ReportageLerarenstaking

‘Wij docenten zijn veel te braaf’

Twee dagen lang verruilen docenten in het hele land het digibord voor een spandoek. Maar er wordt ook over oplossingen gepraat. In Rotterdam vult de Maassilo zich met meesters en juffen voor een brainstorm.

Stagiair Elmira Smits (22) bij de onderwijsstaking in Rotterdam.Beeld Marcel van den Bergh

Tijdens de eerste stage van Elmira Smits (22) viel de basisschooldocent die haar begeleidde achter het stuur in slaap. ‘Midden op de snelweg. Zo uitgeput was ze.’ Het incident liep wonderwel goed af, maar die docent kwam daarna wel met een burn-out thuis te zitten.

Dat eerste jaar aan de pabo nam Smits zich iets voor. Zo overwerkt raken dat je je ogen niet open kunt houden in de auto, dat mag haar nooit overkomen. Inmiddels zit de student in haar vierde jaar en ziet het ernaar uit dat ze straks aan haar loopbaan als leraar begint in tijden van een gapend lerarentekort en  grote ontevredenheid onder docenten over de grote werkdruk en het salaris dat daar tegenover staat.

Daarom staakt ze dus vandaag, ook al is ze officieel nog geen docent. Het is donderdagochtend kwart over negen en vlak buiten station Rotterdam Zuid trekt Smits een geel protesthesje aan. Om haar heen staan haar collega’s van de Mariaschool in Spangen, waar ze haar laatste stage loopt. Daarachter een groeiende sliert docenten.

Voor de derde keer in minder dan een jaar tijd staakt het onderwijs. Dit keer leggen de leraren hun werk niet één, maar twee dagen neer. Meer dan 4.000 scholen – bijna de helft – houden de deuren gesloten.

Hun eisen zijn inmiddels bekend. Basisschoolleraren willen evenveel gaan verdienen als hun collega’s in het voortgezet onderwijs. Die willen op hun beurt dat meer docenten naar hogere schalen gaan. En allemaal willen ze dat er structureel meer geld wordt uitgetrokken om de werkdruk te verlichten. In totaal eisen de leraren structureel circa 1,65 miljard extra.

In veel steden worden marsen gelopen en manifestaties gehouden, maar er zijn ook talloze kleinere acties door individuele scholen op poten gezet. In Rotterdam lopen de leraren donderdagochtend vanuit verschillende plekken in de stad in een protestmars naar de Kuip.

Invalpool

Het is iets over half tien als de stoet in beweging komt. Tegen die tijd heeft Elmira Smits al verteld dat ze nog voor ze haar propedeuse binnen had werd benaderd door uitzendbureaus. Of ze in een invalpool wilde werken?

Zo belandde ze als tweedejaars op haar vrije dagen al zelfstandig voor de klas. Dat was leuk en leerzaam, zegt ze.  Want het betekende extra praktijkervaring op veel verschillende scholen.  Maar het was ook loodzwaar. ‘Je gunt jezelf geen leermomenten omdat je het meteen goed moet doen.’ 

En dan, als de protestmars nog geen paar honderd meter op weg is, ontstaat er ophef. De sliert leraren wordt door politieagenten een tunneltje onder het spoor door geloodst. Smits en haar collega’s lopen keurig mee, maar vlak achter hen ontsteekt een docent in woede.

Leraren tijdens de onderwijsstaking bijeen in De Kuip.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Wat een gelul! Als we deze weg achterlangs pakken, ziet niemand ons’, briest Femke Bouwer, docent op een vrije basisschool. ‘Zo blijven we onzichtbaar.’ Om haar heen beginnen een paar leraren instemmend te knikken. ‘Kom’, zegt Bouwer. ‘We gaan gewoon de weg op.’ Kordaat loopt ze de stoet uit, recht op een autoweg af. Een paar anderen lopen achter haar aan. Ver komt het recalcitrante groepje niet. Vrijwel onmiddellijk wordt hun pad geblokkeerd door een politieagent. ‘We hebben met de organisatie afgesproken dat jullie achterlangs gaan.’

Foeterend sluit Bouwer alsnog aan in de stoet. ‘Dit is precies wat er mis is met het onderwijs’, zegt ze, haar wangen blozend van kwaadheid. ‘Wij zijn te braaf.  We lossen alles achter de schermen wel weer op. Maar als we zo onzichtbaar blijven, verandert er nooit iets.’

Of de docenten onzichtbaar zijn, valt te betwijfelen. De protesten genereren altijd weer veel aandacht en sympathie – ook vandaag wordt de stoet leraren door passerende auto’s vrolijk toegetoeterd. Maar een zekere braafheid zit er onmiskenbaar in, hoe boos de docenten ook zijn.

Dat is ook zichtbaar in Rotterdam. Na de protestmars en een manifestatie in de Kuip, worden de basisschoolleraren met bussen naar de Maassilo vervoerd om aan het werk te gaan. De Rotterdamse schoolbesturen hebben eerder deze week noodplannen gepresenteerd waarmee ze het lerarentekort in de stad te lijf willen gaan. Op deze donderdag en vrijdag zullen de docenten daarover meepraten.

Brainstormen

Ook op veel andere plekken in het land komen leraren deze dagen samen om achterstallig werk in te halen en te brainstormen over oplossingen voor het lerarentekort. Tijdens een staking bedenken hoe je zelf de problemen kunt oplossen waartegen je protesteert: het is de beroepsgroep ten voeten uit.

En inderdaad, de Maassilo zit stampvol. Er zijn 2.800 docenten op de bijeenkomst afgekomen, meldt de organisatie. Eerlijk is eerlijk: dat heeft mogelijk ook te maken met het feit dat de stakende leraren pas krijgen doorbetaald als ze hier aanwezig zijn, ‘maar we zijn hier in de eerste plaats omdat we dit belangrijk vinden’, zegt student Elmira Smits, die zich samen met haar collega’s in een hoek van een van de zalen gevestigd heeft. ‘En omdat het goed voelt om iets nuttigs te doen.’

Nuttig is de bijeenkomst ongetwijfeld, maar de vraag blijft hoeveel deze stakingen zullen opleveren. Onderwijsminister Arie Slob heeft al herhaaldelijk benadrukt dat er deze kabinetsperiode geen extra geld bijkomt. Volgens de ramingen zal het lerarentekort de komende jaren bovendien alleen maar verder groeien. 

Wat betekent dat voor Smits, die aan het begin van haar loopbaan als leraar staat? ‘Ook als dit helemaal niets uithaalt en de werkdruk blijft zo hoog, zal ik dit vak met liefde uitoefenen’, klinkt het optimistisch. En dan, om het in elk geval gezegd te hebben: ‘Maar daar zetten we natuurlijk niet op in.’ 

Hoe Nederland de stakingsdag doorbrengt
Door heel Nederland en op uiteenlopende manieren staakten leraren donderdag, of vingen ze de staking op creatieve wijze op. Onze verslaggevers waren erbij, van het luchtvaartmuseum in Lelystad tot een basisschool in het Friese Boijl.

Lerarenstaking: 26 (bijna) gratis uitjes met je kinderen door heel Nederland
Bijna de helft van de scholen is dicht op 30 en 31 januari in verband met de lerarenstaking. Geen zin om thuis te zitten met de kinderen? Deze musea, themaparken en dierentuinen spelen in op de plotselinge vrije dag, met kortingen. Of zelfs gratis toegang.

Leraren staken voor meer geld en minder werkdruk
In heel het land staakten leraren vandaag voor meer geld en meer waardering. De actiebereidheid was groter dan ooit; de helft van de scholen was vandaag gesloten. Lees hier het liveblog terug met bijdragen van onze verslaggevers in onder andere Rotterdam, Zuidwolde, Muiden en Lelystad. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden