Wij houden de rug recht

Draaien wordt in Den Haag per definitie als zwaktebod beschouwd. Maar het kan hun geloofwaardigheid ten goede komen als politici hun mening herzien, zegt ....

In oktober 2006, tijdens het eerste lijsttrekkersdebat in de aanloop naar de verkiezingen, beschuldigde CDA-leider Jan Peter Balkenende zijn PvdA-concurrent Wouter Bos van ‘gedraai’ in de kwestie van het ontslagrecht. Deze poging de integriteit van Bos te ondergraven was onterecht, daar de PvdA-leider eerder dat jaar in een lezing al pleitte voor een versoepeling van het ontslagrecht. Dat hij zijn partij daar niet in had meegekregen, was iets anders. Het kwaad was toen al geschied.

Het negatieve effect op het imago van Bos heeft er in belangrijke mate toe bijgedragen dat ‘gedraai’ wel het laatste is waar de PvdA mee wil worden geassocieerd. Want gedraai staat in de Haagse beeldvorming gelijk aan onstandvastigheid en onbetrouwbaarheid.

In de kwestie-Uruzgan zou niet meer worden gedraaid, zo had de PvdA zich voorgenomen. Alle Nederlandse troepen moeten volgens afspraak eind 2010 uit Afghanistan zijn vertrokken. Dat hebben we de kiezers beloofd en aan die belofte houden we ons, zo kon iedereen de afgelopen dagen en weken uit de mond van Bos en fractievoorzitter Mariëtte Hamer optekenen. Zelfs minister Maxime Verhagen, die met Machiavelli onder zijn kussen slaapt, lukte het niet de sociaal-democraten tegen elkaar uit te spelen.

In oktober vorig jaar nam de Tweede Kamer een motie aan van de regeringspartijen PvdA en ChristenUnie waarin het kabinet aan de afspraak uit 2007 werd herinnerd. Het CDA had toen inmiddels een draai gemaakt en stemde, met verder alleen D66 aan haar zijde, tegen. Volgens minister Verhagen kon Nederland niet de ogen sluiten voor de veranderde omstandigheden en de internationale druk op ons land om toch nog langer te blijven. Daarom wilde hij alsnog de mogelijkheid openhouden de missie in een of andere vorm voort te zetten.

Het lijdt geen twijfel dat de CDA-bewindsman zich mede liet leiden door het verlies aan aanzien dat dreigt als Nederland de verzoeken van de NAVO en president Obama naast zich neerlegt. Maar ondergraaft dat alle argumenten vóór verlenging van de missie in Uruzgan? Zou er ook voor de PvdA geen reden zijn geweest te draaien?

Gedraai wordt al snel beschouwd als een uiting van beginselloos opportunisme. Daarvan zijn voorbeelden genoeg. Vaak wordt daarbij geprobeerd vol te houden dat helemaal niet wordt gedraaid, wat de schade aan de geloofwaardigheid alleen maar vergroot. Maar het omgekeerde gebeurt ook. Niet willen draaien omdat partijpolitieke belangen dat verhinderen. Laat de ander maar buigen. Wij houden de rug recht. Tegenover de politieke duidelijkheid die dat oplevert, staat dat als inspelen op veranderde omstandigheden bij voorbaat als een zwaktebod wordt uitgelegd, politici worden veroordeeld tot een dogmatisch vasthouden aan eenmaal ingenomen standpunten. Dat levert misschien verkiezingswinst op, problemen worden er niet mee opgelost.

Over Afghanistan gaat het allang niet meer. Er zijn redenen om te betwijfelen of de internationale bemoeienis met het land wel tot het gewenste resultaat leidt. Daarover had donderdagavond in de Tweede Kamer een interessant debat kunnen worden gevoerd. De hardnekkigheid waarmee de PvdA haar Uruzgan-standpunt verdedigde, leek nu vooral te worden ingegeven door de angst om in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van ‘gedraai’ te worden beschuldigd. Dat het verloop van een oorlog per definitie onvoorspelbaar is, deed even niet meer ter zake. Wanneer echter niet de situatie in Afghanistan, maar de opiniepeilingen van Maurice de Hond de koers van de PvdA in deze kwestie bepalen, rijst de vraag wat de PvdA überhaupt in Afghanistan te zoeken had. Juist door niet te willen ‘draaien’, verliest de PvdA aan geloofwaardigheid.

Er is niets mis met een partij of politicus die ‘draait’, als daarmee wordt erkend dat, om in actuele termen te spreken, met de kennis van nu het standpunt dat met de kennis van toen werd ingenomen, niet meer houdbaar is. Premier Balkenende zou aan geloofwaardigheid hebben gewonnen als hij na de presentatie van het rapport-Davids ruiterlijk had toegegeven dat hij destijds weliswaar oprecht meende het juiste besluit te hebben genomen, maar met de feiten uit het onderzoek op tafel moet erkennen dat hij ernaast zat.

Zoiets heet: je ongelijk bekennen, een woord dat in de vocabulaire van de minister-president helaas niet voorkomt. Diens hardnekkige verdediging tegen beter weten in, versterkte nu slechts het beeld van een politicus die om de waarheid heen draait.

Ook in de toekomst zal er volop worden gedraaid. Zonder draaien geen coalities. En de coalitiepartner van vandaag, is weer de tegenstander bij de verkiezingen van morgen. Steeds opnieuw wordt de balans opgemaakt: wie haalt het meeste binnen, wie moet de meeste concessies doen. Hij draait!

Dergelijke verwijten verstommen zodra de stemmen zijn geteld. Dan begint het echte draaien. Alleen heet het dan onderhandelen en zijn compromissen onvermijdelijk om een regering te kunnen vormen. Hoe groter het onderlinge wantrouwen, hoe gedetailleerder het regeerakkoord en hoe groter de kans dat later een nieuwe draai moet worden gemaakt, want de toekomst laat zich zelden tot twee cijfers achter de komma nauwkeurig voorspellen. Je wordt er duizelig van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden