Column

Wij hoeven enkel in onszelf te geloven

Autofabrikant Henry Ford zou eens hebben gezegd dat als de bevolking begrijpt hoe 'ons bank- en geldsysteem' werkt, nog 'voor de volgende ochtend' een revolutie zou uitbreken. Het is deze revolutie die het theatergezelschap 'De Verleiders' probeert te ontketenen. In 'Door de bank genomen' wordt een strandtenteigenaar verleid tot het aangaan van een hoge hypotheekschuld. Zodra het een beetje tegenzit neemt de bank hem alles af.

Het publiek wordt geleerd dat niet de overheid of centrale bank het geld in omloop brengt, zoals de meesten denken, maar dat private banken vrijwel al het geld scheppen. Ze doen dat door leningen te verstrekken.

Die verschijnen op de bankbalans als een eigendom van de bank (de plicht van de lener om het geld aan de bank terug te betalen, met rente) en als een verplichting van de bank (het geld op de bankrekening van de lener waarvoor deze een, wat lagere, rente krijgt).

Geld en schuld zijn zo de eeneiige tweeling van de relatie tussen de bankier en zijn klant.

Het is dus niet een democratisch gecontroleerde overheid, of een daardoor aangestelde club centrale bankiers, die bepaalt wie het nieuwe geld 'verdient'. Die het geld in omloop brengt via salarissen van wegenbouwers en verpleegsters of door het te verdelen over ons allen. Het zijn de banken die bepalen wie het geld 'verdient'.

Het privilege van de kredietverstrekking was in vroeger tijden voorbehouden aan koningen en priesters. Het woord krediet stamt ook af van credere, wat 'geloven' betekent. Wij hebben het aan de bankiers gedelegeerd om te bepalen wie of wat het waard is om in te geloven, wie voldoende kredietwaardig is.

Voor 2008 was er te veel geloof, in krakkemikkige ondernemingen en overambitieuze huizenkopers. De overheid subsidieerde het maken van schulden middels de fiscale renteaftrek. Nu is het krediet op.

Bekend is dat de bevolking geen vertrouwen meer heeft in de bankiers. Dat vertrouwensverlies is echter wederzijds. De bankiers geloven niet meer in de economie. Met reden, want na het kredietfeest volgt de schuldkater. De loodzware en nog altijd groeiende schuldenlast is nog enigszins draaglijk doordat de rente tot het nulpunt is gedaald. Dat kan niet zo blijven. Het systeem waarbij private banken via schuld geld scheppen is lelijk vastgelopen.

Om de economie er weer bovenop te krijgen is een bank nodig die niet voor zijn concurrentiepositie hoeft te vrezen, die niet failliet kan gaan, die het geld desnoods gratis kan weggeven.

Gelukkig is die er: de centrale bank. Bij voorkeur laat die het geldscheppen over aan de met elkaar concurrerende private banken. In tijden van crisis kan echter ook de centrale bank geld scheppen.

In de VS, het VK en Japan hebben de centrale banken dat sinds 2008 in ruime mate gedaan. Dat heeft de economie gestimuleerd, zij het op een weinig efficiënte wijze. Het nieuwe geld werd niet direct in de economie gebracht. De centrale banken kochten bezittingen van banken en vermogensbeheerders in de hoop dat deze het geld weer zouden uitlenen aan bedrijven en huishoudens. Dat is niet of nauwelijks gebeurd.

Het bleek aantrekkelijker om bubbels te blazen in aandelen-, vastgoed- en opkomende markten. De werklozen schoten hier weinig mee op en de ongelijkheid nam verder toe. Toe ECB-president Draghi gisteren hintte op vergelijkbaar beleid schoten de beurskoersen omhoog, maar vond geen Europeaan extra een baan.

Dat de roep om actie van de ECB aanzwelt is terecht. Maar laat de ECB anders dan in de VS en het Verenigd Koninkrijk een deel van het nieuwe geld investeren in de eurolanden, bijvoorbeeld door het tegen een lage rente 'uit te lenen' aan de Europese Investerings Bank. Met het andere deel kunnen de belastingen worden verlaagd.

Europa heeft veel om in te geloven. Onderwijs, zorg, rechtspraak, open markten, ja zelfs de volksvertegenwoordigers behoren tot de beste en minst gecorrumpeerde van de wereld. We zijn niet overgeleverd aan internationale financiële markten of zelfs maar onze eigen bankiers. De werkloosheid kan veel sneller dalen dan nu het geval is, de Nederlandse overheid hoeft niet te bezuinigen op de thuiszorg of sociale werkplaatsen. Geld is niet het probleem.

We hoeven enkel in onszelf te geloven. Daar is geen revolutie voor nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden