'WIJ GAAN OPGEWEKT DOOR HET LEVEN'

SGP-voorman Bas van der Vlies (63) 'raakt er niet ontregeld door', dat zijn partij op zoek moet naar geld nu de subsidie wordt stopgezet vanwege discriminatie van vrouwen....

Als antwoord op de vraag loopt Bas van der Vlies zijn 'aardse paradijs' in, langs de kippenren, het konijnenhok en een grote volière vol tropische vogels. De fractievoorzitter van de Staatkundig Gereformeerde Partij opent de deur van zijn hobbykas. Daar staan ze, de zorgvuldig opgekweekte fuchsia's, hibiscussen, en al die andere kuipplanten.

Zijn antwoord, op de vraag of hij veel mist door het sobere en behoedzame bestaan dat hij leidt.

'Ik voel helemaal geen schaarste in mijn leven', zegt hij. 'Helemaal niet. Weet u dat er van de fuchsia duizenden soorten bestaan? Dat is prachtig. Al die kleuren van bloemen en planten. Ik kan daar heel stil bij zijn - wat is Gods schepping toch mooi.'

De tafel is gedekt voor de lunch. Zijn vrouw, in lange donkerblauwe rok, vraagt hartelijk: 'Wilt u niet mee-eten?' Het lijkt een plaatje uit een prentenboek, in verschoten kleuren. Een groot huis met een tafeltje kalebassen en pompoenen naast de voordeur, omgeven door een boerenbloementuin vol beesten, in een klein, geborgen dorp. Op de plek in de huiskamer waar bij de meeste gezinnen een televisie de aandacht naar zich toetrekt, ligt een opengeslagen poëzie-album.

De grimmige werkelijkheid van Nederland 2005 staat voor de woning. Een politiehuisje op palen, middenin onschuldig Maartensdijk. In de kas snort een camera - om de tuin in de gaten te houden. Ook Bas van der Vlies (63), het langstzittende Kamerlid van de oudste partij van Nederland, moet tegenwoordig worden bewaakt. Ja, de wereld is veranderd. 'Er zit geen draad aan mijn body die er maar aan denkt geweld te gebruiken of wreed te zijn voor een ander. Ik zou zelfs de vliegen die hier af en toe in huis hun intrede doen liever voorzichtig met een doekje willen vangen dan dat ik ze doodmep.'

Tegenover hem zit zijn voorlichter, al 22 jaar een trouwe medewerker. Van der Vlies gaf aarzelend toestemming voor een gesprek over zijn persoonlijk leven in deze vrijmoedige samenleving. IJdelheid is een hoofdzonde. Maar tegenwoordig treedt hij soms zelfs op voor de televisie - de achterban lijkt steeds minder geneigd dit massamedium te beschouwen als kijkglas van de duivel.

Wat steekt is dat de tweemansfractie vooral het nieuws haalt met haar standpunt over vrouwen. 'We zouden willen dat er net zoveel aandacht was voor ons morele appèl op de samenleving', zegt Van der Vlies. 'We voelen ons weleens wat ondergewaardeerd.' Dit najaar verbood de rechter de staat om de SGP nog langer te subsidiëren, omdat de partij vrouwen zou discrimineren. Vrouwen mogen geen volwaardig lid zijn van de partij en zich ook niet verkiesbaar stellen. Minister Remkes van Binnenlandse Zaken heeft hoger beroep aangetekend tegen het vonnis, maar is door de uitspraak gedwongen de subsidie aan de SGP met ingang van januari 2006 stop te zetten. De SGP probeert nu bij haar achterban 800.000 euro in te zamelen, om het voortbestaan van de partij in de Tweede Kamer zeker te stellen. 'Leuk is anders', zegt de fractievoorzitter. 'Maar je moet er niet al te zeer ontregeld door geraken. Wij gaan opgewekt door het leven.'

Zijn dochter van 36 is net terug van haar werk in de ziekenverzorging. Drie van de vijf kinderen wonen nog thuis: zij, uiterlijk het evenbeeld van haar moeder, een zoon die nog steeds kampt met de gevolgen van een hersenvliesontsteking in zijn jeugd, en een dochter van 32.

Vindt u het jammer dat twee van uw dochters niet zijn getrouwd?

'We hebben het jammer gevonden dat de verkering van beide dochters is afgebroken. Maar ook daarin wordt ons leven geleid.'

Kan het zijn dat ze ook niet gemakkelijk andere mannen tegenkomen, gezien de beperkte religieuze kring waarin ze zijn opgegroeid?

'Daar moet ik echt even om lachen. Morgen gaat een van mijn dochters mee naar een congres dat wordt bezocht door achthonderd jongeren. Daar loopt zij dus als meisje rond tussen vierhonderd jongens. Onze kinderen hebben allerlei ontmoetingspunten. We hebben een bloeiend kerkelijk jeugdwerk, waar ze volop aan meedoen. Het is geen gebrek aan contact, maar de ware Jozef is nog niet in hun leven gekomen.'

En dat is niet omdat ze erg afgeschermd leven.

'Niet in de zin dat het ze wordt opgedrongen. Zoek je het zelf op, ja dan nee, dat is natuurlijk een heel ander verhaal. Maar we hebben het heel fijn met elkaar. We hebben veel schik onderling. Daar is niks mis mee.'

Zijn uw kinderen ooit in de disco geweest?

'Ik heb me nooit gedwongen gevoeld die vraag te stellen. Want wat zoek je daar? Niks. We moeten het niet moeilijker maken dan het is.'

Dansen en muziek...

'Neeneeeneee. Daar zit voor ons geen vreugde in.'

Zou het u teleurstellen als ze wel gaan?

'Ja, zeker weten. Dan zou ik zeggen: 'Joh, wa-bè-je-nou-kwijt? Wat ben je nou kwijt?' En daar zou ik met ze in gesprek over zien te komen.'

Hebben uw kinderen weleens geprotesteerd dat er geen televisie in huis is?

'Kan ik me niet herinneren. Maar er komt zoveel troep en oppervlakkigs op dat nogal wat gezinnen waarmee ik mij verwant weet, er geen hebben. Gemiddeld zitten jonge kinderen twee uur per dag voor de televisie. Ik weet dat er genoeg programma's zijn waarvan ze niet opknappen. Laat die kinderen ravotten, een scheur in de broek halen en met modder besmeurd thuiskomen. Laat ze een goed boek lezen of lees eruit voor. Ik garandeer u: zo is er een grote kans dat de jongelui in hun proces naar volwassenheid steviger op hun benen komen te staan dan dat ze zich overgeven aan de geluidsoverlast in een disco. Laat staan dat ze zich helemaal verknoeien door overmatig alcohol-, tabak- en drugsgebruik.'

Voor veel ouders is het een groot gevecht om kinderen daar allemaal vanaf te houden.

'Nou goed, wij hebben hier natuurlijk ook wel wat akkefietjes gehad. Mijn jongste zoon heeft gestudeerd, maar vond een 6 allang genoeg, terwijl hij de capaciteiten had voor een 7 of een 8. Die was nog weleens met heel veel andere dingen bezig. Dan dacht je: 'Warempel, hij is lekker aan het studeren boven', en lag hij met een verrekijker naar de vogeltjes te gluren.'

Een modelgezin.

Afwerend: 'Wij zijn geen modelgezin, ik ben geen modelvader. Ik heb die pretentie helemaal niet en ik hoop ook dat u die deskundigheid in het verhaal weet kwijt te raken. Als je al zou kunnen stellen dat het hier wel aardig is gegaan, dan is dat op het conto van mijn vrouw te schrijven, met al haar liefde en tact. Ik bewonder haar tot in de grond van mijn hart.'

Moet je in deze maatschappij als gelovige geen pantser kweken, om kwalijke invloeden te vermijden?

'Ja. In het Onze Vader staat de bede: en leid ons niet in verzoeking. Maar de verleiding kan mij ook opzuigen, dat is duidelijk. Hoe sterk ben je zelf? Daar moet je maar niet te veel vertrouwen in hebben, want voor je het weet ben je gestruikeld.'

Niets menselijks is u vreemd.

'Inderdaad. Dus moet je die verleiding ook maar niet opzoeken. Dat is natuurlijk een zaak van vallen en opstaan. Ik pretendeer ook helemaal niet dat ik hier met schone handen zit en een rein geweten heb.'

Wat brengt u in verleiding?

'Daar is van alles bij te denken. Alles wat uit het geloof niet is, dat is zonde. Een klein vergrijp kan voor mij persoonlijk een grote zonde zijn. Ons hele leven dient gericht te zijn op God: Hem te dienen en Zijn eer te bevorderen. Daaraan is ook het perspectief van een eeuwig leven verbonden. Elke verleiding brengt voor mij met zich mee dat je ontrouw bent aan Hem, in Wie je gelooft.'

Hoe rijdt u langs die billboards met reclame voor Sloggi-ondergoed?

Monter: 'Vooral op het verkeer letten! Vooral op het verkeer letten, in elk geval. Maar goed: ik moet eerlijk zijn. Natuurlijk valt mij zoiets dan ook wel op, maar ik kijk er maar liever niet naar.'

Het lijkt me zo moeilijk je als diepgelovig mens staande te houden, in deze samenleving.

'Dat hoef je niet zelf te doen, hè. Als ik het zelf moest doen, ging ik eerder dan wie ook onderuit. Maar als je gelooft in God en daar je houvast zoekt, mag je Hem ook vragen. Houd U me vast, leid U me, en breng me van het verkeerde af.

'Als ik in Amsterdam van het station naar de Dam wandel, loop ik daar eigenlijk met een stuk deernis. Je zou een bepaald slag mensen bij de schouder willen nemen en zeggen: 'Joh, ga nou eens met mij mee, dan zorg ik dat je een keer een goed bad neemt, eens lekker eet en in een gezellige kring op adem komt.' Ik vind het mensonterend wat zich daar achter sommige gevels in zekere buurten afspeelt. Het is ontzettend verdrietig dat zich dat in ons land voltrekt. Met respect hoor: er zijn meer mensen die netjes door het leven gaan dan mensen die niet netjes door het leven gaan. Maar in Amsterdam zijn er wel heel veel die dat niet doen.'

In uw werk ontmoet u allerlei vrouwen. Betrapt u zichzelf weleens op de gedachte: die vind ik wel heel leuk?

'Ja, jamaar... moet je daar zo bewust mee bezig zijn dan?'

Zijn voorlichter glimlacht: 'Ik loop twintig jaar naast hem rond, maar dat is mij nog nooit opgevallen.'

Van der Vlies: 'Ik vind zo ontzettend veel mensen aardig. Ik zou niet weten met wie ik niet een leuke, onbevangen, open verhouding heb.'

Maar zo dat u bijna in de buurt van de

verleiding komt?

'In het algemeen vind ik dat mensen zich nogal potsierlijk gedragen als het aankomt op uitdagende kleding. Dan denk ik: kan het een slagje anders? Maar dat vind ik meer een probleem van hen dan van mij. Soms kom je iemand tegen, in de trein, op een perron of in een straat van wie je denkt: mensenmensenmensen, waar ben jij mee bezig?'

Daar gaat juist nëets verleidelijks vanuit, vindt u.

'Nouuuuuu... Daar gaat natuurlijk... En als je daar niet tegen kunt, zomers op het strand, om maar een uiterste situatie te nemen, dan kom je er gewoon niet meer.'

Nee?

'Ik kom nog weleens op het strand, maar op de momenten die ik zelf kies. En dat zijn niet de zonnigste. Want dan word ik geconfronteerd met zaken waarvan ik vind dat het anders behoort te zijn. Een hele trieste werkelijkheid, waar we met zijn allen verantwoordelijk voor zijn en die wat mij betreft niet zo ver had mogen komen.

'Maar het is vooralsnog een illusie om te denken dat je dat zou kunnen veranderen. Tenzij de SGP de meerderheid zou krijgen in de Tweede Kamer, ja. Tjoh, dat zou me toch een tijd zijn, hè.'

Zijn voorlichter: 'Tegen die tijd is het strand ook wel aardig veranderd.'

Waar gaat u eigenlijk heen, op vakantie?

'We gaan al jaren en jaren naar de Veluwe, een bosrijke omgeving. Een vakantiebungalowtje in een vakantieparkje. 'Gaan we iets doen met zijn allen?', is elk jaar weer het gesprek. 'Ja pa graag, zeker moet dat gebeuren.'

'En dan komen ook de getrouwden, met de kleinkinderen. Dat zijn hele fijne tijden, waar we bijzonder van genieten.'

Uw dochters dragen lange rokken, geen make-up, hebben lang haar.

'Dat hoort bij de levensstijl in onze kring.'

Daar hebben uw dochters ook nooit tegen geprotesteerd?

'Nee, nee. Het zou voor u spannend zijn als er een punt was...'

Nou, ik vind het knap. Maar wat vooral onbegrijpelijk is, is dat uw kinderen niet zijn ingeënt, tegen bijvoorbeeld polio.

'Daar kan ik me wat bij voorstellen. Dat is een punt dat bij veel mensen - het is een modewoord, maar ik bedoel het volstrekt ernstig - een stuk worsteling oplevert.'

Hoe praatte u er indertijd over met uw vrouw?

'Dat waren hele korte gesprekken, hele korte gesprekken. We waren het er samen over eens: nee. God heeft ons op elkaars weg geplaatst. Wij zagen die vraagstelling vanuit dezelfde grondgedachte onder ogen. Zo'n beslissing moet worden gedragen door het gebed. Wij belijden dat Hij ons leven bestuurt - waarmee we onze eigen verantwoordelijkheid niet hebben uit te sluiten. Dat is ook meteen het spanningsveld. Moet je zeggen: als Hij die ziekte in ons leven legt, hebben wij daarvoor te bukken? Of moet je zeggen: er zijn middelen die ons afschermen van risico's en die pakken we gewoon, want dan kan het ons lekker niet gebeuren? Dat 'lekker niet', voeg ik nu even in om het scherp te stellen, maar ik bedoel het niet denigrerend.'

Uw kinderen zijn niet ingeënt, maar dat kan alleen bij gratie van al die Nederlanders die het wel laten doen - daardoor blijft het gevaar beperkt.

'Wetenschappelijk gesproken is dat zo. Maar de overheersende gedachte kan niet zijn: ach, we lopen toch maar weinig risico. Want het moet je maar een keer gebeuren. In de tijd die ik bewust heb meegemaakt, zijn ook de nodige polio-epidemieën uitgebroken. Geloof maar niet dat je zoiets dan laconiek onder ogen kunt zien.'

U weet wat het is als een kind wordt getroffen door een ernstige ziekte.

'Mijn oudste zoon kreeg als baby hersenvliesontsteking. Daar is hij als door een wonder van genezen. Maar er zat toch een litteken in zijn hoofd, waardoor hij op school achterbleef.'

Wat dacht u toen dit gebeurde?

'Het is een diepe weg, een zware beproeving. Natuurlijk, je hebt je eigen verantwoordelijkheid, dus de dokter komt erbij en je laat je kind opnemen in het ziekenhuis. Maar tegelijkertijd heb je het vertrouwen: er is er Eén, met hoofdletter, die helpen kan - met alle respect voor de medische professie. We hebben heel veel waardering voor wat al die artsen in die omstandigheden voor ons hebben betekend, maar er is het diepgewortelde besef dat er Eén is die helpen kan. Daar mag je ook om vragen. Daar mag iedereen om vragen. Deed iedereen dat ook maar.

'Iets anders is of het altijd zo zal gaan als jij wilt dat het zal gaan. Want Hij is wel soeverein in die leiding.'

Bent u boos op Hem geweest in die tijd?

Geschrokken: 'Boos op God, daar moet ik maar niet aan denken. Dat zou ik heel erg vinden van mezelf. Maar kijk, ook ik loop in dat soort omstandigheden gemakkelijker met gebalde vuisten dan met gevouwen handen. Gebalde vuisten leiden alleen maar tot nog groter verdriet. Gevouwen handen symboliseren de weg waarin je rust vindt, vertrouwen en de zekerheid dat God je helpt. En daar kan niets en niemand tegenop - ik hoop dat alle lezers van de Volkskrant dat tot zich nemen. Daar kan ik uren over doorgaan.'

U staat voor een soort oer-Nederland. Voor het oer-calvinisme.

'Ja, goed, laat dat zo zijn.'

De kans bestaat dat de subsidie van de SGP definitief wordt ingetrokken, omdat de rechter vindt dat de partij vrouwen discrimineert.

'Wij ervaren ons standpunt helemaal niet als discriminatie. Het is gewoon het gehoorzamen aan de ordening die God in zijn schepping heeft gelegd.'

Eva is geschapen uit de rib van Adam.

'Ja. En man en vrouw zijn elkaar gegeven als hulpen tegenover elkaar, zoals dat in het Oude Testament heet. Dat is niet beperkend bedoeld, dat is juist waarderend bedoeld. Maar de rechter ziet dat anders.'

U kijkt er toch nog vrolijk bij.

'Ik vind het eigenlijk wel een spannende ontwikkeling. Ik ben benieuwd hoe het afloopt. Iedereen steekt de loftrompet over de vrijheid en de ruimte die je elkaar geeft in deze samenleving. Maar die kwaliteit staat nu wel op de tocht.'

Zoals de vrouw de vrijheid zou moeten hebben volwaardig lid van de SGP te zijn.

'Ja, maar mag ik nou even de vrijheid om de bijbel te lezen zoals wij eerlijk geloven die bijbel te moeten lezen?'

Zijn voorlichter: 'Zoals de bijbel ook eeuwen gelezen is.'

De SGP is bokkig geworden.

'Ik hoor leden in mijn omgeving zeggen: 'Wat zullen we nou krijgen? We zullen eens zien wie hier de baas is.' Die rechten de rug en gaan er weer tegenaan. Als de SGP in een ultieme fase zou worden verboden, begin ik de andere dag een nieuwe partij, met hetzelfde profiel.'

Door de oprukkende islam in Nederland is het vrouwenstandpunt van de SGP ineens veel meer in de belangstelling komen te staan.

'De vergelijking tussen ons en fundamentalistische groepen in de islam wordt weleens getrokken. Die vergelijking vind ik onterecht, beledigend en verdrietig stemmend. Bij ons wordt er nooit en never gedacht aan geweld als middel om buitenstaanders tot een andere opvatting te dwingen. Natuurlijk, wij hebben fundamentele opvattingen waar anderen de wenkbrauwen bij fronsen - dat snap ik ook allemaal heel goed. Maar wij vormen toch geen bedreiging voor anderen?'

Om op de vrouw terug te komen: ook volgens de SGP mag ze geen regeerambt vervullen. Ook in uw achterban gelden kledingvoorschriften voor vrouwen.

'Ja, maar dan moet je je wel afvragen of dat het gevolg is van onderdrukking of van overtuiging.'

Vroeger werkte de SGP geregeld samen met de ChristenUnie. Die partij vindt het spijtig dat de samenwerking grotendeels voorbij is sinds mevrouw Huizinga-Heringa voor hen in de Tweede Kamer zit.

'Vroeger spraken de SGP en de ChristenUnie soms namens elkaar in de Kamer. Maar de vraag bij nogal wat SGP'ers is of je geloofwaardig bent als je een vrouw namens ons laat spreken, terwijl we zelf om principiële redenen geen vrouw kandideren. De samenwerking stuit trouwens even zo vaak af op het meer linkse profiel dat de ChristenUnie aan het zoeken is.'

Maar het speelt wel - dat is erg.

'Het is uw goed recht dat te vinden.'

Uw vrouw heeft u gemachtigd te stemmen.

'Ja hoor.'

Ze kan toch zelf stemmen?

'Ze wil het graag aan mij geven. Zo lief hebben wij elkaar en zo vertrouwen we elkaar. Daar is niks tussen te krijgen.'

Uw moeder leeft nog. Stel dat zij heel erg ziek wordt en vraagt om euthanasie.

'Dat zal ze absoluut niet doen.'

Ook niet als ze vreselijk lijdt?

'Nou ja goed, waar een mens ooit toe kan geraken...'

Wat zou u dan zeggen?

'Ma, zijn wij niet lief voor u? Geloof mij maar gerust, dat patiënten die om euthanasie vragen, dat vaak uit eenzaamheid doen.'

Nou...

'U schrikt. Maar ik heb drie dochters, die alledrie in de zorg hebben gewerkt. Dan hoor je de verhalen. Middenin de nacht wilde mijn dochter een familie optrommelen, omdat moeder op het punt stond te overlijden. Die mensen gaven er de voorkeur aan maar door te slapen, want ze hoorden het de volgende ochtend wel. Dat grijpt mij aan, dat grijpt mij echt aan.

'Of familieleden die om bespoediging van de levensbeëindiging van de zieke vragen, omdat ze de vakantieplannen willen doorzetten. Dan zeg ik: wat is dat voor verkilling van de samenleving?'

Stervenden kunnen erg lijden - hoeveel steun ze van anderen ook krijgen.

'Dat is zeker waar. Denk niet dat ik koel sta te kijken als iemand in diepe pijnsmarten ligt - je lijdt mee. Ik hou zielsveel van mijn moeder en zij van mij, maar dat zou ons niet brengen tot het verzoek aan de behandelend arts er dan maar een einde aan te maken. Zelfbeschikking komt de mens niet toe. Dat recht hebben we niet. Dat ons leven in Zijn hand ligt, is wezenlijk. Je moet de weg gaan, tot het uiterste, die God met je gaat.'

Maakt u zich weleens een voorstelling van de hemel?

Blij verrast: 'Daar is geen voorstelling van te maken! Dat overtreft al mijn stoutste dromen. In de bijbel wordt er het een en ander over gezegd. Maar het is nog schoner, rijker en dieper dan wat je daarover ook aan het papier kunt toevertrouwen. Daar zijn onze woorden en onze taal echt te arm voor.'

Wat als nu op het eind blijkt dat er niets is?

'Ja, maar dat is helemaal niet zo! Dat is... neeeeohneeee.'

Velen denken dat het wel zo is.

'Maar daar vergissen ze zich dan grandioos in. En daar zullen we met z'n allen achter komen ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden