Wiegel lijkt weg, maar VVD zal nog van hem horen

Je kon er donder op zeggen dat het vertrek van Hans Wiegel uit de politiek op een onverwacht moment zou komen....

Jan Hoedeman Van onze verslaggever

De commotie die hij veroorzaakte, werd door de mensen in het land veelal als aangenaam beschouwd.

In de Haagse binnenwereld lag dat meestal anders. Zijn inschatting dat het voorzitterschap van Zorgverzekeraars Nederland niet langer kan worden gecombineerd met het Eerste-Kamerlidmaatschap zal in het land worden betreurd, maar de beroepspolitici van zijn partij zullen er niet ontevreden over zijn.

Hans Wiegel is levende geschiedenis geworden en kan worden geplaatst in een rijtje politieke iconen uit de jaren zeventig aan wie met enige melancholie terug wordt gedacht.

Met zijn plaats in dat rijtje heeft Wiegel nooit genoegen willen nemen. Hij verstond weliswaar de kunst om in 1982 als politiek leider van de VVD op zijn hoogtepunt te vertrekken, maar het lijkt alsof hij daar heel lang spijt van heeft gehad.

Het geheim van Wiegel was een perfecte politieke antenne, het vermogen de politiek simpel uit te leggen voor gewone mensen en met zijn debatteerkunst de tegenpartij in verlegenheid te brengen. Zo had PvdA-coryfee Ed van Thijn last van Wiegel-angst.

In de jaren zeventig maakte lijsttrekker Wiegel van zijn partij een volkspartij. Op het netvlies staat vooral zijn succesvolle oppositie tegen het kabinet-Den Uyl. Twee keer won hij zes zetels. Arbeiders stemden voor het eerst in groten getale op de VVD, omdat ze het gevoel hadden dat Wiegel omstreden thema's aan de orde durfde te stellen: het misbruik van sociale uitkeringen werd in links Nederland als een niet-politiek correct thema beschouwd.

Zijn kans greep Wiegel in de kabinetsformatie van 1977. De machtswellust van de PvdA en de bereikte bodem van het christendemocratisch incasseringsvermogen vormden de katalysatoren voor regeringsdeelname van de daarvoor kansloos geachte VVD.

Afgelopen zomer mijmerden in Villa Felderhof premier Van Agt en zijn vice-premier Wiegel, toenmalig minister van Binnenlandse Zaken, over de eendracht in de kabinetsploeg, de warme vriendschap en hun eeuwige trouw. Maar aan het einde van de rit waren het financieringstekort en de staatssschuld hoog opgelopen en de eigen minister van Financiën Andriessen was weggelopen.

Een nieuw kabinet met zijn vriend Van Agt zat er in 1982 niet in en Wiegel zocht na het overlijden van zijn eerste vrouw de luwte als commissaris der koningin van Friesland.

Vanuit het hoge Noorden mat hij zich de rol aan van het Orakel van Ljouwert en pakte zijn opvolgers Nijpels en Voorhoeve aan, die uiteindelijk sneuvelden als politieke leiders.

Gek werden ze ervan: het ging slecht met de VVD en door zijn kritische optredens in de media hield Wiegel de herinnering aan de goede tijden levend. De suggestie van zijn mogelijke terugkeer is lang boven Den Haag blijven hangen. Wiegel had het in 1994 gewild, maar zijn derde opvolger stak daar een stokje voor.

Bolkestein deed Wiegel vergeten met zijn grote verkiezingsoverwinningen, inhoudelijke debatten en zijn medewerking aan het paarse wonder van 1994. Wiegel toonde zich daar publiekelijk een tegenstander van, op een heikel moment in de kabinetsformatie.

Hoewel Wiegel mateloos populair bleef bij de kiezers, vervreemdde hij steeds verder van degenen die in zijn partij aan de touwtjes trokken.

Na het eerste jaar van Paars werd Wiegel voorzitter van de Zorgverzekeraars Nederland en kort daarop Eerste-Kamerlid. Daar leek hij keurig te zijn opgeborgen, tot zich vorig jaar een historische kans voordeed. Hij torpedeerde met zijn beslissende tegenstem het referendumvoorstel, week niet voor het crisisdreigement van D66 en schiep daarmee zijn historische Nacht van Wiegel.

Wiegel was altijd tegen het referendum geweest en wilde principieel blijven. Dat begreep de man in de straat en die waardeerde dat. In zijn eigen partij is daaraan getwijfeld: in de partijtop werd de analyse gemaakt dat het de wraak van Wiegel was. Nu lijkt Wiegel weer veilig achter slot en grendel. Maar het is niets voor hem zich daarbij neer te leggen. De VVD zal nog van hem horen, maar zijn kansen op een premierschap zijn verspeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden