Wierooklucht

Als de Boekenweek een ding duidelijk maakt, is het dat het literaire klimaat op tv gebaat is bij wat minder heilig ontzag.

JEAN-PIERRE GEELEN

Nog één nachtje slapen, een dagje vrij treinreizen en het feestje is geweest: bye bye Boekenweek. De collectieve propaganda voor het Nederlandse boek heeft zijn werk weer gedaan: hoe beroerd het boekenvak er soms ook voor lijkt te staan, er is geen bedrijfstak die zijn pr in de media zo goed voor elkaar heeft.

Bij de aanvang van het Boekenbal doet de televisie jaarlijks haar rituele dansje. Er waren schrijvers welkom in talkshows, vooral als ze hun soft-erotische selfies meebrachten. De VPRO bracht weer een reeks van Op 't nachtkastje, de NTR deed een Boekenquiz, en Nieuwsuur stond bij de aanvang van het Boekenbal paraat bij de ingang van de Amsterdamse Stadsschouwburg met wat snedige vragen om van de improviserende literatoren de mond vol tanden bloot te leggen.

Verras ons.

Daarvoor moest je niet bij de gebruikelijke podia zijn, maar vorige week vrijdag bij de bralboeien van VI, hét café voor elk cultureel discours. Presentator Wilfred Genee had een boekje gemaakt over gezond eten, en was derhalve die avond welkom op het Boekenbal. Hij zat er al klaar voor.

Johan Derksen deed een voorzet. 'Dat is toch verschrikkelijk, als je bij dat kliekje wilt horen?'

Stamgast Gekke Gijpie pingelde in. Hij was vorig jaar op het Bal geweest, vanwege een bestsellertje. Hij vond het 'helemaal niks': 'Lawe zegge dat er duizend kaarten worden uitgegeven. Daarvan belanden er 500 in handen van debielen. Maar die schrijvers! Die zijn eng. Die zijn éng!'

Hij had er Arthur Japin gezien. 'Wat een lul, man. Wát een lul!'

En hadden we trouwens die week Tommy Wieringa zien zitten bij De Wereld Draait Door? Gijpie: 'Als Matthijs van Nieuwkerk een kwartier lang een lofzang over jou gaat beginnen, dan krijg je het toch op een gegeven moment warm? Of je zegt: hé Matthijs, even rustig aan, zeg. Nee, Tommy had zó'n lul! Hij ging er zo voor zitten. Die Tommy werd steeds groter. Wij zouden denken: dit is Jiskefet, we worden in de maling genomen. Maar hij niet, hoor!'

Tafelgasten en publiek lagen dubbel.

Het probleem voor de cultureel gevorderde kijker: de act was onmiskenbaar lachwekkend en stuitend tegelijk, zoals ook Chrétien Breukers van de literaire website Decontrabas.com afgelopen week constateerde. De onverholen cultuurhaat van de voetbaljongens jegens 'de elite' - het lijkt iets van deze tijd.

Ook zonder die haat te delen, toonde het fragment iets aan. Rond het boek op tv hangt een wierooklucht. Het onuitgesproken idee: een boek is altijd goed. Een misverstand natuurlijk: er bestaan vreselijke boeken, er bestaan heel veel matige, onbetekenende boeken; sommige boeken hebben de wereld in gevaar gebracht. Niets om heilig te verklaren.

Aan de vooravond van de Boekenweek bezorgde DWDD net als vorig jaar een ouderwetse Hier is... Adriaan van Dis, met Helga Ruebsamen, Simon Schama en Juan Gabriel Vasquez. Dat dit 'Boekenweekgeschenk' de kijkcijfers van DWDD halveerde, verbaasde publiekslieveling Gijp natuurlijk niet: 'Ja, vind je het gek? Hij had er drie van 80 aan tafel zitten.'

Als je oud bent, mag je van Gijp (52) niet meer op tv. Misschien dat hij of Derksen (65) in een volgende aflevering even een leeftijdsgrens kan aangeven waarna een tv-gast ontoerekeningsvatbaar verklaard dient te worden.

Ik vond DWDD's geschenk een feestelijk cadeautje. Het feest der herkenning, nog ouderwets goed en inhoudelijk, met de perfecte presentator. Maar een maandelijkse terugkeer (zelfs een jaarlijkse is wat Van Dis betreft maar de vraag) zou niet verstandig zijn: hoe heerlijk de heimwee, het blijft televisie van toen.

Maar het literaire klimaat op tv zou aanzienlijk opklaren wanneer de media hun heilige ontzag lieten varen. De patiënt zou er een stuk van opknappen, al was het maar door te tonen hoe springlevend hij is.

De journalistiek is een veelkoppig monster. In de politieke sector meet het zich een masker aan van argwaan en wantrouwen. De klassieke vraag op het Binnenhof luidde jarenlang: 'Hoe lang kunt u nog aanblijven, vindt u zelf?' Ook de CEO van een groot bedrijf mag niet vooraf rekenen op een milde behandeling.

Maar voor schrijvers gelden - net als voor andere kunstenaars en sporters - andere wetten en omgangsvormen. Alsof ze een beetje zielig zijn. Steevast is de vraag waar zijn/haar nieuwste boek over gaat, maar nooit worden ze ter verantwoording geroepen. 'U verschijnt wel veel in tv-spelletjes, maar nu heeft u opnieuw een beroerd boek geschreven. Hoe lang denkt u zelf nog dat u schrijver kunt blijven?'

Ik zou het wel verfrissend vinden. Wil televisie de letteren laten leven, dan mag de boekenkast wel eens afgestoft.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden