Wiebes trekt nieuwe wet plots in: niet 2 miljard winst, maar miljarden verlíes

Alweer ging er deze week iets mis rondom een plan van de staatssecretaris van Belastingzaken, Eric Wiebes. Binnengehaald als razendslimme alleskunner van de VVD, blijft zijn lijst van behaalde politieke successen vooralsnog bescheiden. Met nog maar een paar maanden te gaan.

Eric Wiebes in de Eerste Kamer. Beeld anp

Op het allerlaatste moment stuurde staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën dinsdag een hoogst ongebruikelijke brief naar de Eerste Kamer. Of de senaat over een paar uurtjes toch maar niet wilde stemmen over zijn wetsvoorstel. Een voorstel waarmee, zo beloofde de staatssecretaris in juli, eenmalig 2 miljard euro de schatkist in zou rollen. Nu blijkt dat hij een levensgrote maas in de wet over het hoofd zag. Een gat waardoor Wiebes' voorstel in plaats van enkele miljarden opbrengst, juist miljarden kan gaan kosten. In de brief aan de senaat vraagt de staatssecretaris extra tijd om het gat te onderzoeken en het volgend jaar, hoopt hij, alsnog te dichten.

Een minister of staatssecretaris die de Eerste Kamer vlak voor de stemming uitstel vraagt om procedurele redenen, dat komt wel vaker voor. Maar zelden wordt een voorstel dat op het punt staat wet te worden op het allerlaatste moment teruggetrokken, omdat dat voorstel bij nader inzien niet deugt. Wiebes zelf ziet er geen blamage in. Hij stelt liever een stemming uit, dan dat hij een aangenomen wet repareert.

Om dit wetsvoorstel ging het:

Het wetsvoorstel dat staatssecretaris Wiebes (Financiën) op het laatste moment introk, is de Wet uitfasering pensioen in eigen beheer. Circa 140 duizend eigenaren van een bv zouden met die wet twee dingen kunnen doen met hun opgebouwd pensioenpotje: fiscaal aantrekkelijk afkopen, of ‘bevriezen’ als 'oudedagsvoorziening'.

Fijn voor ondernemers bij wie hun pensioenpot nu als verplichting op de balans drukt. Dat maakt verkoop van een bedrijf lastig. Ook gunstig voor de schatkist. Nu kan de Belastingdienst geen belasting heffen over een geparkeerd pensioenvermogen van naar schatting 45 miljard. Als de ondernemers verleid worden hun pensioen af te kopen, zo had Wiebes becijferd, dan levert dat in het eerste jaar 2,1 miljard naar voren gehaald belastinggeld op.

Volgens de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs gaan ondernemers juist niet ‘afkopen’, maar ‘bevriezen’, daartoe nota bene door Wiebes op het idee gebracht. De staatssecretaris opperde zelf dat ondernemers hun toekomstige pensioen in één keer ten laste mogen brengen van hun winst. Dat betekent voor de schatkist: minder winstbelasting. Volgens experts mogelijk 5 miljard minder. Wiebes gaat nu onderzoeken hoeveel ondernemers dit willen.

'Wiebes speelt met vuur'

Toch is het de derde kras in zeer korte tijd op Wiebes' overwegend blije gelaat. Hem wordt verweten niet te hebben ingezien dat een vertrekregeling bij de Belastingdienst tot mislukken was gedoemd. Er ging daarbij zoveel mis dat Wiebes zijn Belastingdienst onder curatele heeft gezet. Dat leidde weer tot een wanhopige waarschuwing van de doorgaans loyale hogere belastingambtenaren: 'Wiebes speelt met vuur.'

Tegelijk ging het dit najaar mis met Wiebes' oplossing schijnzelfstandigheid uit te bannen. Hij probeerde de verantwoordelijkheid daarvoor te verschuiven van de zzp'er naar diens opdrachtgever. Maar de staatssecretaris deed dat met zo'n ongewisse regeling dat veel opdrachtgevers het niet meer aandurfden zzp'ers aan te nemen. Wiebes trok zijn regeling niet in, maar beloofde dat de Belastingdienst tot 2018 geen boetes uit zou delen. In een spotje voor de VVD zei Wiebes ten onrechte dat de hele regeling was uitgesteld.

'Ik ben denk ik geen goed Kamerlid'

Zo dreigt de landelijke politieke carrière van de alom als extreem slim betitelde Wiebes vooralsnog zonder palmares te eindigen. De voormalige wethouder van Amsterdam staat niet op de VVD-lijst voor de komende verkiezingen - 'Ik ben denk ik geen goed Kamerlid', zei hij er zelf over - maar wil wel verder als staatssecretaris op Financiën in een volgend kabinet. Om de klus bij de Belastingdienst te klaren.

Daar was zijn voorganger, Frans Weekers, begin 2014 juist over gestruikeld. Aan 'VVD-toptalent' Wiebes toen de taak om de door ict-problemen geteisterde Belastingdienst in rustiger vaarwater te loodsen. Ook kreeg hij de prestigieuze job om de laatste hervorming van Rutte II uit te tekenen: een nieuw belastingstelsel.

Beide klussen zijn mislukt. Zo heeft de Belastingdienst volgens de Algemene Rekenkamer geen idee hoeveel miljarden belastinginkomsten de schatkist misloopt bovenop de wel getelde 230 miljard. Een nieuw stelsel is er ook niet gekomen. Vooral door politieke onwil - waar Wiebes vermoedelijk weinig aan kon doen. Wel kostte het hem de grootste moeite om de 5 miljard die voor die stelselherziening was gereserveerd, de Eerste Kamer door te loodsen. Gelegenheidscoalities om te bezuinigen bleken makkelijker gesmeed dan coalities om de belastingen te verlagen. 'Wonderlijk', vond Wiebes, 'dat je in dit land moet strijden voor lastenverlichting.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden