Wietbendes ronselen kwetsbare asielzoekers

Een reeks arrestaties van asielzoekers met een wietplantage in huis wijst erop dat grote hennepbendes een nieuwe doelgroep hebben gevonden. 'Ze worden echt gescout', soms al in het asielzoekerscentrum.

Door een hennepplantage brak brand uit in een vrijstaande bungalow in Waalre waar een Syrisch gezin met zes kinderen was gehuisvest. De vader werd aangehouden.

De vlammen sloegen uit het dak van de vrijstaande bungalow in Waalre, drie weken geleden in het holst van de nacht. Het Syrische gezin met zes kinderen dat er woonde kon net op tijd in veiligheid worden gebracht. De brand ontstond door een hennepplantage. De vader van het asielzoekersgezin is opgepakt. Net acht maanden in het Brabantse dorp en nu al gearresteerd met wiet op zolder - de gemeente Waalre kreeg de dagen erna nogal wat verontwaardigde telefoontjes.

Het geval staat niet helemaal op zichzelf. Vorig jaar werd een Syriër in Enschede veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van drie maanden en 200 uur taakstraf, ook al nadat brand in zijn woning was ontstaan door een hennepkwekerij. 'Een onbekende Turkse man' had hem kennelijk ingewijd in het soort Hollandse traditie waarover je op de inburgeringscursussen nooit iets hoort.

'De mensen die erachter zitten worden eigenlijk nooit gepakt', zegt advocaat Edwin Sandberg, die afgelopen zomer in Zutphen een andere Syrische vluchteling bijstond met wietplanten in huis. 'Ze heten Piet, Klaas of Mohammed en verder weten de thuiskwekers niets van hen. Het zijn mensen die ze bijvoorbeeld in de kroeg hebben leren kennen. Ze doen zich aardig voor en worden soms een soort huisvriend, en voor je het weet heb je een kwekerijtje boven.'

Nieuwe katvangers

Zijn asielzoekers een nieuwe doelgroep van katvangers voor hennepbendes, na de bejaarde die zijn AOW wil opkrikken en de bijstandsmoeder met schulden? 'We komen zo nu en dan een asielzoeker met een hennepplantage tegen', zegt een woordvoerster van de politie Oost-Brabant, een regio waar de hennep doorgaans welig tiert.

Het parket Oost-Nederland zegt dat in de politieregio Twente de laatste tijd vaker dan voorheen henneptelers opduiken van buitenlandse nationaliteit, onder wie soms ook asielzoekers. Harde cijfers zijn er nergens, omdat de politie geen nationaliteit of verblijfsstatus van verdachten registreert.

Veel asielzoekers passen in elk geval in het profiel dat criminoloog Iris Versprille van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid schetst in een onderzoek naar katvangers in de hennepteelt. Dat zijn vaak beïnvloedbare personen in een achterstandspositie: ze hebben een gering sociaal netwerk, zijn werkloos, kampen met verslaving of schulden.

Brandweer bij het henneppand in Waalre. Beeld anp

Grote hennepbendes werven via een of twee tussenpersonen de katvangers die bereid zijn in hun schuur of op zolder hennep te laten groeien. Als een kwekerij wordt opgerold, is doorgaans de bewoner van het huis de klos, terwijl de grootverdieners vrijuit gaan.

Dat werven gebeurt volgens Versprille geraffineerd en doelgericht. 'Via via horen tussenpersonen dat iemand in een moeilijke financiële situatie zit. In eerste instantie wordt die persoon vriendelijk benaderd, vaak wordt in het begin ook makkelijk even wat geld geleend. Maar als je er eenmaal inzit, kom je er bijna niet meer uit.'

In het licht van de profielschets van de katvanger is het logisch dat illegalen en asielzoekers interessant zijn om te rekruteren voor de hennepteelt, zegt Versprille. 'Ze bevinden zich in een kwetsbare positie, zijn vaak met niets hier gekomen en waarschijnlijk beïnvloedbaar omdat zij Nederland nog niet goed kennen.'

Een teamleider hennepteelt bij de politie Noord-Holland zegt in haar onderzoek ook dat bendes vermoedelijk graag buitenlanders als thuisteler werven: 'Ik denk dat die gasten makkelijk over te halen zijn. Die kosten niet veel en ja, als die gepakt worden: 'Whatever.' Dan nemen ze weer een ander. Die worden uitgezet en gaan terug en de organisatie heeft er geen last meer van.'

Advocaat Jan Vlug uit Deventer had de afgelopen jaren 'een stuk of vijf' zaken van henneptelers die als asielzoeker in Nederland terechtkwamen. 'Mensen in een kwetsbare positie, soms zonder verblijfsstatus of nog in een procedure. Die mogen dan in een huis wonen als ze bereid zijn de planten water te geven en te knippen. Misschien verdienen ze 250 euro in de week. Wat die mensen niet doorhebben, is dat er met zo'n kweek in tien weken tussen de 50- en 100 duizend euro wordt verdiend.'

Eruit gepikt

Advocaat Edwin Sandberg verdedigde in juli een Syrische man die zei met zijn vrouw al in het asielzoekerscentrum in Winterswijk te zijn benaderd door een duister duo. 'Echt gescout, alsof die lui wisten: die krijgen snel verblijfsrecht en een huis.'

De tussenpersonen waren een Chinese restauranthouder en een Marokkaanse man, vertelde de asielzoeker. 'De familie van dat echtpaar zat nog in Aleppo en had geld nodig voor hulp aan een zieke moeder. Die Chinese restauranteigenaar heeft hun toen heel vriendelijk 1.000 euro geleend.

Een paar maanden later kregen ze een huis en moest dat geld ineens met spoed worden terugbetaald. En die twee wisten natuurlijk wel een manier: als het echtpaar een wietplantage zou toelaten in huis, zouden ze per maand 500 euro krijgen. Daarbij werd met geweld gedreigd als ze niet zouden instemmen.'

Dit stel kwam toevallig bij Sandberg terecht omdat hij piketdienst had. 'Maar het zou me niet verbazen als het vaker zo gebeurt. Wat ik in dertig jaar advocatuur heb gezien, is dat die hennepbendes heel geraffineerd zijn in het uitzoeken van kwetsbare mensen.'

De Syrische man van het echtpaar - de vrouw werd niet vervolgd - kwam er uiteindelijk van af met een werkstraf van 100 uur, waarvan 50 voorwaardelijk. Het verhaal over de restauranthouder en de Marokkaanse man werd door de rechter voor kennisgeving aangenomen - het viel niet te bewijzen. 'Daar is door de politie ook niet verder op door gerechercheerd', zegt Sandberg. 'En dan blijft als feit over dat mijn cliënt heeft ingestemd met de hennepplantage en had moeten weten dat dat niet is toegestaan. Het probleem in al die hennepzaken is dat de echte criminelen buiten schot blijven.'

Volgens advocaat Tuma, die de Syrische kweker in Enschede verdedigde, hebben thuistelers vaak maar weinig aanknopingspunten voor de politie om de achterliggende bende aan te pakken. 'Doorgaans geven die tussenpersonen een valse naam op en zodra een kwekerij wordt opgerold, doen ze hun telefoonnummer weg en zijn ze totaal niet meer bereikbaar.'

Verwarrend gedoogbeleid

Een woordvoerder van de Nationale Politie zegt dat het aanpakken van de achterliggende organisaties wel degelijk prioriteit heeft. 'In het zuiden zijn 125 agenten vrijgemaakt voor een taskforce die zich richt op de georganiseerde misdaad.' De aanpak van deze taskforce is er vooral op gericht om wietcriminelen direct in hun portemonnee te raken door vermogen af te pakken, in plaats van een strafzaak te beginnen. Hoe effectief dat is, wordt nog onderzocht.

Tussenpersonen van hennepbendes wanen zich in elk geval nog onschendbaar, bleek dit voorjaar uit een brutale brief die bij diverse huishoudens in Noord-Brabant op de mat viel. 'Wij zijn al tien jaar gespecialiseerd in de hennepteelt', schrijft de afzender onder vermelding van zijn mailadres en telefoonnummer. 'Wij begrijpen dat dit nieuw en spannend voor u is, maar wij bieden u een veilige samenwerking.' Daaronder een keurige tabel met mogelijke verdiensten voor degene die een loods of schuur beschikbaar stelt - vanaf 8.900 euro per kwartaal voor een ruimte van 50 vierkante meter.

De normalisering die uit de brief blijkt is volgens betrokkenen ook een probleem. Bij buitenlanders bestaat het beeld dat alles dat met wiet te maken heeft in Nederland gewoon kan, zegt criminoloog Versprille. 'Ze zien coffeeshops waar je wiet mag consumeren en verkopen. Waarom zou het produceren dan niet mogen? Het gedoogbeleid veroorzaakt veel verwarring.'

Advocaat Sandberg: 'Mijn Syrische cliënt zegt dat hij nog heeft gevraagd aan de tussenpersonen of dat wel mag, hennep telen. Toen volgde er een antwoord van: 'Ja joh, dit is Nederland, hier zijn toch ook gewoon coffeeshops waar je wiet kunt kopen.' Probeer het gedoogbeleid maar eens uit te leggen aan iemand die hier net is gearriveerd.'

De ellende van een hennepplantage kan iemand de rest van zijn leven achtervolgen, zegt Versprille. 'Het is de katvanger die wordt gepakt en die opdraait voor de ontstane schade bij de ontruiming. Dan blijven mensen met een schuld zitten. Bovendien komt dan ook de criminele organisatie aankloppen: de oogst is mislukt, we hebben zoveel inkomsten misgelopen, dat moet worden goedgemaakt. Daar komen soms dreiging en geweld bij kijken. Je ziet daardoor dat veel katvangers bijna niet uit de cirkel van dat wereldje komen.'

Gevolgen voor de verblijfsvergunning heeft ontdekte hennepteelt doorgaans niet. Alleen wie een gevangenisstraf van zes maanden of meer krijgt opgelegd, loopt het risico te worden uitgezet. Op hennepteelt volgt vaak niet meer dan een taakstraf.

Uitzetting?

Voor uitzetting hoeft het Syrische gezin uit het afgebrande huis in Waalre dus niet te vrezen. Wel zijn zij hun huis kwijt. Het vrijstaande pand waarin zij woonden - waarde: een half miljoen euro - verwierf de gemeente Waalre als 'bijvangst' toen zij een lap grond kocht voor de aanleg van een rotonde. Omdat vorig jaar dringend woningen nodig waren voor vluchtelingen, besloot de gemeente het ruime leegstaande huis beschikbaar te stellen aan statushouders.

Volgens het 'hennepconvenant' worden sociale huurders met een wietkwekerij binnen een paar maanden hun woning uitgezet en kunnen zij vijf jaar niets meer huren in de regio. In dit geval gelden die regels ook, stelt de gemeente Waalre. Toch heeft zij de woningbouwcorporatie opdracht gegeven de familie voor een paar maanden te voorzien van tijdelijke woonruimte, 'omdat er zes kinderen bij betrokken zijn'.

'Dat heeft tot nogal wat boze telefoontjes en e-mails geleid', zegt een woordvoerster van de gemeente. 'Maar wij willen voor het welzijn van de kinderen een veilige en stabiele situatie creëren. Daarna moet dit gezin zelf aan de bak om aan woonruimte te komen, zoals ieder ander in dezelfde omstandigheden.'

80 procent export

Jaarlijks rolt de politie ongeveer zesduizend hennepkwekerijen op - van loodsen vol planten tot kwekerijen op zolder. Dit aantal is waarschijnlijk maar een fractie van de werkelijke omvang van de hennepteelt. De politie vermoedt dat ongeveer 80 procent van de in Nederland geproduceerde hennep is bestemd voor de export, naar met name Groot-Brittannië, Duitsland, Italië en Scandinavië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden