aandacht wordt besteed aan 'kapitalistische denkers' als Hayek en Milton Friedman heeft hij domweg niet goed opgelet. Een van onze tweedejaarsvakken heet 'Benaderingen en Debatten in de Politicologie', en daar-in komt het werk van de genoemde 'kapitalistische denkers' serieus aan de orde en worden studenten uitgedaagd hun standpunt daarover te bepalen. Kritisch leren denken, daar zijn universitaire opleidingen in de sociale wetenschappen voor bedoeld.


Voor een gedachtengoed waarin alles logisch klopt kun je misschien beter je toevlucht zoeken bij een opleiding wiskunde. Of bij de romans van Ayn Rand natuurlijk...


Hein-Anton van der Heijden is opleidingsdirecteur BA Politicologie aan de UvA

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden