Wientjes maakt het nee-kamp alsmaar voller

Het signaal dat werkgeversvoorman Wientjes donderdag gaf ('Kabinet, verkoop het tafelzilver') is een gevoelige tik voor de coalitie: wie steunt de zomerse zoektocht naar 6 miljard euro nog wel? Door de omstandigheden veranderen velen van mening.

Het politieke spel om de miljarden begint op Ren je Rot te lijken, de tv-klassieker waarin kinderen hun antwoord op een vraag gaven door in een vak te gaan staan. De nationale gezelschapsvraag is nu: leggen we met z'n allen nog een keer 6 miljard euro op tafel om zo snel mogelijk aan de Europese afspraken te voldoen? Aarzelen mag. Op het laatst van mening wisselen ook.


Eén ding is zeker: het ooit dichtbevolkte ja-vak stroomt in rap tempo leeg richting het nee-vak, vooral goed gevuld met economen. Hier zijn tevens prominente plekken voor de politieke leiders Roemer (SP) en Wilders (PVV).


Bij de aarzelaars zitten veel politici - mensen als Alexander Pechtold (D66), Arie Slob (ChristenUnie), Bram van Ojik (GroenLinks) en Kees van der Staaij (SGP) - die best willen meedenken, maar zo langzamerhand vrezen dat nóg een bezuinigingsronde meer kwaad dan goed doet voor de economie.


In het ja-vak van eurocommissaris Olli Rehn staan Diederik Samsom en Mark Rutte, de voormannen van de coalitiepartijen PvdA en VVD, omringd door steeds minder medestanders. Zij willen vasthouden aan hun belofte schoon schip te maken.


En de kiezers?


Ook die springen aarzelend op en neer. Kregen Rutte en Samsom in september nog een duidelijk mandaat, inmiddels hoopt volgens de laatste peilingen nog maar 34 procent van de kiezers dat het kabinet de rit uitzit. Als er vandaag verkiezingen waren, zou er maar weinig overblijven van VVD en PvdA.


Werkgeversvoorman Bernard Wientjes van VNO-NCW was donderdag de nieuwste overstapper van 'ja' naar 'nee' - het aarzelvak slaat hij over. Wientjes is een goed voorbeeld van hoe het denken de afgelopen jaren is veranderd.


Eind 2008, toen de internationale financiële crisis in volle kracht ook op Nederland was neergedaald, waren de werkgevers nog bereid tot bezuinigen. Die bereidheid was alom groter dan nu. Velen droegen toen uit dat op te grote voet was geleefd, er te veel schulden waren gemaakt en dat daarvoor de prijs moest worden betaald.


Tot bezuinigen kwam het echter niet. Integendeel, de overheid ving de eerste klap op, eigenlijk door niets te doen. Dat was immers de al jaren geldende politieke afspraak, bekend als de Zalmnorm: het kabinet gaat niet opeens minder uitgeven als het economisch tegenzit.


Dus liepen de uitgaven in die eerste jaren na het begin van de crisis sterk op. Die waren gebaseerd op de bijzonder goede tijden van vóór de bankencrisis.


Maar tegelijkertijd zorgde die crisis voor een stevige daling van de belastinginkomsten. Gevolg: een begroting die uit de rails liep en dit jaar voor de vijfde opeenvolgende keer niet in het gareel komt.


Premier Rutte waarschuwde in 2010: de overheid heeft de eerste klap van de crisis opgevangen, nu is de burger aan de beurt. In euro's betekent dat een bezuiniging van meer dan 50 miljard sinds 2010. 'Bezuiniging' is een containerbegrip. De Nederlander verstaat er ook lastenverzwaring onder.


En dat is dan ook een zeer substantieel deel van die 'bezuiniging'. De belastingbetaler neemt de schade van de crisis langzaam maar zeker over van de overheid. Maar dat gaat niet van harte: het consumentenvertrouwen is aanhoudend laag, daardoor zijn er te weinig binnenlandse bestedingen, schieten ook bedrijven in mineur en krimpt de economie. Dat bevestigt de somberheid. Het is de neerwaartse spiraal die Wientjes nu niet meer kan aanzien.


Elk jaar verwacht het kabinet economisch herstel en elk jaar valt dat tegen. Gevolg is dat de horizon ook steeds maar één jaar verder ligt. De Brusselse 3-procentseis versterkt dat kortetermijndenken. Daardoor moet elke 'bezuiniging' snel geld opleveren om de begroting volgend jaar al een beter aanzicht te geven. Dit is nu enkele jaren aan de gang. Een echte bezuiniging, waarbij de overheid echt minder uitgeeft en minder blijft uitgeven, kost eerst geld voordat die geld oplevert. Bovendien vergt het opzetten van een echte bezuiniging meer tijd, alleen al aan onderhandelen.


Een belastingverhoging levert daarentegen meteen geld op en kost later geld, als het effect is uitgewerkt. Ook is het in een oogwenk geregeld. Gevolg: hoe langer het duurt om tot een bezuinigingspakket te komen, hoe kleiner het palet aan mogelijke maatregelen wordt en hoe meer de lastenverzwaringen in beeld komen.


Daar heeft Wientjes nu tabak van, als de voorlopige hekkensluiter in de stoet van 'ja' naar 'nee'. Als bezuinigen toch steeds weer uitmondt in hogere lasten, stop er dan mee, zegt de werkgeversvoorman.


Zijn alternatief, de verkoop van het nationale tafelzilver, neemt niemand serieus. De kracht van zijn signaal is vooral politiek van aard: Wientjes laat Rutte en Samsom vrijwel alleen achter in het ja-vak.


En waarom zouden oppositiepartijen het kabinet nog te hulp komen als zelfs de trouwste bondgenoot afhaakt? De kans dat het kabinet deze zomer noodgedwongen achter Wientjes aan moet, groeit zo met de dag.


CBS: TEKORT TOCH LAGER


Het begrotingstekort over dit jaar valt waarschijnlijk een stuk lager uit dan eerder gedacht. Uit cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vandaag presenteert, blijkt dat het tekort toch niet boven de Europese norm van 3 procent uitkomt, waar eerder nog gerekend werd met een tekort van 3,5 procent. Bronnen in Den Haag bevestigen berichtgeving daarover van RTL Nieuws. Het verschil zit voor het grootste deel in de berekening van de redding van SNS Reaal door het kabinet, begin februari. Het kabinet bestempelde een aanzienlijk deel daarvan als relevant voor het EMU-saldo, de Europese berekening van het begrotingstekort. Het CBS ziet een veel kleiner deel als 'saldorelevant'. Samen met nog een andere, kleinere wijziging, leidt dat tot een bijstelling naar beneden van het begrotingstekort met 0,5 procentpunt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden